Ớt thuộc chi Capsicum, họ Cà, là loại cây gia vị quen thuộc tại Việt Nam. Tùy giống, quả có thể dài, ngắn, cong hoặc thẳng, mọc rủ xuống hay hướng lên trên. Những giống ớt nhỏ thường cho quả thon, đầu nhọn, khi còn non có màu xanh rồi chuyển dần sang đỏ, vàng hoặc cam lúc chín.
Vườn ớt sai trĩu quả của người dân, loại cây này ngày càng được nhiều hộ dân trồng chuyên canh để phát triển kinh tế gia đình - Ảnh minh hoạ
Tại Việt Nam, ớt chỉ thiên (hay ớt hiểm hoặc ớt xiêm) được trồng phổ biến ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long, các tỉnh như Hưng Yên, Quảng Trị, Quảng Ngãi, Gia Lai, Lâm Đồng…
Để cây ớt có thể phát triển tốt, việc chọn giống rất quan trọng, người dân cần chọn nơi uy tín để mua, hạt giống phải mẩy, không ẩm mốc thì khi gieo trồng, cây mới phát triển tốt.
Dù ớt có thể phát triển tốt trên nhiều loại đất khác nhau như đất cát pha thịt, đất thịt pha sét…, chỉ cần đất đủ dày, tơi xốp, thoáng, nhiều mùn, ít chua và đủ dinh dưỡng là có thể trồng được. Quá trình làm đất, độ pH phù hợp (không quá chua hay quá mặn), khả năng thoát nước tốt sẽ giúp việc sinh trưởng của cây tốt hơn.
Vì là loại cây ưa nhiệt, phát triển tốt trong môi trường ấm và có đủ ánh sáng, nhiệt độ thích hợp cho cây vào khoảng 25 - 28 độ C ban ngày và 18 - 22 độ C vào ban đêm. Đồng thời, ớt cũng có khả năng chịu hạn nhất định nhưng giai đoạn ra hoa, đậu quả, người trồng cần phải giữ độ ẩm phù hợp để duy trì năng suất, tránh tình trạng cây kém tăng trưởng, hoa dễ rụng.
Ngoài ra, ruộng trồng ớt cũng phải được làm sạch cỏ, lên luống thoát nước, một số người trồng ớt chia sẻ luống trồng với chiều rộng 1m, cao 20 - 30cm, cày xới sâu 20 - 25cm và mương thoát nước rộng 40cm là phù hợp. Trong quá trình sau khi xuống giống, dù chăm sóc không quá tốn công nhưng việc tưới tiêu đều đặn sẽ đảm bảo cung cấp độ ẩm cho cây phát triển, sinh trưởng bình thường.
Ruộng ớt sai quả đến mùa thu hoạch, loại cây trồng này có thể cho quả quanh năm nếu chăm sóc tốt - Ảnh minh hoạ
Tùy theo điều kiện thời tiết, nếu vào mùa mưa thì việc thoát nước rất quan trọng, ngược lại mùa nắng, cây ớt cũng cần đủ nước tưới để sinh trưởng. Ngoài ra, việc làm cỏ xung quanh, cắt tỉa lá già, trừ sâu bệnh cho cây ớt (các bệnh như bọ trĩ, bọ phấn trắng, sâu xanh đục trái, sâu ăn tạp, bệnh héo cây con), cũng rất quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả của loại cây trồng này.
Đối với loại ớt chỉ thiên, cây có chu kỳ sinh trưởng dao động từ 3 - 4 tháng tuỳ vào điều kiện đất và chăm sóc. Sau khi cây ra hoa và kết trái, người dân có thể tiến hành thu hoạch quả từ lúc quả có màu xanh (chưa chín và chuyển đỏ) để tiến hành xuất bán ra thị trường.
Theo kinh nghiệm của các hộ trồng ớt, nên thu hoạch quả vào buổi sáng hoặc chiều, tránh để quả nắng quá lâu sẽ làm mất độ tươi và giảm chất lượng của quả ớt. Việc thu hoạch cần phải ngắt cả cuống trái và không làm gãy nhánh, cách 2-3 ngày sẽ hái một lần, một vụ thu hoạch ớt kéo dài từ vài tháng cho đến gần cả năm nếu người dân chăm sóc tốt.
Để đạt được hiệu quả, năng suất cao, sau mỗi lần thu hái liên tục, cần chăm sóc tưới tiêu, tăng thêm dưỡng chất cho đất để cây có thể tiếp tục ra hoa và kết trái. Cành già, cành yếu hoặc phần bị sâu bệnh có thể được loại bỏ nhằm giúp tán cây thông thoáng hơn.
Tuỳ từng thời điểm, giá ớt chỉ thiên được thu mua tại vườn có mức giá tầm 25.000 - 35.000 đồng/kg, có lúc khan hiếm có thể lên đến hơn 100.000 đồng/kg giúp người dân trồng ớt cải thiện được thu nhập, vươn lên làm giàu.
Ớt là gia vị quen thuộc trong chế biến món ăn của người Việt, có thể dùng làm nước chấm, muối ớt, tương ớt - Ảnh minh hoạ
Không chỉ mang lại giá trị kinh tế cho người trồng nếu canh tác đúng kỹ thuật và thuận lợi trong quá trình mua bán, ớt chỉ thiên còn mang lại nhiều lợi ích cho sức khoẻ tổng thể. Bên cạnh vitamin C, vitamin A, vitamin B6, quả ớt còn chứa nhiều khoáng chất thiết yếu như kali, đồng… giúp tăng cường hệ miễn dịch, cải thiện sức khoẻ mắt và chống lão hoá, hấp thụ sắt hiệu quả.
Với vị cay đặc trưng của ớt đến từ hoạt chất capsaicin, giúp sinh nhiệt, đốt cháy calo và kích thích vị giác. Hầu như trong gian bếp của mỗi gia đình Việt, ớt là loại quả gia vị không thể thiếu để chế biến ẩm thực. Bên cạnh quả tươi, ớt còn được phơi khô, xay nhuyễn hoặc làm tương ớt để tăng thêm giá trị kinh tế.
Có thể nói từ loại cây trồng dân dã mọc dại bờ rào, sau hè, với những đặc tính sinh trưởng mạnh mẽ, trồng một lần thu hái nhiều lần, hiệu quả kinh tế cao… cây ớt đã mở ra một hướng đi mới cho nhiều hộ nông dân. Tuy nhiên, để việc trồng ớt chuyên canh đạt năng suất, chất lượng, từ khâu chọn giống, làm đất đến quy trình chăm sóc, thu hoạch cũng cần được tính toán rõ ràng, khoa học để mang lại hiệu quả cao nhất.
