Từ loại rau mọc hoang thành món ăn quen thuộc ở nhiều vùng quê
Rau xương cá (Myosoton aquaticum, còn được gọi là Stellaria aquatica) là loài cây thân thảo thường mọc ở những nơi đất ẩm như ven bờ ruộng, mương nước hoặc bãi đất thấp. Cây có thân mềm, nhiều cành phân nhánh, các nhánh tỏa ra giống hình bộ xương cá nên người dân đặt cho cái tên khá đặc biệt là "rau xương cá".
Trước đây, vào mùa xuân và đầu hè, nhiều gia đình ở nông thôn thường tranh thủ hái rau xương cá để bổ sung vào bữa cơm. Dù ngày nay loại rau này không còn phổ biến như rau muống, rau cải hay rau dền, vẫn có không ít người tìm hái vì cho rằng đây là nguồn rau sạch mọc tự nhiên.
Phần ngọn non và lá non của cây được sử dụng để chế biến thành nhiều món ăn như luộc, xào hoặc nấu canh với tôm, cua đồng hay thịt băm. Rau có vị ngọt nhẹ, mềm, dễ ăn và phù hợp với những bữa cơm mùa hè.
Được dân gian dùng để thanh nhiệt, lợi tiểu
Theo y học cổ truyền, rau xương cá có vị ngọt, tính mát. Từ lâu, người dân đã sử dụng loại rau này với mục đích thanh nhiệt, giải nhiệt cơ thể, lợi tiểu và hỗ trợ giảm viêm.
Ở nhiều địa phương, cây tươi còn được nấu lấy nước uống trong những ngày nắng nóng hoặc khi cơ thể có cảm giác "nóng trong". Một số người cũng dùng rau xương cá để hỗ trợ cải thiện tình trạng tiểu buốt, tiểu rắt hoặc các biểu hiện nhẹ liên quan đến đường tiết niệu theo kinh nghiệm dân gian.
Những cách sử dụng này đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ, tuy nhiên chủ yếu dựa trên kinh nghiệm thực tế của người dân.
Nghiên cứu bước đầu ghi nhận nhiều hoạt chất có lợi
Theo Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam, dưới góc độ khoa học hiện đại, các nghiên cứu bước đầu cho thấy rau xương cá chứa flavonoid, saponin, acid phenolic cùng nhiều hợp chất chống oxy hóa.
Các nghiên cứu thực nghiệm ghi nhận chiết xuất từ cây có khả năng chống viêm, chống oxy hóa và lợi tiểu ở một mức độ nhất định. Những kết quả này phần nào phù hợp với kinh nghiệm sử dụng rau xương cá trong dân gian.
Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay chủ yếu mới dừng ở nghiên cứu tiền lâm sàng và thực nghiệm. Vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu lâm sàng trên người để đánh giá đầy đủ hiệu quả cũng như độ an toàn của loại cây này.
Không nên dùng thay thế thuốc điều trị
Các chuyên gia lưu ý, rau xương cá chỉ nên được xem là một loại thực phẩm hoặc dược liệu hỗ trợ, không có tác dụng thay thế thuốc điều trị.
Nếu chỉ muốn bổ sung rau xanh vào khẩu phần ăn hoặc hỗ trợ thanh nhiệt, người dân có thể sử dụng rau xương cá với lượng hợp lý. Tuy nhiên, khi xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau vùng hông lưng, tiểu ra máu, tiểu buốt kéo dài hoặc viêm đường tiết niệu tái phát, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được khám và điều trị đúng nguyên nhân.
Việc tự ý sử dụng nước rau xương cá thay cho thuốc, đặc biệt là kháng sinh trong các trường hợp nhiễm khuẩn, có thể khiến bệnh kéo dài hoặc trở nên nghiêm trọng hơn.
Bên cạnh đó, do rau thường mọc hoang ở những nơi ẩm thấp nên cần lựa chọn nguồn thu hái sạch, tránh khu vực có nguy cơ ô nhiễm hoặc tồn dư thuốc bảo vệ thực vật. Người có cơ địa hàn, thường xuyên bị lạnh bụng hoặc đang bị tiêu chảy cũng nên hạn chế ăn quá nhiều trong thời gian ngắn để tránh gây khó chịu cho hệ tiêu hóa.
