Ở vùng Tây Bắc có một loại quả nhìn qua dễ khiến nhiều người nhầm với nhót, nhưng khi nếm thử lại mang đến vị chua rất riêng, đó là khế tàu. Loại quả này nhỏ, thuôn dài, thường mọc thành từng chùm sai lúc lỉu và khiến du khách thích thú khi tìm thấy trong những phiên chợ vùng cao.
Khác với khế ta có các múi hình ngôi sao, khế tàu có dáng thuôn dài, trên thân chỉ xuất hiện những rãnh nhỏ. Khi còn non, quả khoác lớp vỏ xanh nhạt, đến lúc chín chuyển dần sang vàng. Cây cũng khá đặc biệt với thân, lá và hoa có sắc tím, quả mọc dày quanh cành nên ngoài cho trái, khế tàu còn được nhiều gia đình trồng làm cây cảnh.
Thế nhưng, điều khiến khế tàu được nhiều người nhớ đến không nằm ở vẻ ngoài mà chính là hương vị. Quả xanh có vị chua gắt, sắc và mạnh. Chỉ cần cắn một miếng, vị chua lập tức lan nhanh trên đầu lưỡi, có cảm giác tê nhẹ và rát miệng. Với những người lần đầu ăn, vị chua này có thể khá bất ngờ, nhưng với người đã quen, đây lại chính là điểm hấp dẫn khó thay thế.
Khế tàu xanh thường được dùng như một món ăn vặt dân dã. Quả được hái xuống, rửa sạch rồi bổ đôi hoặc thái lát, sau đó chấm cùng muối ớt. Vị chua mạnh của khế kết hợp với vị mặn và cay tạo nên cảm giác rất kích thích vị giác. Nhiều người còn cho thêm đường để cân bằng vị chua, tạo thành món khế lắc muối ớt đường vừa chua, cay, mặn, ngọt.
Cách ăn này đặc biệt được những người thích đồ ăn vặt ưa chuộng. Cắn một miếng khế giòn nhẹ, vị chua lập tức xuất hiện, sau đó vị cay của ớt và vị mặn của muối lan dần, cuối cùng được làm dịu bởi chút ngọt của đường. Sự thay đổi liên tục của các vị khiến món ăn tuy đơn giản nhưng rất dễ gây “nghiện”.
Một cách biến tấu khác là khế tàu lắc với mắm ớt đường. Những miếng khế xanh được trộn đều cùng hỗn hợp gia vị, để một lúc cho thấm rồi thưởng thức. Vị chua của quả hòa với vị mặn đậm đà của nước mắm, chút cay nồng của ớt và vị ngọt của đường tạo thành món ăn vặt đậm chất miền quê.
Du khách lần đầu nhìn thấy khế tàu thường khá tò mò bởi hình dáng khác lạ. Có người tưởng là một loại nhót xanh, đến khi thử mới bất ngờ bởi độ chua đặc trưng.
Không chỉ ăn sống, khế tàu còn được sử dụng trong nhiều món ăn gia đình. Quả xanh có thể thái lát để nấu canh chua, kho cá hoặc làm nguyên liệu tạo vị chua thay cho một số loại quả quen thuộc như me, sấu. Khi nấu lên, vị chua trở nên dịu hơn, giúp món ăn có vị thanh và kích thích cảm giác ngon miệng.
Quả khế tàu khi chín cũng có thể được chế biến thành mứt. Sau khi sơ chế và sên cùng đường, những miếng khế vẫn giữ được vị chua nhẹ đặc trưng, bên ngoài dẻo ngọt, đôi khi có độ giòn nhẹ. Sự kết hợp giữa chua và ngọt khiến mứt khế tàu trở thành món ăn vặt khá thú vị, đặc biệt với những người thích các loại đặc sản có vị khác biệt. Vì chế biến cầu kỳ nên giá mứt khế tàu khá cao, khoảng 160.000 đồng/kg nhưng vẫn được nhiều người đặt mua
Từ một loại quả từng mọc bên hàng rào, góc vườn và chủ yếu được trồng để làm cảnh, khế tàu ngày càng được nhiều người biết đến. Trên các kênh bán đặc sản, quả tươi và các sản phẩm chế biến từ khế tàu cũng được tìm mua như một món quà quê lạ miệng.
Khế tàu khá dễ thích nghi với điều kiện khí hậu nóng ẩm. Cây có thể trồng bằng hạt hoặc nhân giống bằng phương pháp chiết, ghép; không đòi hỏi chăm sóc quá cầu kỳ nếu đất có khả năng thoát nước tốt. Cây phát triển thành bụi hoặc thân nhỏ, ra quả thành từng chùm và có thể cho trái nhiều đợt trong năm. Nhờ vừa có giá trị làm cảnh vừa cho quả, khế tàu phù hợp với cả vườn nhà lẫn những khu vực trồng cây cảnh.
