Từng chỉ mọc hoang bên bờ ruộng, mé mương và những khoảng đất ẩm ở miền Tây, cải trời nay được nhiều người tìm mua như một loại rau quê đặc sản. Rau non có vị ngọt, giòn nhẹ, mùi thơm thoảng đặc trưng, thích hợp nấu canh với cá đồng, tôm tép hoặc luộc, xào, ăn sống.
Cải trời thường mọc thành từng khóm, thân mềm, lá xanh và phát triển khá nhanh khi gặp mưa. Loại rau này có sức sống khỏe, gần như không cần chăm sóc vẫn có thể xanh tốt giữa đồng ruộng. Mùa rau rộ thường từ giáp Tết đến đầu hè năm sau, khi thời tiết có độ ẩm cao, nhưng ở những vùng phù hợp, cây vẫn có thể mọc quanh năm.
Điểm khiến cải trời được người dân ưa chuộng là phần rau non có độ mềm vừa phải nhưng không quá nhũn khi nấu. Khi hái đúng lứa, rau giữ được màu xanh, có vị ngọt tự nhiên, hơi giòn và phảng phất mùi thơm ngai ngái đặc trưng của các loại rau mọc ngoài đồng. Hương vị này khá khác biệt so với những loại rau cải được trồng phổ biến.
Rau non có thể ăn sống, dùng kèm các loại rau đồng quê khác hoặc cuốn với thịt luộc, chấm nước cá kho, thịt kho. Khi chế biến chín, cải trời thường được luộc, xào hoặc nấu canh. Với món luộc, rau chỉ cần chần vừa tới để giữ độ xanh và giòn. Còn khi xào, thời gian trên bếp cũng không nên quá lâu bởi rau dễ mất màu và giảm mùi thơm đặc trưng.
Trong các cách chế biến, canh cải trời được xem là món dễ ăn và giữ được rõ nhất vị riêng của loại rau này. Một nồi canh có thể nấu cùng tép bạc, tôm, thịt băm hoặc các loại cá đồng như cá lóc, cá rô. Phần nước canh có vị ngọt thanh từ nguyên liệu, trong khi rau mang đến độ mềm, giòn nhẹ và mùi thơm thoang thoảng.
Cải trời nấu cá lóc là một cách chế biến được nhiều người miền Tây ưa thích. Cá làm sạch, luộc chín rồi gỡ lấy phần thịt, ướp với nước mắm, tiêu và hành cho đậm vị. Phần nước luộc cá được giữ lại làm nước dùng. Khi nước sôi, cho cá vào nấu thêm rồi thả cải trời vào sau cùng. Rau chỉ cần chín tới là tắt bếp, tránh nấu quá lâu khiến rau nhũn và mất vị.
Ngoài cá lóc, cải trời còn hợp với cá rô đồng, tép hoặc thịt băm. Người ăn chay có thể nấu rau với nấm, trong đó nấm mối tạo nên sự kết hợp khá đặc biệt. Vị ngọt tự nhiên của nấm hòa với mùi thơm của cải trời, tạo thành món canh thanh nhẹ nhưng vẫn đậm đà.
Đơn giản hơn, cải trời luộc chấm kho quẹt cũng là món ăn được nhiều người lựa chọn. Rau sau khi chần vừa chín được vớt ra để ráo, giữ màu xanh rồi chấm cùng kho quẹt sệt, mặn ngọt. Vị rau thanh và hơi thơm giúp cân bằng vị đậm của nước chấm. Rau cũng có thể xào tỏi, cách làm không cầu kỳ nhưng vẫn giữ được hương vị riêng.
Từ một loại cây mọc tự nhiên, cải trời hiện không còn dễ tìm như trước. Rau được thu hái từ những bờ ruộng, bờ mương sạch hoặc được người dân giữ lại những khu vực cây mọc tự nhiên để lấy ngọn non. Vì nguồn cung phụ thuộc nhiều vào mùa vụ và diện tích mọc nên lượng rau bán ra không ổn định.
Trên các chợ dân sinh và chợ mạng, cải trời được bán theo bó hoặc theo kg. Giá phổ biến có thể khoảng 60.000 đồng/kg, tùy thời điểm, nguồn hàng và độ non của rau. Những đợt rau khan hiếm, hàng vừa hái về đã có người đặt trước. So với thời chỉ cần ra bờ ruộng là có thể hái một rổ, mức giá này cho thấy cải trời đã thay đổi vị thế từ rau dại thành một loại rau đặc sản.
Cải trời cũng bắt đầu được trồng thay vì chỉ phụ thuộc vào nguồn rau mọc hoang. Người trồng thường chọn đất ẩm, tơi xốp, có đủ ánh sáng và thoát nước tốt. Cây có sức sống khá khỏe nên không đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc quá phức tạp. Có thể gieo hạt hoặc giữ cây con từ những bụi rau khỏe, sau đó trồng thành luống để thuận tiện thu hái.
Cải trời khá dễ trồng, sau khoảng 30–45 ngày có thể bắt đầu thu hái những ngọn non đầu tiên. Khi cây đã bén rễ và phát triển ổn định, người trồng có thể hái ngọn định kỳ, cây tiếp tục ra chồi mới để cho những lứa rau tiếp theo.
