Tía tô thuộc nhóm cây thân thảo, thường mọc thành bụi, thân có góc cạnh và mang mùi thơm đặc trưng. Cây có thể cao từ 30cm đến hơn 1m, phiến lá hình trứng hoặc gần tròn, mép có răng cưa, cuống dài, tuỳ giống lá có màu xanh hoặc pha tím, bề mặt lá hơi nhăn và phủ lớp lông mịn.
Ở các làng quê Việt Nam, tía tô thường được trồng ở sau nhà, bờ rào để sử dụng làm rau gia vị. Nhờ có những lợi thế về mặt sinh trưởng nhanh, không đòi hỏi diện tích quá lớn và nếu thu hái đúng kỹ thuật, cây tía tô sẽ tiếp tục bật chồi, cho thêm các lứa sau nên nhiều hộ dân đã trồng chuyên canh tía tô để bán ra thị trường.
Tía tô là loại cây thân thảo, lá mọc đối, mùi thơm đặc trưng và được thu hoạch chủ yếu phần lá, ngọn non - Ảnh minh hoạ
Theo chia sẻ của những người trồng rau tía tô, loại rau này có thể trồng được quanh năm trên đất có nhiều mùn, giàu dinh dưỡng, ẩm, thoát nước tốt. Tuy nhiên lý tưởng nhất là khoảng mùa xuân và hè, khi nhiệt độ dao động từ 20-25°C, độ ẩm lúc này cao, tạo điều kiện tốt cho cành ra rễ.
Trước khi trồng, cần phải làm đất sạch sẽ, dọn sạch cỏ, bổ sung dinh dưỡng cho đất, lên luống để giúp quá trình trồng có thể thoát nước tốt cho cây, tránh ngập úng. Nguồn giống nên được lựa chọn kỹ, hạt hoặc cây giống khỏe, đồng đều, có nguồn gốc rõ ràng.
Khi mới bắt đầu trồng (gieo hạt hoặc trồng bằng cây con/nhánh), cần phải chăm sóc kỹ lưỡng, nhất là giữ độ ẩm để cây nhanh bén rễ. Sau đó, việc làm cỏ, vun gốc, bổ sung dinh dưỡng theo từng thời kỳ cũng nên thực hiện thường xuyên, từ đó giúp phát hiện những nguy cơ có thể gây hại cho cây (sâu bệnh/thiếu ẩm…) để có hướng xử lý kịp thời.
Nếu chăm sóc đúng quy trình, kỹ thuật tốt, sau khoảng 30 - 45 ngày trồng, người dân có thể thu hoạch đợt đầu tiên từ rau tía tô. Tuỳ vào mục đích sử dụng, có thể thu hoạch 1 lần cả cây hoặc chỉ cắt phần ngọn, tỉa cành…, người dân có thể kéo dài thời gian của mùa vụ, có khi lên đến 6 tháng cho loại rau gia vị này.
Đối với cách trồng một lần thu hái nhiều đợt, theo chia sẻ của những hộ dân, khi cây rau tía tô đạt kích thước phù hợp, người trồng có thể cắt phần thân mang lá và chừa lại khoảng 10cm thân cây, sau đó tiếp tục chăm bón giúp cây đẻ nhánh và tạo lứa mới. Nhờ vậy, cùng một diện tích có thể khai thác nhiều lần thay vì phải làm đất và xuống giống lại sau mỗi đợt thu hoạch.
Ruộng tía tô xanh tốt, người dân có thể thu hoạch được nhiều đợt nếu biết cách chăm sóc đúng kỹ thuật - Ảnh minh hoạ.
Tuy nhiên, việc thu hoạch nhiều lứa phải dựa vào quá trình thực tế tại ruộng. Nếu như cây rau đã già yếu, nhiễm bệnh hoặc cho năng suất kém, thay vì tiếp tục chăm sóc để thu hoạch đợt sau, người dân nên kết thúc lứa trồng và luân canh sang cây khác.
Ngoài việc thu hoạch tía tô làm rau gia vị, có thể thu hoạch loại rau này để làm thuốc hoặc làm giống. Nhờ những lợi ích về mặt dinh dưỡng, sức khoẻ nên rau tía tô được nhiều người ưa chuộng. Giá của rau tía tô dao động từ 15.000 - 40.000 đồng/kg tuỳ thời điểm, mang lại hiệu quả kinh tế bền vững cho người dân.
Rau tía tô có thể nấu canh, nấu cháo, xào cùng trứng hoặc dùng trong các món cuốn đều rất hấp dẫn. Ở góc độ dinh dưỡng, trong 100g lá tía tô tươi chứa khoảng 3,9g protein, 7,3g chất xơ, 230 mg canxi, 500 mg kali và 26 mg vitamin C; lá cũng chứa beta-carotene và vitamin K, mang đến nhiều lợi ích cho sức khoẻ tiêu hoá, hệ tim mạch, làm đẹp da, giảm mẩn ngứa và tăng cường sức đề kháng.
Rau tía tô có thể chế biến thành nhiều món ăn ngon, tốt cho sức khỏe - Ảnh minh họa
Có thể nói, từ loại rau gia vị dân dã ở vườn nhà, tía tô giờ đây đã trở thành thực phẩm quen thuộc trong đời sống ẩm thực của người dân. Không chỉ mang đến nguồn dưỡng chất dồi dào cho cơ thể, việc phát triển các mô hình trồng rau tía tô chuyên canh cũng đã mang lại những hiệu quả kinh tế tích cực cho người nông dân.
Là loại cây trồng sinh trưởng nhanh, không cần vốn đầu tư cao, quá trình chăm sóc dễ dàng, có thể thu hoạch liên tục sau một lần xuống giống… đã giúp rau tía tô nhận được sự tin tưởng của nhiều hộ nông dân trong việc phát triển kinh tế gia đình, vươn lên làm giàu.
