Mít nài còn gọi là mít rừng, gây chú ý bởi kích thước nhỏ, nhiều múi và hương vị chua ngọt khác biệt so với các loại mít quen thuộc. Từng mọc hoang trong những cánh rừng Tây Nguyên, quả chín rụng đầy gốc nhưng ít người để ý, nay mít nài được tìm mua như một đặc sản lạ, đặc biệt thu hút du khách và những người thích khám phá trái cây vùng rừng núi.
Mít nài có nguồn gốc ở một số quốc gia Đông Nam Á như Myanmar, Thái Lan, Lào và Campuchia. Ở Việt Nam, loại cây này mọc tự nhiên tại nhiều khu vực rừng núi Tây Nguyên như Đắk Lắk, Gia Lai và một số tỉnh miền Trung.
Cây mít nài thuộc dạng cây gỗ lớn, có thể cao khoảng 10-25m. Lá có hình dáng khá giống lá mít thông thường nhưng phiến lá cứng, mặt trên nhám và phần gân nổi rõ ở mặt dưới. Do sinh trưởng tự nhiên trong rừng, cây thường cao, khiến việc thu hái quả tương đối vất vả.
Nếu mít thông thường có thể nặng vài kg, quả mít nài chỉ khoảng 5-7 lạng, kích thước nhỏ gọn, hình tròn hoặc hơi thuôn. Khi chín, vỏ quả mềm, có thể dùng tay bóc khá dễ dàng mà không gặp tình trạng nhiều mủ dính tay như mít thường.
Bên trong quả có nhiều múi nhỏ, phần thịt mềm, mọng và gần như không có xơ. Mít nài chín thường có màu vàng, mùi thơm đặc trưng của mít nhưng hương vị lại có sự khác biệt rõ rệt.
Điều làm nên sức hút của mít nài chính là vị chua. Quả có thể chua nhẹ, chua thanh rồi để lại hậu ngọt, nhưng cũng có những quả vị ngọt khá rõ. Nhiều người từng ăn ví vị mít nài giống sự kết hợp giữa mít chín với chanh leo, xoài hoặc cóc.
Những múi mít nhỏ, mềm mọng, thơm nhưng không quá ngọt nên phù hợp với người thích các loại trái cây có vị chua. Với người lần đầu thưởng thức, hương vị này có thể khá bất ngờ bởi nhìn bên ngoài, mít nài vẫn mang dáng dấp của một quả mít thu nhỏ.
Mít nài có thể bóc ăn trực tiếp hoặc chấm muối ớt. Một cách ăn khác được nhiều người ưa thích là dầm với đường. Vị đường giúp cân bằng độ chua của múi mít, tạo thành món ăn vặt vừa thơm vừa chua ngọt.
Chính sự khác biệt này cũng khiến mít nài trở thành một trải nghiệm thú vị với du khách khi đến các vùng có loại quả này. Những người thích khám phá đặc sản địa phương thường mua vài quả về thưởng thức hoặc làm quà, nhất là khi muốn thử những loại trái cây không dễ tìm thấy ở các khu chợ thành phố.
Mùa mít nài thường bắt đầu từ khoảng tháng 4 và kéo dài trong thời gian nhất định. Trước đây, khi vào mùa, quả chín rụng dưới gốc cây trong rừng nhưng không được khai thác nhiều. Người dân đi rừng nếu bắt gặp thì có thể nhặt về ăn hoặc lấy hạt rang, chứ chưa hình thành thị trường mua bán như hiện nay. Trên chợ mạng, loại quả này được bán với giá khoảng 75.000 đồng/kg.
Giá mít nài tại thành phố cao hơn đáng kể so với nhiều loại mít trồng phổ biến bởi nguồn hàng chủ yếu đến từ việc thu hái tự nhiên. Người dân phải đi sâu vào rừng, tìm những cây đang có quả chín rồi dùng thang hoặc căng bạt dưới gốc để thu hái. Sau đó, quả được gom về các điểm tập kết trước khi vận chuyển đến các tỉnh thành.
Cùng với quả tươi, cây giống mít nài cũng bắt đầu xuất hiện trên chợ mạng. Một số người rao bán cây giống với giá khoảng 50.000 đồng/cây, phục vụ khách muốn trồng thử tại vườn nhà.
Mít nài có thể nhân giống bằng hạt hoặc cây giống. Tuy nhiên, đây vẫn là loại cây chưa được trồng đại trà nên thời gian cho quả không có một mốc cố định áp dụng cho mọi cây. Với cây giống được chăm sóc trong điều kiện phù hợp, người trồng thường phải chờ vài năm mới có thể thu hoạch những lứa quả đầu tiên. Thời gian thực tế phụ thuộc vào nguồn giống, tuổi cây khi đem trồng, đất đai, khí hậu và chế độ chăm sóc.
Một điểm cần lưu ý là cây mít nài trong tự nhiên có thể phát triển thành cây gỗ lớn, cao hàng chục mét. Vì vậy, nếu trồng tại nhà, người trồng cần tính toán không gian và vị trí phù hợp.
