Nhắc đến những loại trái cây gắn với ký ức tuổi thơ của người dân miền Tây Nam Bộ, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến trái bần, trái quách hay dừa nước. Thế nhưng, vẫn còn một loại quả dân dã mang hương vị rất riêng mà không phải ai cũng từng thưởng thức, đó là trái cám rừng.
Với lớp vỏ xám sần sùi, vẻ ngoài mộc mạc nhưng phần nhân bên trong lại béo bùi, thơm dịu và ngọt thanh, trái cám từ lâu đã trở thành món quà của thiên nhiên được người dân địa phương yêu thích. Những năm gần đây, loại quả này còn khiến nhiều du khách tò mò tìm mua để khám phá hương vị độc đáo chỉ có ở vùng sông nước.
Cây cám có tên khoa học Parinari annamensis (Hance) J.E. Vidal, phân bố tại Việt Nam, Lào, Campuchia và Thái Lan. Ở nước ta, cây mọc tự nhiên nhiều tại các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, những khu rừng ven sông hoặc vùng đất thấp có độ ẩm cao. Đây là loài cây thân gỗ khá lớn, có thể cao từ 15–30m, tán rộng, cho bóng mát quanh năm. Mỗi khi vào mùa nở hoa, những chùm hoa trắng nhỏ tỏa hương thơm nhẹ nhàng, báo hiệu một vụ trái sai trĩu cành.
Khoảng từ tháng 10 âm lịch đến hết tháng Giêng năm sau là thời điểm trái cám chín rộ. Khi ấy, trên những tán cây cao, từng chùm quả chuyển dần sang màu vàng nâu, tỏa mùi thơm thoang thoảng giữa không gian miền quê. Đối với người dân miền Tây, mùa cám chín cũng là mùa gợi nhớ biết bao kỷ niệm. Ngày trước, trẻ em thường theo cha mẹ ra ven sông hoặc vào những cánh rừng gần nhà nhặt những quả cám rụng, mang về đập lớp vỏ cứng để thưởng thức phần nhân béo ngậy bên trong.
Điều khiến trái cám trở nên đặc biệt không nằm ở vẻ ngoài mà chính là hương vị rất khó tìm thấy ở bất kỳ loại trái cây nào khác. Sau khi tách bỏ lớp vỏ dày và cứng, phần nhân hiện ra với hình dáng khá lạ mắt, được nhiều người ví giống như một chú cá nhỏ. Đây cũng là phần ngon nhất của quả.
Nhân trái cám chín có màu trắng ngà, mềm mịn, béo bùi nhưng không hề ngấy. Khi ăn, vị ngọt thanh lan tỏa nhẹ nhàng nơi đầu lưỡi, xen lẫn hương thơm dịu rất tự nhiên. Có người cảm nhận hương vị của trái cám giống phần cơm dừa non bởi độ béo nhẹ, có người lại liên tưởng đến vị bùi của củ sắn chín hay hạt dẻ. Chính sự hòa quyện giữa vị ngọt, vị béo và mùi thơm thanh mát đã tạo nên sức hấp dẫn riêng, khiến ai từng nếm thử đều khó quên.
Người miền Tây có nhiều cách thưởng thức trái cám. Đơn giản nhất là ăn trực tiếp phần nhân sau khi tách vỏ để cảm nhận trọn vẹn vị béo bùi tự nhiên. Những ngày nắng nóng, người dân còn dầm nhân cám với một ít đường và đá lạnh, tạo thành món ăn giải nhiệt dân dã nhưng vô cùng cuốn hút. Vị ngọt thanh kết hợp với cái mát lạnh giúp món ăn trở nên hấp dẫn, nhất là trong những buổi trưa oi bức.
Ngày nay, khi du lịch sinh thái và du lịch miệt vườn ngày càng phát triển, trái cám trở thành một trong những đặc sản được nhiều du khách tìm kiếm mỗi khi đến miền Tây. Không ít người thích thú khi được tận tay bóc lớp vỏ cứng, khám phá phần nhân độc đáo bên trong.
Hiện nay, trái cám được rao bán trên các chợ trực tuyến với giá khoảng 70.000 đồng/kg. Mỗi mùa cám chín, nhiều người ở thành phố đặt mua để thưởng thức hoặc làm quà biếu vì tò mò trước hương vị độc đáo của loại quả này.
Cây cám vẫn chủ yếu mọc tự nhiên, tuy nhiên vài năm gần đây đã có một số hộ dân và người yêu cây cảnh đưa giống về trồng trong sân vườn. Cây thích nghi tốt với khí hậu nóng ẩm, ít sâu bệnh, không đòi hỏi chăm sóc cầu kỳ. Chỉ cần trồng ở nơi nhiều nắng, đất tơi xốp, thoát nước tốt và tưới đủ nước trong giai đoạn đầu, cây sẽ phát triển khỏe mạnh, vừa cho bóng mát vừa cho trái sau vài năm.
