Một người mẹ chia sẻ rằng, chỉ trong vòng hai năm, con trai cô đã có sự thay đổi đáng kể. Trước đây, cậu bé luôn tò mò về thế giới xung quanh, thích đặt câu hỏi và hào hứng khám phá những điều mới mẻ.
Thế nhưng, theo thời gian, cậu ngày càng dành nhiều thời gian cho điện thoại, dường như không còn quan tâm đến những gì diễn ra xung quanh. Dù mẹ nhiều lần nhắc nhở, cậu vẫn tỏ ra mất kiên nhẫn. Khi người bố tức giận và tịch thu điện thoại, cậu lập tức trở nên uể oải, ngồi gục xuống ghế, ánh mắt đờ đẫn và thiếu sức sống.
Trong hai năm, một đứa trẻ vốn thông minh, hoạt bát dần trở nên thờ ơ, ít nói, thụ động và mất hứng thú với nhiều hoạt động. Không ít người cho rằng đây chỉ là biểu hiện của quá trình trưởng thành hoặc những thay đổi tâm lý ở tuổi dậy thì. Tuy nhiên, đằng sau những thay đổi ấy, có thể còn những yếu tố đang âm thầm ảnh hưởng đến tinh thần, sự tập trung và sức sống của trẻ.
Để trẻ dùng điện thoại di động quá lâu
Theo nhận định của nhiều chuyên gia, một trong những cách dễ khiến trẻ hình thành thói quen xấu là cho trẻ sử dụng điện thoại thường xuyên.
Khi có điện thoại trong tay, trẻ thường yên tĩnh, còn người lớn cũng được thảnh thơi hơn. Dần dần, điện thoại trở thành “người giữ trẻ điện tử” tiện lợi trong nhiều gia đình. Nhưng sự yên bình ấy có thể phải đánh đổi bằng những điều quan trọng trong quá trình phát triển của trẻ. Điện thoại chiếm dụng thời gian, lâu dần ảnh hưởng đến khả năng tập trung, sự tò mò và tư duy của trẻ.
Các video ngắn, phim có tiết tấu nhanh và trò chơi hấp dẫn liên tục tạo ra những kích thích tức thì, khiến trẻ quen với việc được đáp ứng ngay lập tức, khó kiên nhẫn chờ đợi và suy nghĩ lâu hơn về một vấn đề. Khi dành quá nhiều thời gian cho điện thoại, trẻ cũng dễ mất tập trung, thiếu kiên nhẫn và khó ngồi yên.
Việc sử dụng điện thoại trong thời gian dài còn khiến trẻ dễ hình thành tư thế không tốt, như cúi đầu, gù lưng, đồng thời có biểu hiện mệt mỏi, thiếu sức sống. Khi không được sử dụng điện thoại, trẻ có thể trở nên bồn chồn, cáu kỉnh. Nếu tình trạng này kéo dài, thói quen sử dụng thiết bị thiếu kiểm soát còn có thể ảnh hưởng đến cách trẻ nhìn nhận và tương tác với thế giới xung quanh.
Phủ nhận trẻ
Thực tế, lời chê bai và thái độ phủ nhận lặp đi lặp lại có thể dần dập tắt sự tự tin và nhiệt huyết trong lòng trẻ.
Sự đáng yêu của trẻ thơ nằm ở niềm tin vào thế giới và khát khao thể hiện bản thân. Khi trẻ hào hứng nói: “Mẹ ơi, những đám mây trông giống một con khủng long khổng lồ!”, nhưng chỉ nhận lại câu trả lời “Vớ vẩn”, trẻ có thể không còn muốn chia sẻ những suy nghĩ của mình nữa. Khi trẻ dành nhiều thời gian vẽ một bức tranh nhưng bố mẹ chỉ nhìn qua rồi chê: “Có giống khủng long đâu”, trẻ cũng dễ mất đi hứng thú sáng tạo.
Mỗi lần bị phủ nhận, trẻ lại có thêm lý do để nghĩ rằng mình không làm được, không quan trọng hoặc luôn mắc sai lầm. Dần dần, trẻ mất niềm tin vào bản thân, học cách nói những điều vừa lòng người khác và làm những việc an toàn để tránh bị chê trách. Nhưng cùng với đó, khả năng sáng tạo và mong muốn thể hiện cá tính cũng dần bị thu hẹp.
Sự sáng tạo của trẻ cần được lắng nghe và trân trọng. Dù ý tưởng còn ngây ngô, cách diễn đạt chưa rõ ràng, sự can đảm thể hiện bản thân và góc nhìn riêng của trẻ vẫn xứng đáng được đón nhận bằng thái độ nhẹ nhàng.
Không cho con tham gia hoạt động nào khác ngoài việc học
“Con chỉ cần tập trung học tập, những việc khác không cần lo lắng.” Đây là cách nhiều bố mẹ thể hiện sự quan tâm đến con, nhưng không nhận ra rằng việc bao bọc quá mức và chỉ đặt nặng chuyện học hành cũng khiến trẻ mất đi cơ hội trải nghiệm cảm giác thành tựu.
Cảm giác thành tựu của trẻ bắt nguồn từ niềm tin rằng “Mình có thể làm được”. Khi trẻ tự mang tất, dọn bàn ăn hay lần đầu thử nấu một món ăn, mỗi lời khen ngợi và động viên từ bố mẹ đều giúp trẻ cảm nhận rõ hơn về năng lực của bản thân.
Khi bố mẹ làm thay mọi việc, trẻ sẽ mất đi cơ hội khám phá khả năng của chính mình. Vì thế, ngay cả những đứa trẻ có thành tích học tập xuất sắc vẫn có thể cảm thấy bất an, thiếu tự tin và dễ suy sụp khi gặp khó khăn.
Luôn đưa ra quyết định thay con vì cho rằng đó là điều tốt nhất
Bố mẹ thường nghĩ rằng đưa ra mọi quyết định thay con là cách bảo vệ và mang lại những điều tốt nhất cho trẻ. Nhưng không nhận ra rằng mỗi lần làm như vậy, cũng đang lấy đi cơ hội để con rèn luyện khả năng phán đoán và tự chủ.
Khả năng phán đoán không tự nhiên có, mà cần được rèn luyện qua từng lựa chọn trong cuộc sống. Việc chọn mặc áo đỏ hay áo xanh giúp trẻ học cách cân nhắc; quyết định chơi trước hay làm bài tập trước giúp trẻ trải nghiệm kết quả từ lựa chọn của mình; lên kế hoạch cho cuối tuần giúp trẻ rèn luyện khả năng sắp xếp thời gian.
Mỗi quyết định, dù lớn hay nhỏ, đều là cơ hội để trẻ học cách suy nghĩ độc lập. Nếu bố mẹ luôn lựa chọn thay con, trẻ dần mất đi cơ hội thực hành và dễ lúng túng khi phải tự quyết định.
Nghiêm trọng hơn, trẻ còn có thể đánh mất khả năng tự đánh giá đúng sai. Bởi khả năng phán đoán được hình thành qua quá trình đưa ra lựa chọn, đối mặt với kết quả, nhận ra sai lầm và tìm cách sửa chữa. Một đứa trẻ luôn bị kiểm soát chặt chẽ sẽ khó có cơ hội trải nghiệm quá trình này.
Trẻ không biết lựa chọn của mình sẽ dẫn đến đâu, cũng không biết cách kiểm chứng suy nghĩ của bản thân, lâu dần dễ trở nên phụ thuộc và đánh mất tính chủ động trong cuộc sống. Một đứa trẻ thiếu tư duy độc lập cũng giống như cái cây không có rễ, khó đứng vững trước những tác động từ bên ngoài.
Mỗi đứa trẻ đều có cá tính và thế giới nội tâm riêng, với sự tò mò, tình yêu cuộc sống và niềm tin vào bản thân. Những điều ấy vừa mạnh mẽ, vừa dễ bị tổn thương: trẻ có thể trưởng thành trong môi trường phù hợp, nhưng cũng có thể dần mất đi sự chủ động vì sự bao bọc quá mức của bố mẹ.
Điều bố mẹ cần làm là tạo điều kiện để trẻ trải nghiệm cuộc sống, động viên con khi cần thiết và trao cho con cơ hội tự lựa chọn. Khi được tự mình đưa ra quyết định, học cách chịu trách nhiệm và sửa chữa sai lầm.
