Hộ chiếu (passport) là giấy tờ quan trọng đối với công dân có nhu cầu xuất cảnh, nhập cảnh hoặc làm thủ tục liên quan đến nước ngoài. Bước sang năm 2026, quy định về hồ sơ và thủ tục cấp hộ chiếu của Việt Nam cơ bản vẫn được duy trì theo pháp luật hiện hành, song nhiều tiện ích mới như làm trực tuyến, hộ chiếu gắn chip điện tử tiếp tục được khuyến khích sử dụng. Việc nắm rõ các loại giấy tờ cần thiết sẽ giúp người dân chủ động hơn trong quá trình làm thủ tục.
Hộ chiếu (passport) là gì và có những loại nào?
Theo quy định của pháp luật Việt Nam về xuất nhập cảnh, hộ chiếu là giấy tờ do cơ quan có thẩm quyền cấp cho công dân để sử dụng khi ra nước ngoài hoặc trở về nước, đồng thời chứng minh quốc tịch và nhân thân của người mang hộ chiếu. Đây là tài sản thuộc quyền quản lý của Nhà nước.
Hiện nay, hộ chiếu Việt Nam được chia thành 3 loại chính:
- Hộ chiếu ngoại giao: Bìa màu nâu đỏ, cấp cho lãnh đạo cấp cao và người được cử đi công tác nước ngoài theo nhiệm vụ Nhà nước.
- Hộ chiếu công vụ: Bìa xanh lá đậm, cấp cho cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang khi thực hiện nhiệm vụ công vụ ở nước ngoài.
- Hộ chiếu phổ thông: Bìa xanh tím than, cấp cho công dân Việt Nam có nhu cầu đi nước ngoài vì mục đích cá nhân như du lịch, học tập, lao động.
Ngoài ra, hộ chiếu phổ thông còn có hai dạng là hộ chiếu gắn chip điện tử và không gắn chip điện tử. Công dân từ đủ 14 tuổi trở lên được quyền lựa chọn loại hộ chiếu khi làm thủ tục, trong khi trẻ em dưới 14 tuổi chỉ được cấp hộ chiếu không gắn chip.
Hồ sơ làm hộ chiếu lần đầu năm 2026 (nộp trực tiếp)
Đối với người làm hộ chiếu lần đầu theo hình thức trực tiếp tại cơ quan quản lý xuất nhập cảnh, cần chuẩn bị các giấy tờ cơ bản sau:
- Tờ khai đề nghị cấp hộ chiếu theo mẫu quy định (có thể khai trực tuyến trước hoặc điền tại nơi nộp hồ sơ).
- Ảnh chân dung kích thước 4x6cm, nền trắng, chụp trong vòng 6 tháng gần nhất, không đeo kính.
- Căn cước công dân gắn chip còn giá trị sử dụng (bản gốc để đối chiếu).
- Thông tin cư trú (trong nhiều trường hợp đã được đồng bộ trên hệ thống dữ liệu dân cư nên không cần giấy xác nhận riêng).
Người dân có thể lựa chọn nộp hồ sơ tại Cục Quản lý xuất nhập cảnh hoặc Phòng Quản lý xuất nhập cảnh Công an cấp tỉnh nơi thường trú hoặc tạm trú.
Hồ sơ làm hộ chiếu online: Xu hướng được nhiều người lựa chọn
Hiện nay, thủ tục làm hộ chiếu trực tuyến ngày càng phổ biến vì tiết kiệm thời gian đi lại. Để thực hiện theo hình thức online, người dân cần chuẩn bị:
- Ảnh chân dung định dạng điện tử theo chuẩn quy định.
- Ảnh chụp hai mặt căn cước công dân gắn chip.
- Tài khoản định danh điện tử mức độ 2 (VNeID).
- Thông tin cá nhân để khai báo trên hệ thống dịch vụ công.
Sau khi nộp hồ sơ và thanh toán lệ phí trực tuyến, người dân có thể đăng ký nhận hộ chiếu qua bưu điện tại nhà hoặc đến trực tiếp cơ quan xuất nhập cảnh nhận kết quả.
Hồ sơ làm hộ chiếu cho trẻ em dưới 14 tuổi
Đối với trẻ em, thủ tục có một số điểm khác biệt vì cần sự xác nhận của cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp. Hồ sơ thường bao gồm:
- Tờ khai đề nghị cấp hộ chiếu có chữ ký của cha/mẹ hoặc người giám hộ.
- Bản sao giấy khai sinh (kèm bản chính để đối chiếu khi cần).
- Ảnh chân dung của trẻ theo kích thước quy định.
- Căn cước công dân của cha hoặc mẹ (bản gốc).
- Tài khoản định danh điện tử của cha/mẹ trong trường hợp làm online.
Nếu trẻ được cấp chung hộ chiếu với cha hoặc mẹ thì cần bổ sung thêm giấy tờ liên quan theo quy định.
Quy trình làm hộ chiếu online năm 2026
Thủ tục đăng ký hộ chiếu trực tuyến nhìn chung gồm các bước cơ bản:
- Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ điện tử.
- Đăng nhập Cổng dịch vụ công của Bộ Công an.
- Tìm kiếm dịch vụ cấp hộ chiếu phổ thông.
- Điền thông tin và tải hồ sơ theo hướng dẫn.
- Thanh toán lệ phí trực tuyến.
- Nhận kết quả trực tiếp hoặc qua dịch vụ bưu chính.
Quy trình này giúp giảm đáng kể thời gian chờ đợi so với phương thức truyền thống.
Thời hạn sử dụng của hộ chiếu
Theo quy định hiện hành:
- Hộ chiếu phổ thông cấp cho người từ đủ 14 tuổi có thời hạn 10 năm và không gia hạn.
- Hộ chiếu cấp cho trẻ em dưới 14 tuổi có thời hạn 5 năm.
- Hộ chiếu cấp theo thủ tục rút gọn có thời hạn tối đa 12 tháng.
- Hộ chiếu ngoại giao và công vụ thường có thời hạn từ 1 đến 5 năm và được gia hạn một lần.
Lưu ý quan trọng khi làm hộ chiếu năm 2026
Chuyên gia khuyến nghị người dân nên kiểm tra kỹ thông tin cá nhân trước khi nộp hồ sơ, đặc biệt là họ tên, ngày sinh, số căn cước công dân để tránh sai sót phải chỉnh sửa nhiều lần. Ngoài ra, nên ưu tiên hộ chiếu gắn chip điện tử vì có tính bảo mật cao hơn, thuận tiện khi làm thủ tục xuất nhập cảnh tại nhiều quốc gia.
Có thể thấy, việc chuẩn bị đúng và đủ giấy tờ khi làm hộ chiếu không quá phức tạp nếu người dân nắm rõ quy định. Chủ động hoàn thiện hồ sơ sẽ giúp quá trình cấp hộ chiếu diễn ra nhanh chóng, tạo thuận lợi cho các kế hoạch học tập, du lịch hay công tác nước ngoài trong năm 2026.
