Một giáo với hơn 20 năm kinh nghiệm chia sẻ rằng: “Những gia đình coi trọng giao tiếp, thường xuyên khích lệ con và cho trẻ cơ hội tự lên kế hoạch cho việc của mình thường giúp trẻ hình thành tính tự giác tốt hơn.”
Lời nhận xét của cô giáo khiến nhiều phụ huynh suy nghĩ. Thành tích của một đứa trẻ không chỉ đến từ năng lực hay sự giám sát của bố mẹ. Cách gia đình giao tiếp, khích lệ và trao cho trẻ quyền chủ động trong cuộc sống hàng ngày cũng góp phần hình thành thói quen và tính tự giác.
Nhìn kỹ hơn, những đứa trẻ lớn lên trong các gia đình có 3 đặc điểm này thường có nhiều cơ hội rèn luyện khả năng tự chủ và tinh thần chủ động học tập ngay từ nhỏ. Đây cũng là nền tảng quan trọng để trẻ đạt được thành tích học tập tốt trong tương lai.
Không khí gia đình thoải mái
Bầu không khí gia đình thoải mái và ít áp lực sẽ tạo cho trẻ nhiều không gian để phát triển.
Với trẻ nhỏ, một môi trường gia đình an toàn và thoải mái cũng rất quan trọng. Khi mắc lỗi, trẻ không phải lo sợ bị bố mẹ trách mắng, càng không bị gán cho những nhãn như “ngốc nghếch” hay “bướng bỉnh” chỉ vì một sai sót nhỏ.
Khi không quá sợ thất bại hay bị phán xét, trẻ sẽ mạnh dạn thử những điều mới, chủ động tìm cách giải quyết vấn đề và có thêm động lực để khám phá thế giới xung quanh. Chính những trải nghiệm được thử, được sai và được làm lại ấy giúp trẻ từng bước hình thành sự tự tin và tinh thần chủ động.
Gia đình thường xuyên ăn tối cùng nhau
Cách các thành viên trong gia đình tương tác với nhau đã thay đổi khá nhiều. Một bữa cơm tưởng như là khoảng thời gian để cả nhà quây quần, nhưng không ít gia đình lại rơi vào cảnh người lớn chăm chú nhìn điện thoại, trẻ nhỏ mải mê với máy tính bảng. Mỗi người đều có một thế giới riêng ngay trên bàn ăn.
Khi đó, bố mẹ cũng dần ít biết con đang quan tâm điều gì, xem gì hay suy nghĩ ra sao. Đến khi nhận thấy trẻ dành quá nhiều thời gian cho điện thoại, không còn hứng thú với việc học hay ngại đến trường, bố mẹ mới bắt đầu tìm cách can thiệp thì đôi khi đã muộn.
Những năm tháng đầu đời là khoảng thời gian trẻ đặc biệt cần sự trò chuyện và đồng hành từ bố mẹ. Những cuộc trò chuyện thường xuyên giúp con hiểu thêm về cuộc sống, đồng thời tạo cho bố mẹ cơ hội lắng nghe suy nghĩ và những thay đổi của trẻ.
Vì vậy, gia đình có thể duy trì một nguyên tắc đơn giản trên bàn ăn: cố gắng dùng bữa cùng nhau và hạn chế điện thoại, máy tính bảng trong thời gian này. Bữa tối không nhất thiết phải là một cuộc trò chuyện nghiêm túc. Chỉ cần cả nhà cùng ăn, cùng nói về những chuyện xảy ra trong ngày cũng đã tạo ra một khoảng thời gian kết nối đáng quý.
Thực tế, những đứa trẻ có thành tích học tập tốt và khả năng suy nghĩ linh hoạt thường được lớn lên trong môi trường có nhiều tương tác với bố mẹ. Bữa ăn gia đình là một trong những thời điểm thuận lợi để sự trao đổi này diễn ra tự nhiên nhất.
Trẻ không chỉ học hỏi từ sách vở. Qua những câu chuyện bố mẹ kể và những chủ đề cả nhà cùng bàn luận, trẻ cũng dần hình thành cách nhìn về thế giới. Nếu bố mẹ nói về tiền bạc, con bắt đầu hiểu thêm về giá trị và cách sử dụng tiền; nếu trò chuyện về nhà cửa, trẻ có thêm cơ hội quan tâm đến cuộc sống gia đình; hay cùng bàn về lịch sử, trẻ cũng dễ nảy sinh sự tò mò và hứng thú với những câu chuyện trong quá khứ.
Bữa cơm thường là lúc mọi người thư giãn nhất trong ngày. Khi không khí thoải mái, trẻ cũng dễ bộc lộ suy nghĩ, cách nhìn nhận sự việc và những điều mình quan tâm. Vì vậy, bố mẹ nên tận dụng những bữa cơm gia đình để trò chuyện và lắng nghe con.
Đôi khi, chính những cuộc trò chuyện rất bình thường bên bàn ăn lại trở thành cách tự nhiên nhất để bố mẹ hiểu con và giúp trẻ từng bước mở rộng hiểu biết về cuộc sống.
Gia đình có nhiều sách ở nhà
Có một câu nói rằng: “Mua một cuốn sách cũng là mua thêm một cơ hội để hiểu về thế giới.”
Khi cảm thấy buồn chán, tình cờ nhìn thấy một cuốn sách thú vị, trẻ có thể tò mò mở ra xem. Khi gặp một vấn đề chưa biết cách giải quyết, đôi khi chỉ cần tìm đến giá sách cũng có thể bắt gặp một cuốn sách chứa đựng những kiến thức phù hợp.
Nhiều gia đình có thói quen mua và đọc sách bởi mỗi cuốn sách đều lưu giữ những suy ngẫm của tác giả về cuộc sống, những kiến thức và kinh nghiệm được đúc kết qua nhiều năm, thậm chí cả một đời người. Đọc sách vì thế giúp trẻ tiếp cận với nhiều góc nhìn và học hỏi được những điều mà bản thân chưa từng trải qua.
Khi trong nhà có đủ sách và trẻ thường xuyên nhìn thấy bố mẹ đọc sách, việc đọc dần trở thành một phần tự nhiên của cuộc sống. Trẻ có thể chủ động tìm sách khi muốn tìm hiểu một điều gì đó.
Những gia đình có thói quen đọc sách cũng thường tạo được một không khí khuyến khích trẻ khám phá kiến thức. Khi sách luôn ở gần, trẻ sẽ có nhiều cơ hội hình thành hứng thú đọc và duy trì thói quen này một cách tự nhiên.
Vì vậy, bố mẹ có thể bắt đầu bằng việc tạo một không gian có sách, để trẻ dễ dàng nhìn thấy, lựa chọn và tự tìm đến những cuốn sách mình yêu thích.
Đứa trẻ yêu thích đọc sách sẽ tích lũy kiến thức, có thêm cơ hội mở rộng hiểu biết, khả năng suy nghĩ và cách nhìn nhận về thế giới.
