Không ngọt đậm như chôm chôm trồng phổ biến, chôm chôm dây hấp dẫn thực khách bởi vị chua thanh xen chút ngọt dịu, phần thịt mọng nước và hương thơm nhẹ đặc trưng. Từng là thức quả gắn với tuổi thơ của trẻ em vùng cao, loại quả mọc tự nhiên này nay được nhiều người quan tâm nhờ hương vị lạ miệng và nguồn cung không nhiều.
Chôm chôm dây là loại quả dân dã gắn liền với đời sống của người dân ở một số vùng miền núi. Trước đây, mỗi dịp hè về, trẻ em theo cha mẹ lên rừng chăn trâu, kiếm củi thường tranh thủ hái các loại quả dại như sim, mua, dâu da và chôm chôm dây để ăn. Không được chăm sóc theo quy trình như cây ăn quả trong vườn, loại quả này phụ thuộc chủ yếu vào điều kiện sinh trưởng tự nhiên nên không phải lúc nào cũng có sẵn.
Tại Tây Nguyên, Cao Bằng, Đà Nẵng,... chôm chôm dây được người dân biết đến với những tên gọi địa phương như mác chia bân hay chôm chôm rừng. Quả thường mọc thành từng chùm trên cành, có kích thước nhỏ hơn chôm chôm thông thường. Khi còn non, vỏ quả màu xanh; lúc chín chuyển sang đỏ hoặc đỏ sẫm, bên ngoài phủ nhiều gai mềm.
Điểm đặc biệt của chôm chôm dây nằm ở phần thịt quả và hương vị. Nếu chôm chôm trồng thường có cùi dày, vị ngọt rõ và tương đối dễ tách khỏi hạt, chôm chôm dây có phần thịt mỏng hơn, bám quanh hạt và chứa nhiều nước. Tùy từng vùng, cùi quả có thể màu trắng hoặc vàng óng như lòng đỏ trứng gà.
Khi thưởng thức, thực khách cảm nhận được vị chua thanh trước, sau đó là chút ngọt nhẹ đọng lại nơi đầu lưỡi. Những quả chưa chín hoàn toàn đôi khi có vị chát, trong khi quả chín tới thường mọng nước, thơm nhẹ và dễ ăn hơn. Sự hòa quyện giữa vị chua và ngọt khiến chôm chôm dây trở thành lựa chọn phù hợp với những người thích trái cây có hương vị tự nhiên, không quá ngọt.
Cách ăn phổ biến nhất là bóc lớp vỏ gai bên ngoài rồi thưởng thức phần thịt quả. Người dân địa phương còn thường chấm chôm chôm dây với muối ớt hoặc đem dầm cùng muối, ớt và một chút đường. Vị chua ngọt của quả kết hợp với vị mặn, cay tạo nên món ăn vặt đậm đà, kích thích vị giác, đặc biệt thích hợp trong những ngày hè.
Ngoài ăn tươi, chôm chôm dây còn có thể được ngâm đường hoặc muối để bảo quản lâu hơn. Một số nơi sử dụng quả để chế biến các món dân dã như chè, canh gà hoặc canh xương nấu cùng rau củ. Do phần thịt quả khá mỏng, nhiều người vẫn thích ăn trực tiếp hoặc dầm gia vị để cảm nhận rõ hương vị đặc trưng.
Chôm chôm dây thường được thu hái vào mùa quả chín, chủ yếu trong những tháng hè, tùy điều kiện thời tiết và khu vực sinh trưởng. Người dân cho biết cây có thể 2 năm mới ra quả một lần. Vì vậy, mỗi mùa chôm chôm dây chín đều mang lại niềm vui cho những người từng gắn bó với loại quả này. Quả thường được hái trong những chuyến đi rừng, mang về ăn cùng gia đình hoặc chia cho người thân, bạn bè.
Trước đây, nhiều cây bị chặt để lấy củi, khiến nguồn quả tự nhiên ngày càng hạn chế. Cây sinh trưởng tại một số khu vực miền núi có điều kiện khí hậu phù hợp, nhưng chưa được nhân giống và chăm sóc để duy trì sản lượng ổn định. Những người muốn trồng loại cây này nên tìm hiểu điều kiện đất đai, độ ẩm và khả năng thích nghi của cây tại địa phương.
Trên thị trường, chôm chôm dây được rao bán tại một số trang chợ mạng với giá khoảng 35.000-55.000 đồng. Với những người muốn thưởng thức đặc sản vùng cao, đây là loại quả khá lạ miệng, nhưng không phải lúc nào cũng dễ tìm mua.
Không chỉ mang hương vị riêng, chôm chôm dây còn gợi nhớ những mùa quả chín trong rừng, gắn với ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ người dân vùng cao. Khi du lịch địa phương ngày càng phát triển, loại quả này cũng có thể trở thành trải nghiệm ẩm thực thú vị dành cho du khách.
