Đào mèo là loại quả đặc trưng của vùng núi Tây Bắc, gây chú ý bởi lớp vỏ xanh xen sắc hồng đỏ, phần thịt chắc và hương vị chua ngọt tự nhiên. Đến mùa, loại quả này được nhiều người tìm mua để ăn tươi, chấm muối ớt hoặc ngâm đường làm thức uống giải khát. Tại Sơn La, đào mèo còn là một trong những thức quả theo mùa góp phần tạo nên nét riêng cho nông sản vùng cao.
Khác với những giống đào có kích thước nhỏ, đào mèo thường có quả khá lớn, hình tròn hoặc hơi dẹt, cầm chắc tay. Lớp vỏ bên ngoài có màu xanh vàng, điểm những mảng hồng phớt hoặc đỏ ửng như đôi má người thiếu nữ. Màu sắc của quả không đồng đều, có quả xanh nhiều, có quả lại ửng hồng rõ nét. Khi bổ ra, phần thịt đào chắc, màu sắc tươi, mang đến cảm giác hấp dẫn ngay từ cái nhìn đầu tiên.
Đào mèo được xem là giống đào bản địa gắn với vùng núi phía Bắc, trong đó Sơn La là một địa phương có điều kiện khí hậu phù hợp để phát triển cây. Cao nguyên này có địa hình đồi núi, thời tiết mát mẻ và mùa đông tương đối lạnh, tạo điều kiện cho nhiều loại cây ăn quả ôn đới sinh trưởng. Bên cạnh mận hậu, đào mèo góp thêm một lựa chọn nông sản theo mùa, được người dân địa phương và du khách quan tâm.
Điểm khiến đào mèo được yêu thích nằm ở hương vị khá riêng. Quả có vị chua ngọt đan xen, mùi thơm đặc trưng của đào và phần thịt tương đối chắc. Những quả vừa chín tới thường có vị chua dịu nổi bật, thích hợp với người thích ăn trái cây thanh mát, trong khi quả chín hơn có thể cho vị ngọt rõ ràng hơn. Độ giòn, độ chua và lượng nước trong thịt quả còn phụ thuộc vào giống cây, thời tiết và thời điểm thu hoạch.
So với một số giống đào lai được trồng phổ biến, đào mèo thường được nhận diện bởi hương thơm đậm và phần thịt chắc. Chính sự kết hợp giữa vị chua ngọt cùng cảm giác giòn hoặc dai nhẹ khi nhai khiến loại quả này được nhiều người lựa chọn để ăn trực tiếp.
Cách thưởng thức đơn giản nhất là rửa sạch đào, để ráo nước rồi bổ thành miếng vừa ăn. Nếu muốn tăng vị đậm đà, người dùng có thể chấm đào với muối ớt, muối tôm hoặc các loại muối chấm trái cây. Vị mặn, cay nhẹ hòa cùng vị chua ngọt của đào tạo nên sự kết hợp hấp dẫn, đặc biệt trong những ngày thời tiết nóng bức.
Ngoài ăn tươi, đào mèo còn được sử dụng để ngâm đường làm nước giải khát. Quả sau khi chọn lọc, rửa sạch và để khô hoàn toàn sẽ được sơ chế, cho vào bình sạch rồi ngâm cùng đường. Sau một thời gian, phần nước tiết ra từ quả hòa cùng đường tạo thành hỗn hợp có vị chua ngọt và hương đào đặc trưng.
Mùa đào mèo Sơn La thường rơi vào khoảng tháng 7 dương lịch, muộn hơn một số giống đào được thu hoạch vào đầu mùa hè. Tuy nhiên, thời điểm chín rộ có thể thay đổi tùy điều kiện thời tiết, độ cao của vườn và kỹ thuật chăm sóc từng năm. Vì mùa thu hoạch không kéo dài, người muốn thưởng thức đào tươi thường tranh thủ mua khi quả vào chính vụ.
Vào mùa, đào mèo được bán tại các chợ hay trên chợ mạng với giá từ 35.000-45.000 đồng/kg. Du khách đến Sơn La có thể mua đào thưởng thức tại chỗ hoặc mang về làm quà.
Để có nguồn đào chất lượng, việc trồng và chăm sóc cây cũng cần được chú trọng. Đào mèo phù hợp với những khu vực có khí hậu mát mẻ, mùa đông tương đối lạnh và đất trồng thoát nước tốt. Cây cần được trồng ở nơi có đủ ánh sáng, tránh những khu vực thường xuyên úng nước khiến bộ rễ dễ bị ảnh hưởng. Khi lựa chọn giống, người trồng nên ưu tiên cây giống có nguồn gốc rõ ràng, phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương.
Cây đào có thể được nhân giống bằng hạt hoặc phương pháp ghép cành. Trong sản xuất quả thương phẩm, cây ghép từ cây mẹ có chất lượng tốt thường được ưu tiên nhằm duy trì đặc tính của giống và có khả năng rút ngắn thời gian chờ thu hoạch so với trồng bằng hạt. Theo thông tin giới thiệu từ cơ sở nông nghiệp địa phương, cây đào trồng tại Mộc Châu có thể bắt đầu cho quả sau khoảng 3 năm trong điều kiện phù hợp, song thời gian thực tế còn tùy thuộc vào giống và kỹ thuật chăm sóc.
