Cá chạch là loại cá nước ngọt, thường sinh sống ở ao hồ, ruộng đồng, kênh rạch và những vùng nước có nhiều bùn. Cá có đặc điểm thân thuôn dài, phần bụng tròn, da trơn phủ lớp nhớt, miệng thường có những chiếc râu nhỏ giúp tìm kiếm thức ăn. Thịt cá chạch trắng, mềm nhưng săn chắc, có vị ngọt tự nhiên và ít xương dăm trong phần thịt.
Trên thị trường, cá chạch có nhiều loài khác nhau, phổ biến nhất là chạch bùn, chạch đồng, chạch lấu và chạch rắn. Trong đó, chạch bùn và chạch đồng thường được dùng làm thực phẩm, bán khá phổ biến tại các chợ dân sinh với mức giá dao động từ 90.000 - 250.000 đồng/kg tuỳ vào loại, kích cỡ và thời điểm.
Cá chạch có thân thuôn dài, thịt trắng ngọt, mang đến hàm lượng dưỡng chất dồi dào, tốt cho sức khoẻ - Ảnh minh họa
Xét về thành phần dinh dưỡng, cá chạch cung cấp lượng protein tương đối dồi dào cùng canxi, phốt pho và một số khoáng chất khác.
Theo đó, trong 100g thịt cá chạch có khoảng 110kcal; 20,4g protein (tương đương với thịt gà); 3,2g chất béo; 109mg canxi; 231mg phốt pho, Omega-3 và các vitamin, khoáng chất khác như sắt, kẽm, vitamin A, vitamin nhóm B… Đây đều là những dưỡng chất tốt cho sức khỏe.
Ngoài ra, cá chạch cũng được dân gian bí như “nhân sâm dưới nước”, là món ăn bồi bổ cơ thể. Trong Đông y, cá chạch có vị ngọt, tính bình, thường được sử dụng trong các món ăn dành cho người cần phục hồi thể lực. Dưới đây là một số tác dụng của cá chạch đối với sức khỏe người tiêu dùng khi được sử dụng đúng cách.
Bổ sung protein, duy trì cơ bắp
Với khoảng 20,4g protein trong 100g thịt, cá chạch là nguồn cung cấp đạm đáng kể cho cơ thể. Protein tham gia vào quá trình xây dựng, sửa chữa tế bào và mô, đồng thời duy trì khối cơ, hỗ trợ phục hồi sau những hoạt động thể chất.
Việc bổ sung cá chạch vào chế độ ăn đa dạng có thể giúp đáp ứng nhu cầu protein của người trưởng thành, người thường xuyên vận động và người lớn tuổi cần duy trì khối cơ.
Tốt cho tim mạch, hệ xương và răng
Một trong những thành phần đáng chú ý của cá chạch là canxi và phốt pho. Đây đều là những khoáng chất đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành, duy trì cấu trúc xương và răng. Ăn cá chạch kết hợp với những thực phẩm giàu canxi khác như sữa, sữa chua, đậu phụ, rau xanh có thể góp phần cải thiện chất lượng khẩu phần, hỗ trợ duy trì sức khỏe xương ở nhiều lứa tuổi.
Ngoài ra, cá chạch giàu axit béo Omega-3 (DHA và EPA), góp phần hỗ trợ sự phát triển và hoạt động của não bộ, cải thiện khả năng ghi nhớ và học tập ở trẻ em. Đối với người trưởng thành, dưỡng chất này hỗ trợ làm chậm quá trình lão hóa não, giảm nguy cơ mắc Alzheimer hay Parkinson, giảm stress và giúp ngủ ngon hơn.
Đa dạng nguồn khoáng chất, tốt cho gan
Bên cạnh canxi và phốt pho, cá chạch còn cung cấp nhiều khoáng chất cần thiết khác cho hoạt động của cơ thể, giúp hỗ trợ duy trì hoạt động của enzyme, chuyển hóa chất dinh dưỡng và chức năng của các tế bào.
Bên cạnh đó, theo một số nghiên cứu, cá chạch có tác dụng lợi mật, bảo vệ tế bào gan, hạ men gan. Người viêm gan mạn tính có thể ăn loại cá này để bảo vệ gan, giảm tình trạng vàng da.
Cá chạch có thể chế biến thành nhiều món ăn dân dã, được đông đảo bà nội trợ tin dùng - Ảnh minh họa
Ngoài giá trị dinh dưỡng, cá chạch còn được nhiều người yêu thích bởi khả năng chế biến đa dạng trong ẩm thực Việt, từ các món kho nghệ, kho tiêu, om chuối đậu, nấu canh chua, nấu cháo đến cá chạch chiên giòn, nướng lá chuối.
Để chọn được cá chạch tươi ngon, người mua nên ưu tiên những con còn sống, di chuyển linh hoạt, thân nguyên vẹn, da không bị trầy xước hoặc có dấu hiệu bất thường. Cá chạch tươi thường có thân săn chắc, không xuất hiện mùi hôi hoặc thịt có dấu hiệu nhũn nát.
Vì là loại cá có lớp nhớt bao phủ ngoài thân nên khi sơ chế, bà nội trợ có thể dùng muối hạt kết hợp chanh hoặc giấm để chà nhẹ, sau đó rửa lại nhiều lần bằng nước sạch. Việc làm sạch nhớt giúp cá dễ chế biến và giảm mùi tanh. Đặc biệt, khi chế biến cá chạch, cần phải nấu chín kỹ, tránh tình trạng sử dụng cá chạch sống, còn tái để loại bỏ nguy cơ nhiễm ký sinh trùng, gây hại cho sức khoẻ tổng thể.
Dù được đánh giá là loại cá giàu dưỡng chất nhưng không nên ăn cá chạch liên tục mà cần xen kẽ, đa dạng các loại thực phẩm khác, tránh gây mất cân bằng trong chế độ ăn uống. Tốt nhất, nên sử dụng cá chạch từ 1-2 lần/tuần để mang lại hiệu quả.
Lưu ý đối với những người có hệ tiêu hoá nhạy cảm, dị ứng thuỷ hải sản cần cân nhắc khi sử dụng, có sự tham khảo ý kiến bác sĩ để tránh gây tác dụng phụ.
