Xoài nằm trong danh sách 21 loại trái cây tốt trên thế giới được chuyên gia dinh dưỡng và chuyên gia sức khỏe hàng đầu thế giới khuyên bạn nên ăn thường xuyên. Nổi bật là giống xoài trứng cổ Yên Châu ở Sơn La.
Giống xoài cổ này được ưa chuộng trong những năm gần đây nhờ quả nhỏ tròn, thịt vàng thơm và vị ngọt thanh đặc trưng. Là giống xoài bản địa được lưu giữ qua nhiều thế hệ, xoài trứng cổ không chỉ là đặc sản mỗi độ hè về mà còn góp phần thu hút du khách đến khám phá vùng đất Tây Bắc.
Không có vẻ ngoài bóng đẹp như nhiều giống xoài lai, xoài trứng cổ Yên Châu gây chú ý bởi hình dáng tròn bầu, kích thước nhỏ nhắn, trông giống quả trứng gà. Đây cũng là nguồn gốc của tên gọi dân dã mà người dân địa phương dành cho giống xoài truyền thống này.
Khi còn xanh, quả có lớp vỏ màu xanh nhám, đôi khi xuất hiện những đốm nâu đen tự nhiên. Đến khi chín, vỏ chuyển sang sắc vàng pha cam hoặc đỏ vàng tùy quả. Bề ngoài không quá nổi bật, song khi bổ ra, xoài trứng lại hấp dẫn bởi phần thịt dày, mịn, màu vàng cam bắt mắt.
Điểm khiến giống xoài này được nhiều người nhớ đến là hương thơm đậm đà. Thịt quả mềm mịn, có vị ngọt dịu, không quá gắt, để lại dư vị thơm đặc trưng sau khi ăn. Với những người yêu thích trái cây nhiệt đới, sự kết hợp giữa độ ngọt thanh và mùi thơm tự nhiên chính là nét riêng làm nên sức hút của xoài trứng cổ Yên Châu.
Khác với những giống xoài được lựa chọn chủ yếu nhờ kích thước lớn hay mẫu mã đẹp, xoài trứng chinh phục người ăn bằng chất lượng bên trong. Quả thường được thưởng thức khi chín tự nhiên, ăn trực tiếp để cảm nhận trọn vẹn hương vị. Ngoài ra, phần thịt xoài cũng có thể dùng làm sinh tố, nước ép hoặc chế biến thành các món tráng miệng, giúp làm phong phú thực đơn ngày hè.
Xoài trứng cổ gắn bó lâu đời với đời sống của người dân Yên Châu, nơi có điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng phù hợp với sự phát triển của cây xoài. Trước kia, giống cây này thường được trồng trong vườn nhà, vừa tạo bóng mát vừa cung cấp trái cây cho gia đình. Những quả ngon được giữ lại làm quà biếu người thân, bạn bè hoặc dành cho khách quý ghé thăm.
Theo thời gian, nhờ hương vị đặc trưng, xoài trứng dần vượt ra khỏi phạm vi tiêu thụ tại địa phương. Vào mùa thu hoạch, thương lái tìm đến các vườn để thu mua, đưa quả đến nhiều tỉnh, thành phố. Người tiêu dùng ở các đô thị cũng có thể đặt mua qua các kênh bán hàng trực tuyến để thưởng thức đặc sản vùng cao ngay tại nhà.
Không chỉ hấp dẫn người mua trái cây, xoài trứng còn có tiềm năng trở thành sản phẩm gắn với du lịch địa phương. Với những du khách đến Sơn La vào mùa hè, thưởng thức trái cây tại vùng trồng là một trải nghiệm thú vị, giúp họ hiểu thêm về sản vật và nếp sống của người dân bản địa. Những vườn xoài sai quả, không khí thu hoạch nhộn nhịp cùng cơ hội nếm thử xoài vừa hái có thể trở thành điểm nhấn trong hành trình khám phá Yên Châu.
Đối với các nhà hàng, cơ sở lưu trú và điểm kinh doanh đặc sản, xoài trứng cũng là nguyên liệu có thể khai thác để xây dựng thực đơn mang dấu ấn địa phương. Bên cạnh việc phục vụ quả tươi, các món tráng miệng từ xoài, nước ép hoặc sinh tố xoài giúp du khách có thêm lựa chọn khi thưởng thức ẩm thực vùng Tây Bắc. Nếu được kết hợp với hoạt động tham quan vườn và giới thiệu quy trình trồng trọt, đặc sản này có thể góp phần gia tăng giá trị cho sản phẩm nông nghiệp địa phương.
Mùa xoài trứng Yên Châu thường bắt đầu từ tháng 5 và kéo dài đến cuối tháng 6 hằng năm. Đây là khoảng thời gian thời tiết bước vào mùa hè, nhu cầu thưởng thức trái cây tươi tăng cao. Do mùa thu hoạch tương đối ngắn, người tiêu dùng thường tranh thủ tìm mua khi xoài vào vụ để có cơ hội thưởng thức quả chín thơm ngon.
Trên thị trường, xoài trứng cổ Yên Châu có giá khoảng 40.000-50.000 đồng/kg, tùy thời điểm, chất lượng và nơi bán. Mức giá này có thể thay đổi theo sản lượng từng vụ, chi phí vận chuyển và nhu cầu tiêu thụ. So với nhiều loại trái cây phổ biến, xoài trứng có sức hút riêng nhờ nguồn gốc bản địa và hương vị khó nhầm lẫn.
