Anh không thuộc về những cuộc đua thể chất khốc liệt, mà thuộc về một thế giới nơi những đường chuyền được nâng niu như những nét cọ của nghệ thuật. Có những người đá bóng để chinh phục những đỉnh cao, nhưng với Ozil, chơi bóng trước hết là để dệt nên một giấc mơ thuần khiết.
Khi thế giới bóng đá trở nên quá ồn ào
Trận đấu vừa kết thúc. Tiếng còi mãn cuộc nhanh chóng bị nhấn chìm trong biển âm thanh cuồng nhiệt từ khắp các khán đài. Pháo hoa rực sáng, ánh đèn quét dài trên mặt cỏ, còn giữa sân là những cái ôm, những tiếng hét và nụ cười hân hoan của kẻ chiến thắng.
Nhưng ở một góc sân, tách biệt hoàn toàn khỏi bầu không khí cuồng nhiệt ấy, Mesut Ozil chỉ lặng lẽ cúi đầu bước đi.
Anh bước đi chậm rãi, cô độc giữa biển âm thanh cuồng nhiệt. Trong thế giới của những pha va chạm, những cuộc đua thể lực và tiếng gầm rú không ngớt, Ozil hiện lên như một khoảng lặng lạc nhịp, mang theo vẻ đẹp rất riêng của một bộ phim cũ.
Bóng đá thế kỷ hai mươi mốt đang chuyển mình một cách tàn nhẫn. Người ta không còn kiên nhẫn với những khoảng lặng. Người ta tôn vinh những cỗ máy vĩnh cửu có thể chạy mười hai km mỗi trận, những tiền vệ pressing sẵn sàng lao vào tranh chấp như những máy quét cơ học, và những tiền đạo cánh sở hữu tốc độ xé gió.
Giữa một guồng quay công nghiệp khốc liệt ấy, sự tồn tại của Mesut Ozil giống như một nghịch lý. Anh xuất hiện như một nghệ sĩ lạc đường, một người vẫn tin rằng cái đẹp của tư duy chơi bóng có thể làm lay động mọi trái tim.
Đứa trẻ không muốn chạy đua
Để hiểu được thứ bóng đá lững lờ nhưng đầy mê hoặc của Mesut Ozil, người ta phải quay ngược thời gian về những ngày đông lạnh giá tại Gelsenkirchen, một thành phố công nghiệp thuộc vùng Ruhr nước Đức.
Ozil sinh ra trong một gia đình nhập cư gốc Thổ Nhĩ Kỳ, lớn lên tại khu phố nghèo nơi những tòa nhà chung cư xám xịt bao quanh các sân bóng rào sắt kiên cố. Ở đó, bóng đá là cuộc cạnh tranh khắc nghiệt của những đứa trẻ muốn đổi đời bằng đôi chân của mình. Đó là thế giới của những cú tắc bóng rát chân, những pha tranh chấp nảy lửa và thứ tinh thần sinh tồn được hun đúc trên từng mét cỏ.
Ozil thời niên thiếu hoàn toàn không có một tố chất nào để tồn tại trong môi trường khắc nghiệt ấy. Anh gầy gò, nhỏ bé, nước da xanh xao và đôi mắt lộ rõ vẻ mệt mỏi đặc trưng. Anh không nổi bật bởi thể hình lực lưỡng, cũng không sở hữu những sải chân dài thần tốc để cuốn bay mọi đối thủ. Thứ duy nhất khiến cậu bé gốc Thổ Nhĩ Kỳ khác biệt với phần còn lại của thế giới là một cái chân trái ngoan hiền đến lạ kỳ và một đôi mắt dường như có khả năng thấu thị không gian.
Giữa tiếng hò hét inh ỏi của những đứa trẻ lao đi như những cơn gió, đuổi theo quả bóng bằng tất cả sự hoang dã của tuổi trẻ, Ozil luôn là người chậm hơn nửa nhịp. Anh không vội vã. Trong khi những người khác lao vào các cuộc tranh chấp tay đôi, cậu bé gốc Thổ Nhĩ Kỳ lặng lẽ di chuyển, quan sát và chờ đợi. Nhưng chính khoảng lặng ấy, chính sự "chậm hơn nửa nhịp" có chủ đích ấy lại mở ra khác biệt giữa Ozil và phần còn lại.
Khi cả hệ thống phòng ngự đối phương đang chuyển động theo quả bóng, Ozil dừng lại một nhịp đứng yên. Trong một cái chớp mắt, khi tất cả mọi người trên sân và trên khán đài chỉ nhìn thấy những chiếc bóng áo đối phương dẫm đạp lên nhau tạo thành một bức tường kiên cố, thì qua đôi mắt của Ozil, một không gian đa chiều mở ra. Nơi người khác thấy khoảng trống chật hẹp, Ozil nhìn thấy một bức tranh lộng lẫy đầy đường nét.
Anh biết chính xác khi nào khoảng trống ấy sẽ xuất hiện, hậu vệ đối phương sẽ nghiêng người sang hướng nào chỉ dựa vào trọng tâm cơ thể của họ, và tiền đạo đội mình sẽ băng xuống ở giây thứ bao nhiêu.
Rồi, bằng một cú miết lòng trong chân trái nhẹ nhàng như một nét vẽ, quả bóng đi xuyên qua ba, bốn chiếc bóng áo phòng ngự, tìm đến đúng đà băng xuống của đồng đội. Ngay từ những ngày đầu tiên ở Schalke 04 rồi Werder Bremen, Ozil đã chọn cho mình một lối chơi độc hành, biến những trận đấu căng thẳng thành sàn diễn của những nhịp thở nghệ thuật.
Khi thiên tài gặp thế giới thực dụng
Mùa hè năm 2010, Nam Phi chứng kiến một đội tuyển Đức trẻ trung và bùng nổ làm mê hoặc cả thế giới. Màn trình diễn rực rỡ, thanh thoát của chàng trai hai mươi mốt tuổi Mesut Ozil tại ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh đã biến anh thành mục tiêu săn đón của hàng loạt ông lớn châu Âu.
Cuối cùng, Real Madrid nhanh chân hơn cả khi trải thảm đỏ đưa anh về Santiago Bernabeu. Tại thủ đô Tây Ban Nha, Ozil từng khoác áo số 23 trước khi chính thức tiếp quản chiếc áo số 10 huyền thoại sau đó một năm, bước vào một trong những chương đẹp đẽ nhất sự nghiệp.
Đó là một Bernabeu quy tụ những ngôi sao hàng đầu thế giới dưới bàn tay thực dụng, sắc sảo của Jose Mourinho. Hãy hình dung một bộ phim điện ảnh đỉnh cao, Cristiano Ronaldo lao đi như một cỗ máy được lập trình hoàn hảo, Angel Di Maria xé gió bên hành lang cánh, còn Sami Khedira càn quét tuyến giữa bằng nguồn thể lực gần như vô tận.
Và giữa tập thể đề cao tốc độ, sức mạnh cùng tính hiệu quả ấy, Mesut Ozil đứng đó. Nhẹ như một làn khói. Khác biệt theo cách không ai khác có thể thay thế.
Ozil không ghi nhiều bàn thắng. Anh không sở hữu những cú sút xa sấm sét làm nổ tung mành lưới, cũng không có những pha ăn mừng đầy ngạo nghễ kích động đám đông. Nhưng mọi đường bóng đẹp nhất, tinh túy nhất của Real Madrid trong giai đoạn ấy đều bắt buộc phải đi qua đôi chân của anh.
Mourinho không phải là người phát hiện ra tài năng của tiền vệ gốc Thổ Nhĩ Kỳ, bởi anh đã sớm khẳng định bản thân từ trước đó, nhưng chiến lược gia người Bồ Đào Nha lại là người hiểu rõ nhất cách khai thác tài năng của Ozil. Ông nhận ra rằng, để các cỗ máy tốc độ như Ronaldo hay Benzema có thể phát huy tối đa sức mạnh, họ cần một bộ óc có khả năng làm ngưng đọng thời gian.
Sự kết hợp giữa Ozil và Cristiano Ronaldo đã trở thành một biểu tượng duy mỹ của bóng đá thế giới đầu thập niên hai mươi mười. Đó là sự giao thoa hoàn hảo giữa tư duy kiến thiết sáng tạo và hiệu quả dứt điểm tuyệt đối.
Những pha kiến tạo của Ozil dành cho siêu sao người Bồ Đào Nha luôn đạt đến độ chuẩn xác đáng kinh ngạc. Có lúc đó là một đường chọc khe xé toang hàng phòng ngự đối phương, có khi là một quả tạt đặt vừa vặn vào đà băng cắt của Ronaldo. Ronaldo chỉ cần bứt tốc, bởi anh hiểu rằng Ozil gần như luôn nhìn thấy đường chạy ấy trước tất cả.
Trong ba mùa giải khoác áo Kền kền trắng, tiền vệ người Đức đã bỏ túi tới 81 đường kiến tạo chính thức trên mọi đấu trường. Đó là giai đoạn hoàng kim, giai đoạn mà bóng đá đỉnh cao, dù đã bắt đầu nhuốm màu thực dụng, vẫn dành riêng một khoảng không gian trang trọng để tôn vinh một người nghệ sĩ thực thụ.
Người mang giấc mơ đến London
Ngày cuối cùng của kỳ chuyển nhượng mùa hè năm 2013, một cơn địa chấn đã xảy ra tại London. Arsene Wenger, người đàn ông lãng mạn cuối cùng của bóng đá Anh, đã chi ra số tiền kỷ lục để đưa Mesut Ozil rời Madrid về với Arsenal.
Trong bối cảnh Pháo thủ đang trải qua gần một thập kỷ khô hạn danh hiệu, sự xuất hiện của Ozil mang theo những giấc mơ lộng lẫy nhất thả xuống thảm cỏ Emirates. Ngày anh ra mắt, những chiếc áo đấu in tên anh bán sạch chỉ trong vài giờ. Người London tin rằng, thứ bóng đá vị nghệ thuật mà Wenger theo đuổi rốt cuộc đã tìm thấy một vị nhạc trưởng xứng tầm.
Và Ozil đã mang đến một thứ bóng đá đầy cảm hứng. Trong những năm tháng đầu tiên tại Emirates, mỗi lần tiền vệ người Đức nhận bóng từ tuyến dưới, một làn sóng phấn khích vô hình lập tức chạy dọc các khán đài, khiến hàng vạn cổ động viên đồng loạt đứng dậy. Họ đứng dậy không phải vì họ biết chắc điều gì sẽ xảy ra tiếp theo như khi xem một cỗ máy vận hành, mà vì họ muốn chiêm ngưỡng sự bất ngờ.
Anh sở hữu một kỹ thuật đặc trưng được gọi là The Ozil Chop, động tác ngoặt bóng bằng má trong khiến hậu vệ mất trọng tâm trong tích tắc khi đang đà băng về. Bên cạnh đó là những đường chuyền một chạm bằng mu lòng chân trái tinh tế, mở ra hướng tấn công hoàn toàn bất ngờ cho đồng đội.
Cao trào của Ozil tại Arsenal đạt đến đỉnh phong vào mùa giải 2015/16. Đó là một năm thi đấu mà một mình nhạc trưởng người Đức đã thách thức mọi giới hạn sáng tạo tại giải đấu khắc nghiệt nhất hành tinh. Anh thực hiện tới 19 đường kiến tạo tại Ngoại Hạng Anh, suýt chút nữa đã phá vỡ kỷ lục vô tiền khoáng hậu (20 kiến tạo) của huyền thoại Thierry Henry, cột mốc mà sau này phải đợi rất lâu mới có Kevin De Bruyne cân bằng được.
Bàn thắng ghi vào lưới Ludogorets tại Champions League năm 2016 chính là một trong những bàn thắng đẹp nhất sự nghiệp của anh. Nhận bóng băng xuống, tâng bóng qua đầu thủ môn đối phương, rồi dùng hai nhịp ngoặt bóng giả nhẹ nhàng khiến hai hậu vệ đối phương ngã nhoài ra sân trước khi đưa bóng vào lưới trống.
Người ta đến sân Emirates có thể là để tìm kiếm một chiến thắng, nhưng họ ở lại, chấp nhận trung thành với Arsenal qua những năm tháng thăng trầm, chính là vì những khoảnh khắc duy mỹ mà chỉ Mesut Ozil mới có thể mang lại.
Thời đại đổi thay và người nghệ sĩ bị bỏ lại
Nhưng, cuộc vui nào rồi cũng đến lúc tàn, và những giấc mơ lãng mạn nhất cũng phải thức giấc trước ánh sáng nghiệt ngã của thực tại. Bước vào nửa sau của thập niên hai mươi mười, bản đồ bóng đá thế giới chứng kiến một cuộc đại cách mạng mang tính đào thải đối với những số 10 cổ điển.
Sự trỗi dậy mạnh mẽ của triết lý Gegenpressing do Jurgen Klopp nâng tầm, cùng với tư duy kiểm soát không gian và định hướng vị trí của Pep Guardiola đã làm thay đổi hoàn toàn cuộc chơi.
Những khoảng không dành cho các số 10 cổ điển ngày càng thu hẹp. Mọi vị trí trên sân đều phải tham gia vào hệ thống phòng ngự, cự ly đội hình được siết chặt đến từng mét, còn cường độ vận hành được đẩy lên mức tối đa. Mọi cầu thủ đều phải chạy, phải áp sát và phải va chạm.
Mesut Ozil không thay đổi. Nhưng thế giới xung quanh anh thì đã đổi thay một cách tàn nhẫn.
Sự xung đột giữa một tâm hồn nghệ sĩ hoài cổ và một hệ thống bóng đá công nghiệp hiện đại bắt đầu tạo nên những vết rạn nứt sâu sắc. Ngày hôm qua, người ta ca ngợi anh lên tận mây xanh vì một đường chuyền xé toạc hàng phòng ngự, coi sự lững lờ của anh là phong thái của một bậc thầy.
Ngày hôm nay, khi Arsenal nhận những thất bại, người ta không còn nhìn vào những đường kiến tạo của anh nữa. Các chuyên gia, các cổ động viên bắt đầu hỏi: "Anh đã chạy bao nhiêu km?", "Anh đã pressing bao nhiêu lần?".
Đó là lúc thực tại phơi bày một quy luật nghiệt ngã, những phẩm chất từng làm nên sự khác biệt của Ozil không còn được ưu tiên như trước. Dĩ nhiên, sự sa sút phong độ do gánh nặng tuổi tác, chấn thương, thể trạng không còn ở đỉnh cao, đi kèm mức lương quá lớn và cả những vấn đề ngoài chuyên môn đã góp phần khiến hành trình của anh tại Arsenal đi đến hồi kết.
Anh bị đẩy lên băng ghế dự bị, bị gạch tên khỏi danh sách đăng ký thi đấu, không phải vì đôi chân anh đã quên cách kiến tạo, mà vì bóng đá lúc này đòi hỏi những sản phẩm cơ học đồng đều hơn là những khoảnh khắc cảm hứng đơn lẻ.
Kẻ cuối cùng còn tin vào cái đẹp
Tháng Ba năm 2023, sau chặng đường khoác áo Fenerbahce, Mesut Ozil chính thức đưa ra thông báo giải nghệ trong màu áo Istanbul Basaksehir. Không có một tiếng pháo hoa nào được bắn lên tại Emirates hay Bernabeu.
Không có một trận đấu tri ân vĩ đại quy tụ những ngôi sao hàng đầu thế giới. Không có những bài diễn văn hào nhoáng đẫm nước mắt dưới ánh đèn sân khấu. Người nghệ sĩ ấy bước ra khỏi thánh đường bóng đá một cách lặng lẽ, nhẹ nhàng và âm thầm y như cái cách anh từng lướt đi trên thảm cỏ năm nào.
Nhưng cùng lúc với bước chân rời đi của Ozil, người ta bỗng nhận ra có một thứ gì đó vô cùng thiêng liêng cũng đã vĩnh viễn rời bỏ thế giới bóng đá tròn.
Hình ảnh "kẻ cuối cùng còn tin vào cái đẹp" suy cho cùng là một ẩn dụ văn học đầy hoài niệm để nhớ về một mẫu số 10 cổ điển, bởi thế giới đương đại vẫn có những Luka Modric, Kevin De Bruyne, Jamal Musiala hay Florian Wirtz miệt mài tỏa sáng.
Thế nhưng, những khoảnh khắc thong dong, chậm rãi gieo thơ vào lòng người hâm mộ như cách Ozil từng làm giờ đây đã xuất hiện thưa thớt hơn trước rất nhiều. Đó là niềm tin lãng mạn rằng một đường chuyền tinh tế đánh lừa cả hàng thủ đối phương đôi khi có giá trị nhân văn ngang bằng với một bàn thắng thực dụng. Khi lối chơi sáng tạo tự do bị bó hẹp, bóng đá trở nên hiệu quả hơn, nhanh hơn, mạnh hơn, nhưng đôi khi cũng nghèo nàn hơn về mặt cảm xúc nguyên bản.
Mesut Ozil chưa bao giờ là một cầu thủ thất bại. Anh chỉ đơn giản là một người đến nhầm thời đại. Chàng trai có đôi mắt mơ màng ấy đã dành cả cuộc đời, dùng cái chân trái mềm mại của mình để bảo vệ cái đẹp thuần khiết trước sự xâm lăng của chủ nghĩa thực dụng.
Khi những thước phim về sự nghiệp của anh khép lại, Mesut Ozil vẫn đứng đó trong ký ức của những người yêu bóng đá vị nghệ thuật, giống như một người cận vệ già kiên cường, một kẻ đã cống hiến trọn vẹn để bảo vệ niềm tin rằng bóng đá trước hết phải là một giấc mơ lộng lẫy của đời người.
