Hồng xiêm nhót là giống cây ăn quả gắn bó lâu đời với người dân xã Bắc Tiên Hưng, tỉnh Hưng Yên. Không có hình dáng tròn bầu như nhiều loại hồng xiêm thông thường, loại quả này nổi bật với dáng thuôn dài, hai đầu hơi nhọn, thịt mềm ngọt và hương thơm dịu. Nhờ hương vị riêng cùng mùa thu hoạch kéo dài qua nhiều tháng, hồng xiêm nhót ngày càng được người tiêu dùng ở nhiều tỉnh, thành tìm mua.
Điểm dễ nhận biết nhất của hồng xiêm nhót nằm ở hình dáng quả. Quả thường có kích thước vừa phải, thân thuôn dài, phần đầu nhọn gợi liên tưởng đến quả nhót nên người dân gọi bằng cái tên dân dã này. Khi còn xanh, vỏ quả có màu xanh nâu, khá cứng; đến lúc chín, lớp vỏ chuyển sang nâu vàng, bề mặt tương đối mịn và mỏng.
Bên trong lớp vỏ là phần thịt màu nâu nhạt, mềm mọng khi chín tới. Hạt có màu đen, kích thước nhỏ, nằm ở giữa phần thịt quả. So với một số giống hồng xiêm có nhiều xơ hoặc cảm giác lợn cợn khi ăn, hồng xiêm nhót được yêu thích nhờ phần thịt mềm, ít cát, tạo cảm giác dễ chịu khi thưởng thức.
Hương vị cũng là yếu tố giúp giống quả này tạo được dấu ấn riêng. Khi chín tự nhiên, hồng xiêm nhót có vị ngọt thanh, thơm nhẹ, không quá gắt. Phần thịt mềm tan trong miệng, kết hợp với vị ngọt dịu khiến loại quả này thích hợp với nhiều lứa tuổi. Những quả vừa chín tới thường có độ mềm vừa phải, trong khi quả chín kỹ sẽ ngọt đậm và mọng hơn.
Hồng xiêm nhót chủ yếu được dùng để ăn tươi. Sau khi thu hái, quả thường cần thêm thời gian để chín mềm, đạt độ ngọt và hương thơm đặc trưng. Người mua có thể chọn những quả đã mềm nhẹ để ăn ngay hoặc mua quả còn hơi cứng, để ở nơi thoáng mát vài ngày cho chín dần. Khi thưởng thức, chỉ cần rửa sạch, gọt vỏ hoặc bổ đôi, bỏ hạt là có thể dùng trực tiếp.
Ngoài cách ăn thông thường, phần thịt quả chín còn có thể được dùng làm sinh tố, kết hợp với sữa tươi hoặc sữa chua để tạo thành món đồ uống ngọt thơm. Hồng xiêm cũng có thể góp mặt trong các món kem, chè và món tráng miệng tại nhà. Tuy nhiên, do quả chín có độ ngọt tự nhiên khá cao, khi chế biến, người dùng nên điều chỉnh lượng đường cho phù hợp với khẩu vị.
Tại xã Bắc Tiên Hưng, hồng xiêm nhót không chỉ là cây ăn quả quen thuộc mà còn gắn với câu chuyện hình thành giống cây đặc sản của địa phương. Theo những câu chuyện được người dân lưu truyền, giống cây này có nguồn gốc từ Thái Lan, được một cụ cao niên mang về trồng thử. Nhận thấy quả có hình dáng thuôn dài, phần đầu nhọn khác biệt, người trồng đặt tên là hồng xiêm nhót. Qua thời gian, cây được nhân giống và phát triển trong các khu vườn của người dân, dần trở thành một trong những loại quả đặc trưng của vùng quê này.
Từ những vườn trồng ban đầu, hồng xiêm nhót ngày càng được nhân rộng nhờ khả năng thích nghi với điều kiện khí hậu miền Bắc và giá trị kinh tế mang lại. Nhiều hộ dân duy trì vườn cây qua nhiều năm, vừa cung cấp quả cho thị trường, vừa tạo nguồn thu nhập ổn định. Khi đến vụ, thương lái thường tìm về các nhà vườn thu mua, sau đó đưa sản phẩm đến những chợ dân sinh, cửa hàng trái cây và các kênh bán hàng trực tuyến.
Một điểm đáng chú ý là hồng xiêm nhót có thời gian thu hoạch tương đối dài. Theo thông tin từ người trồng địa phương, mùa quả thường bắt đầu vào khoảng tháng 11 năm trước và kéo dài đến tháng 5 hoặc tháng 6 năm sau. Nhờ vậy, người tiêu dùng có thể tìm mua loại quả này trong nhiều tháng, đặc biệt vào thời điểm cuối năm và những tháng đầu năm mới. Quả được tiêu thụ tại Hưng Yên và nhiều địa phương khác, trong đó có Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh và TP.HCM.
Trên thị trường, hồng xiêm nhót thường có giá khoảng 30.000-45.000 đồng/kg, tùy chất lượng, kích cỡ và thời điểm mua bán. Những lô quả chín ngon, được tuyển chọn kỹ thường có giá cao hơn sản phẩm bán đại trà. Vào dịp cận Tết, các chùm quả còn cuống, lá đẹp cũng có thể được lựa chọn để bày mâm ngũ quả, phục vụ nhu cầu biếu tặng và trang trí bàn thờ ngày đầu năm.
