Từng là món ăn chống đói của người miền Trung trong những năm tháng thiếu thốn, khoai xéo nay lại trở thành đặc sản được nhiều người săn tìm trên chợ mạng. Khoai lang khô, gạo nếp, đậu đen, lạc và mật mía hòa quyện tạo nên vị bùi, dẻo, ngọt thơm đặc trưng, khiến món ăn dân dã này được người thành phố đặt mua về thưởng thức.
Khoai xéo là món ăn quen thuộc ở nhiều vùng miền Trung, đặc biệt gắn với ký ức của người dân xứ Nghệ. Ngày trước, khi cuộc sống còn khó khăn, gạo không phải lúc nào cũng đủ ăn, khoai lang được thái lát, phơi khô rồi nấu cùng gạo nếp để tạo thành một món ăn vừa chắc bụng vừa tiết kiệm.
Có những gia đình từng ăn khoai xéo triền miên qua những ngày mưa gió, đến mức chỉ cần nhìn thấy nồi khoai cũng thấy ngán. Thế nhưng nhiều năm sau, khi cuộc sống đã đủ đầy, chính món ăn từng bị xem là “cứu đói” ấy lại trở thành hương vị khiến người xa quê nhớ mãi.
Điểm đặc biệt của khoai xéo nằm ở nguyên liệu rất đỗi dân dã. Khoai lang sau khi thu hoạch được lựa những củ ngon, đem gọt vỏ, thái lát rồi phơi khô. Khoai phải được phơi kỹ, khô đều, không có mùi hôi hay dấu hiệu ẩm mốc thì khi nấu mới cho vị thơm ngon.
Khoai khô sau đó được rửa sạch, cho vào nồi nấu cùng đậu đen và lạc. Khi khoai và đậu bắt đầu mềm, gạo nếp được thêm vào. Người nấu phải canh lửa và lượng nước vừa phải để các nguyên liệu chín đều mà không bị cháy dưới đáy nồi.
Khi nếp đã nở, nước trong nồi gần cạn, đường hoặc mật mía được cho vào. Đây là lúc món khoai xéo bắt đầu có màu sắc và hương vị đặc trưng. Người nấu dùng đũa đảo, xới và “xéo” liên tục để khoai, nếp, đậu, lạc và mật mía quyện vào nhau.
Cái tên khoai xéo cũng được cho là gắn với công đoạn này. Không cần những nguyên liệu cầu kỳ, nhưng để có một nồi khoai xéo ngon lại đòi hỏi người nấu phải thật khéo tay. Nếu lửa quá lớn, phần dưới dễ bị cháy, làm mất mùi thơm. Nếu nhiều nước, khoai và nếp dễ bị nhão, không giữ được độ dẻo bùi đặc trưng.
Khi hoàn thành, khoai xéo có màu vàng nâu đẹp mắt, từng miếng kết dính nhưng không quá nhão. Cắn một miếng có thể cảm nhận ngay độ dẻo của gạo nếp, vị bùi của khoai lang, đậu đen và lạc, quyện với vị ngọt thơm của mật mía.
Đặc biệt, vị ngọt của khoai xéo không giống những món chè hay bánh ngọt. Mật mía chỉ tạo vị ngọt vừa phải, giúp làm nổi bật vị bùi và mùi thơm tự nhiên của khoai. Chính sự mộc mạc ấy khiến món ăn càng nhai càng ngon, càng ăn càng cảm nhận rõ vị thơm của từng nguyên liệu.
Khoai xéo có thể ăn nóng hoặc để nguội. Khi còn nóng, món ăn mềm, dẻo và thơm, thích hợp dùng vào bữa sáng. Khi nguội, khoai xéo săn lại, có thể cắt thành từng miếng nhỏ để ăn như một món quà vặt. Nhiều người còn thích uống cùng một chén trà nóng, vị ngọt bùi của khoai kết hợp với vị chát nhẹ của trà tạo thành một cách thưởng thức rất dân dã.
Ở quê, khoai xéo thường được nấu vào những dịp gia đình tụ họp, giỗ chạp hoặc khi người xa quê trở về. Còn tại các thành phố lớn, món ăn này được bán sẵn theo hộp, trở thành lựa chọn cho bữa sáng hoặc món ăn vặt.
Không chỉ bán khoai xéo thành phẩm, nhiều người còn bán khoai lang khô trên chợ mạng để khách tự nấu tại nhà. Khoai khô có thể bảo quản lâu hơn khoai tươi và là nguyên liệu quan trọng quyết định chất lượng món ăn. Trên chợ mạng, khoai xéo thành phẩm được rao bán khoảng 90.000 đồng/kg. Mức giá này khiến nhiều người bất ngờ bởi đây từng là món ăn của những gia đình nghèo. Tuy nhiên, để có được một mẻ khoai xéo ngon, người làm phải mất khá nhiều công sức từ khâu chọn khoai, thái, phơi đến sơ chế nguyên liệu và nấu trong nhiều giờ.
Với người trẻ chưa từng biết đến khoai xéo, đây có thể là một món đặc sản lạ miệng với vị bùi, dẻo, ngọt thơm. Nhưng với những người từng lớn lên ở miền Trung, một miếng khoai xéo lại gợi về cả một miền ký ức.
