Với hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tâm lý, một chuyên gia nhận định rằng tính cách nổi loạn ở trẻ đôi khi bắt nguồn từ việc bố mẹ quá khắt khe và thường xuyên phàn nàn.
Khi mọi người bàn luận về chuyện nuôi dạy con, không ít bố mẹ thường chia sẻ những lời than phiền, so sánh hay lo lắng về con mình. Tuy nhiên, dần dần, có thể nhận ra rằng trong những gia đình có mối quan hệ bố mẹ - con cái tốt đẹp, người lớn lại khá “im lặng”.
Ngược lại, bố mẹ càng lo lắng, căng thẳng và khó kiểm soát con càng có xu hướng thường xuyên kể về những vấn đề của con với những người xung quanh.
Từ đó, chuyên gia đã tổng hợp 6 kiểu hành vi mà những bậc bố mẹ chưa khéo léo trong cách nuôi dạy con thường mắc phải, hy vọng mỗi gia đình có thể nhìn nhận và tránh lặp lại những điều này.
Kể khuyết điểm của con cho người khác nghe
Nhiều bố mẹ thường dùng những lời lẽ tưởng như khiêm tốn nhưng lại khiến con tổn thương: “Con tôi nhút nhát, ngốc nghếch, lười biếng, chẳng làm nên trò trống gì”.
Điều người lớn cho là lời nói xã giao đôi khi lại khiến trẻ cảm thấy bị phủ nhận và phản bội. Một lời chê bai buột miệng của bố mẹ cũng có thể in sâu trong tâm trí con suốt nhiều năm.
Cách ứng xử khéo léo của bố mẹ: Giữ thể diện cho con trước mặt người khác, góp ý và dạy bảo con khi chỉ có hai người. Không nên nói lời nói vô tình khiến trẻ cảm thấy xấu hổ, tự ti.
So sánh con với những đứa trẻ khác mỗi khi gặp mặt
“Con nhà ai ngoan ngoãn hơn? Con nhà ai tự giác hơn? Con nhà ai học giỏi hơn?”
Việc thường xuyên lấy tiêu chuẩn của người khác để đánh giá con không phải là cách khích lệ, mà vô tình khiến trẻ cảm thấy mình chưa đủ tốt và không xứng đáng được ghi nhận.
Bố mẹ thường xuyên so sánh con với những đứa trẻ khác sẽ khó giúp con xây dựng sự tự tin và cảm thấy thoải mái với chính mình.
Cách ứng xử khéo léo của bố mẹ: Không nên so sánh con với người khác, hãy nhìn vào sự tiến bộ của con so với ngày hôm qua. Dù chỉ là một thay đổi nhỏ, đó cũng là dấu hiệu đáng ghi nhận trên hành trình trưởng thành của trẻ.
Than phiền về những thiếu sót và tính cách của con với tất cả mọi người mà con gặp
Khi trò chuyện, nhiều bố mẹ thường vô tình kể về những đặc điểm chưa tốt của con như nóng tính, hướng nội, ít nói hay chậm chạp.
Những lời nhận xét tưởng chừng bình thường ấy lại trở thành nhãn mác mà trẻ tự gắn lên mình. Nếu nghe quá nhiều lần, trẻ dễ tin rằng mình vốn là người nóng tính và không thể thay đổi.
Những lời nói mang tính định kiến đôi khi còn để lại tổn thương sâu sắc hơn bố mẹ tưởng.
Thực tế, không nên vội vàng đánh giá tính cách của trẻ chỉ qua những biểu hiện bên ngoài. Mỗi đứa trẻ đều có đặc điểm riêng, không có tính cách nào hoàn toàn tốt hay xấu.
Cách ứng xử khéo léo của bố mẹ: Kiên nhẫn hướng dẫn con tại nhà, đồng thời tránh nhắc đi nhắc lại những nhận xét tiêu cực về con trước mặt người khác. Hãy để trẻ có cơ hội thay đổi và phát triển theo cách của mình.
Tùy tiện dự đoán tương lai của con trước mặt người khác
“Sau này chắc chẳng làm nên trò trống gì.”
“Lớn lên chắc không thích học hành.”
“Rồi cũng trở thành đứa trẻ khó bảo.”
Bố mẹ thường vô tình đưa ra những dự đoán tiêu cực về tương lai của con mà không nhận ra rằng những lời nói ấy có thể ảnh hưởng đến cách trẻ nhìn nhận bản thân.
Khi liên tục bị phủ nhận và gắn với những kỳ vọng tiêu cực, trẻ dễ mất tự tin, thậm chí dần hành động theo những gì người lớn đã áp đặt.
Cách ứng xử khéo léo của bố mẹ: Tránh dự đoán bi quan hay vội vàng gắn nhãn cho con. Hãy kiên nhẫn đồng hành, khích lệ và tin rằng mỗi đứa trẻ đều có thể tiến bộ theo cách riêng.
Thường xuyên phủ nhận sở thích của con trước mặt người khác
“Sở thích của nó thật vô bổ.”
“Vẽ tranh chỉ tổ phí thời gian.”
“Đọc tiểu thuyết chẳng có ích gì.”
Nhiều bố mẹ thường công khai chê bai sở thích của con, cho rằng đó là những thú vui trẻ con, vô ích và lãng phí thời gian.
Thế nhưng, những sở thích này lại có thể mang đến niềm vui, giúp trẻ xây dựng sự tự tin và thể hiện cảm xúc của mình.
Khi liên tục bị bố mẹ phủ nhận, trẻ dễ dần khép mình, không còn muốn chia sẻ những điều mình yêu thích và có xu hướng kìm nén cảm xúc.
Cách ứng xử khéo léo của bố mẹ: Tôn trọng thế giới riêng của con, cởi mở đón nhận những sở thích của trẻ và khích lệ những đam mê lành mạnh. Đừng để những lời chê bai vô tình làm mất đi niềm vui và sự hồn nhiên của con.
Kể với mọi người về những hy sinh mình đã dành cho con
“Bố mẹ đã từ bỏ công việc vì con.”
“Bố mẹ chẳng dám tiêu tiền cho bản thân vì con.”
“Bố mẹ sẽ dành cả cuộc đời này cho con.”
Những lời nhắc đi nhắc lại về sự hy sinh đôi khi trở thành gánh nặng vô hình, khiến trẻ cảm thấy sự tồn tại của mình là nguyên nhân khiến bố mẹ phải chịu thiệt thòi.
Khi trưởng thành, trẻ có thể mang theo cảm giác mắc nợ, không dám tận hưởng hạnh phúc, nắm bắt cơ hội hay sống cuộc đời mình mong muốn vì luôn cảm thấy có lỗi với gia đình.
Cách ứng xử khéo léo của bố mẹ: Hạn chế kể lể những hy sinh mình đã dành cho con trước mặt người khác. Hãy yêu thương và đồng hành mà không biến tình cảm ấy thành gánh nặng, để con có thể trưởng thành với lòng biết ơn nhưng vẫn tự tin theo đuổi cuộc sống riêng.
Tuổi thơ hạnh phúc có thể trở thành điểm tựa cho con suốt cuộc đời, trong khi những tổn thương thời thơ ấu đôi khi khiến trẻ phải mất nhiều năm để chữa lành.
