Hồng xiêm còn được gọi là lồng mứt, là loại cây ăn quả quen thuộc với người Việt, được trồng ở nhiều vùng miền nhờ khả năng thích nghi với điều kiện khí hậu nhiệt đới. Tuy nhiên, nhắc đến những vùng trồng hồng xiêm nổi tiếng ở miền Nam, không thể bỏ qua Mặc Bắc (Đồng Tháp). Đây được xem là một trong những giống hồng xiêm có chất lượng ngon, kích thước quả nổi bật và mang lại giá trị kinh tế cho người trồng.
Tại Đồng Tháp, hồng xiêm Mặc Bắc được trồng tập trung ở các xã Kim Sơn, Vĩnh Kim, Tân Phú Trung, Tân Khánh Trung... với tổng diện tích gần 2.000ha. Nhờ phù hợp với điều kiện khí hậu, đất đai của vùng đồng bằng sông Cửu Long, cây sinh trưởng khá tốt, ít sâu bệnh và không đòi hỏi quy trình chăm sóc quá phức tạp. Đặc biệt, giống cây này có khả năng ra trái rải vụ, giúp nhà vườn có thể thu hoạch nhiều đợt trong năm thay vì chỉ tập trung vào một mùa nhất định.
Điểm dễ nhận thấy nhất khi so sánh hồng xiêm Mặc Bắc với các giống thông thường là kích thước quả. Mỗi trái thường nặng khoảng 350-400g, những quả phát triển tốt có thể đạt gần 500g. Với trọng lượng này, một kg hồng xiêm chỉ khoảng 2-3 quả. Quả có hình dáng khá tròn hoặc hơi thuôn, lớp vỏ màu nâu vàng, bên ngoài thường phủ một lớp da cám tự nhiên.
Khi chín, phần thịt bên trong chuyển sang màu vàng nâu, có kết cấu mềm, mịn và mọng. Hương vị là yếu tố khiến giống quả này được nhiều người yêu thích. Thịt hồng xiêm Mặc Bắc có vị ngọt đậm nhưng không quá gắt, thơm nhẹ, khi ăn tan mềm trong miệng, không bị lợn cợn hay sạn. Đặc biệt, quả có ít hạt, hạt nhỏ nên phần thịt ăn được khá nhiều. Nhờ vậy, người mua có thể thưởng thức trọn vẹn vị ngọt tự nhiên của quả mà không phải bỏ đi quá nhiều phần ruột.
Tuy nhiên, một đặc điểm của hồng xiêm Mặc Bắc là khá khó nhận biết độ chín chỉ bằng cách quan sát bên ngoài. Quả già thường được người trồng lựa chọn dựa trên kinh nghiệm, chẳng hạn như lớp vỏ trở nên nhẵn hơn, phần tai ở chóp quả hơi vểnh lên. Khi thu hoạch, quả vẫn còn cứng, chưa thể ăn ngay mà cần trải qua quá trình ủ chín.
Thông thường, hồng xiêm sau khi hái được ngâm nước vôi trong khoảng 1-2 tiếng để loại bỏ phần nhựa còn bám trên vỏ. Sau đó, quả được vớt ra, để ráo rồi xếp vào chum hoặc dụng cụ chứa kín để ủ tự nhiên trong vài ngày. Khi dùng tay ấn nhẹ thấy quả mềm, tỏa mùi thơm đặc trưng là có thể thưởng thức. Người mua cũng có thể để quả ở nhiệt độ thường cho chín dần. Không nên bổ khi quả còn xanh hoặc quá cứng bởi lúc này thịt chưa đạt độ ngọt và độ mềm ngon nhất.
Một ưu điểm khác giúp hồng xiêm Mặc Bắc được thị trường đón nhận là thời gian thu hoạch kéo dài. Nhờ khả năng cho trái rải vụ gần như quanh năm, loại quả này không bị giới hạn trong một mùa bán ngắn. Tuy vậy, sản lượng và chất lượng quả vẫn có thể thay đổi tùy điều kiện thời tiết, quá trình chăm sóc và từng đợt thu hoạch.
Trước đây, hồng xiêm Mặc Bắc chủ yếu được trồng trong vườn nhà, phục vụ nhu cầu tiêu dùng tại địa phương. Khi nhu cầu thị trường tăng lên, nhiều hộ dân đã mở rộng diện tích, chú trọng lựa chọn quả đồng đều, đạt kích cỡ lớn để cung cấp cho thương lái. Cây hồng xiêm cũng trở thành một trong những loại cây ăn trái mang lại nguồn thu tương đối ổn định nhờ khả năng khai thác quả nhiều đợt trong năm.
Tại vườn, hồng xiêm Mặc Bắc thường có giá khoảng 15.000-35.000 đồng/kg. Khi được vận chuyển đến các thành phố lớn, giá bán tăng lên tùy kích cỡ, chất lượng và chi phí phân phối. Ở thị trường Hà Nội, loại quả này được một số cửa hàng trái cây nhập về bán với nhiều mức giá. Hàng loại 1, quả to và đồng đều có giá khoảng 70.000 đồng/kg; loại 2 khoảng 50.000 đồng/kg, trong khi loại 3 dao động 30.000-35.000 đồng/kg.
Trên các sàn thương mại điện tử, hồng xiêm Mặc Bắc tuyển chọn, đóng gói cẩn thận có nơi được rao bán với giá 70.000-100.000 đồng/kg. Mức giá chênh lệch chủ yếu phụ thuộc vào kích thước, hình thức quả, chất lượng tuyển chọn và hình thức vận chuyển.
