Khánh Hòa (khu vực tỉnh Ninh Thuận cũ) có một món đặc sản dân dã khiến không ít du khách "giật mình" ngay từ cái nhìn đầu tiên, đó là ếch òn. Loài lưỡng cư có chiếc bụng phình to, ngoại hình khá kỳ lạ này từng chỉ gắn với bữa ăn của người dân địa phương nay trở thành món đặc sản hiếm được nhiều người tìm thưởng thức mỗi khi vào mùa.
Ếch òn là loài lưỡng cư sống chủ yếu ở những vùng đất cát tơi xốp, ven các đồi cát hoặc chân núi. Chúng đào hang sâu để trú ẩn trong mùa khô và chỉ xuất hiện khi những cơn mưa đầu mùa đổ xuống. Thức ăn của loài này là mối cánh cùng nhiều loại côn trùng nhỏ bay thấp.
Đối với người dân địa phương, ếch òn không chỉ là nguồn thực phẩm quen thuộc mà còn gắn với ký ức về những mùa mưa. Cứ khoảng đầu tháng 5, khi những cơn mưa đầu tiên làm dịu cái nắng gay gắt của miền cát trắng, tiếng kêu vang rền của ếch òn lại báo hiệu mùa săn bắt bắt đầu.
Đây cũng là thời điểm hàng nghìn con ếch từ dưới hang chui lên để kiếm ăn, sinh sản và đẻ trứng. Vì hoạt động mạnh về đêm nên việc săn bắt thường diễn ra khi trời tối. Người dân chỉ cần lần theo tiếng kêu đặc trưng là có thể tìm thấy chúng giữa những bãi cát hoặc các vùng đất ẩm.
Mùa ếch òn khá ngắn, chỉ kéo dài khoảng nửa tháng, lâu hơn nếu mưa nhiều. Chính vì vậy, đây được xem là món quà thiên nhiên chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn mỗi năm.
Điều khiến nhiều người bất ngờ là đằng sau vẻ ngoài có phần đáng sợ lại là phần thịt trắng, săn chắc và thơm ngon. Người từng thưởng thức nhận xét thịt ếch òn có vị ngọt tự nhiên, mềm nhưng không bở, thớ thịt dày, đôi khi còn được ví giống thịt lợn non. Phần xương nhỏ sau khi chế biến giòn rụm, có thể ăn được.
Nhờ chất thịt ngon nên ếch òn được chế biến thành nhiều món ăn khác nhau. Đơn giản nhất là luộc rồi chấm muối ớt xanh hoặc muối tiêu chanh để cảm nhận trọn vị ngọt nguyên bản. Nếu nướng trên than hồng, lớp da vàng ruộm, dậy mùi thơm hấp dẫn, chấm cùng mắm cay hoặc muối ớt sẽ càng đậm đà.
Ngoài ra, người dân địa phương còn chế biến ếch òn thành món chiên giòn, gỏi hoặc xào với các loại rau rừng. Trong số đó, nổi tiếng nhất là canh chua ếch òn nấu lá me non. Nước canh có vị chua thanh tự nhiên hòa quyện với vị ngọt của thịt ếch, tạo nên món ăn giải nhiệt rất được yêu thích trong những ngày đầu mùa mưa.
Không ít du khách lần đầu nhìn thấy món ăn này đều tỏ ra e dè vì hình dáng khác lạ của loài vật. Tuy nhiên, sau khi vượt qua cảm giác ban đầu và nếm thử, nhiều người lại thay đổi hoàn toàn suy nghĩ.
Những năm gần đây, vào đúng mùa, nhiều nhà hàng và quán ăn tại Khánh Hòa đưa ếch òn vào thực đơn để phục vụ thực khách. Tuy nhiên, nguồn nguyên liệu chủ yếu vẫn được khai thác từ tự nhiên nên số lượng khá hạn chế.
Theo một số chủ quán địa phương, lượng ếch òn ngoài tự nhiên đã giảm nhiều so với trước do bị khai thác liên tục trong nhiều năm. Vì vậy, nhiều nơi chỉ nhận phục vụ khách đặt trước khi có nguồn hàng. Giá bán thường dao động khoảng 120.000 đồng/kg, tùy thời điểm và sản lượng.
Đối với người dân địa phương, những mùa mưa không chỉ mang lại nguồn nước cho đồng ruộng mà còn đem theo mùa ếch òn - nguồn thực phẩm góp phần cải thiện thu nhập cho nhiều hộ dân. Nhiều gia đình tranh thủ những đêm mưa đi săn bắt rồi bán cho các quán ăn hoặc thương lái, tạo thêm nguồn thu trong thời gian nông nhàn.
Không chỉ thưởng thức món ăn, nhiều du khách còn thích trải nghiệm theo chân người dân địa phương đi săn ếch òn vào những đêm mưa đầu mùa. Dưới ánh đèn pin giữa những bãi cát và triền núi, tiếng ếch kêu râm ran hòa cùng không khí mát lành sau cơn mưa tạo nên một trải nghiệm rất khác lạ.
Sau khi tự tay bắt được những con ếch òn đầu tiên, du khách có thể mang ngay đến các quán ăn hoặc nhờ người dân chế biến thành những món nướng, canh chua hay chiên giòn để thưởng thức hương vị tươi ngon ngay tại chỗ. Đây được xem là một trong những trải nghiệm ẩm thực độc đáo mà nhiều người muốn thử khi ghé vùng đất Khánh Hòa vào mùa mưa.
