Giữa vô vàn hải sản quen thuộc của vùng biển miền Trung, có một loài cua nhỏ bé với cái tên nghe “kỳ cục” nhưng lại khiến nhiều du khách tò mò tìm ăn cho bằng được, đó là con cúm núm. Nếu có dịp ghé thăm Quảng Ngãi, đặc biệt là các vùng biển như Sa Huỳnh hay Sa Kỳ, bạn sẽ dễ dàng bắt gặp món đặc sản dân dã này trong các quán ăn hay nhà hàng ven biển.
Cúm núm hay núm biển, danh pháp khoa học: Calappa, là một chi cua biển trong họ Calappidae. Chúng thường ẩn mình trong các khe đá hoặc lớp cát ẩm dưới thủy triều. Nhìn thoáng qua, nhiều người dễ nhầm cúm núm với ghẹ bởi hình dáng tương đối giống nhau, tuy nhiên nếu quan sát kỹ sẽ thấy sự khác biệt rõ rệt.
Mai của cúm núm có màu xanh pha nâu lốm đốm, phần bụng trắng ngà, trong khi càng và chân lại mang sắc vàng nhạt, thô và hơi gồ ghề. Kích thước của chúng không lớn, con to nhất cũng chỉ bằng khoảng bốn ngón tay người lớn chụm lại, nhưng chính sự nhỏ bé ấy lại tạo nên nét riêng cho loài hải sản này.
Cái tên “cúm núm” nghe vừa lạ tai vừa ngộ nghĩnh cũng bắt nguồn từ đặc tính rất riêng của loài cua này. Người dân địa phương kể rằng, chỉ cần chạm nhẹ vào mai là cúm núm lập tức co rúm người lại như bị “nhột”. Từ hành động “co rúm” ấy, lâu dần được đọc chệch thành “cúm núm”, trở thành một cách gọi dân dã, mộc mạc đúng chất miền biển.
Cúm núm xuất hiện theo mùa, kéo dài từ khoảng tháng 9 đến tháng 3 âm lịch năm sau. Đây là thời điểm thịt cua chắc, béo và ngon nhất nên cũng là mùa đánh bắt rộn ràng của ngư dân. Điều thú vị là việc bắt cúm núm không quá phức tạp. Ngoài việc mắc lưới khi đánh bắt ghẹ, người dân còn sử dụng những chiếc cần câu rất đơn giản, chỉ là một đoạn tre nhỏ buộc sợi cước dài khoảng một mét. Mồi câu thường là những loại cá có mùi tanh như cá mối hay cá thuẩn. Khi ngửi thấy mùi, cúm núm sẽ bò ra, và người đi câu chỉ cần nhanh tay chụp lấy, bỏ vào xô.
Dù không nhiều thịt như cua hay ghẹ, cúm núm lại chinh phục thực khách bằng chất lượng. Thịt của chúng chắc, ngọt và có vị đậm đà đặc trưng của biển. Đặc biệt, phần vỏ sau khi chế biến lại giòn rụm, có thể nhai được, tạo nên trải nghiệm ẩm thực khá thú vị. Khi ăn, người ta thường dùng đũa tách phần yếm để mở mai, bên trong là lớp gạch béo bùi, chấm cùng muối tiêu chanh tạo nên hương vị khó quên.
Từ nguyên liệu dân dã, cúm núm có thể chế biến thành nhiều món ngon như hấp sả ớt, nấu canh chua, nướng hay làm lẩu. Trong đó, phổ biến và được ưa chuộng nhất vẫn là món cúm núm hấp sả ớt. Chỉ cần rửa sạch, cho vào nồi cùng sả đập dập, ớt, tiêu và một chút gia vị, hấp khoảng 10–15 phút đến khi vỏ chuyển màu đỏ gạch là có thể thưởng thức. Hương thơm lan tỏa, vị ngọt tự nhiên của thịt cua hòa quyện với mùi sả ớt khiến món ăn trở nên hấp dẫn vô cùng.
Bên cạnh đó, cúm núm rang me cũng là món ăn “gây nghiện” với nhiều thực khách. Sau khi được rang sơ để lớp vỏ giòn hơn, cúm núm sẽ được đảo cùng hành tỏi phi thơm, sả ớt và nước me chua ngọt. Thành phẩm là những miếng cua giòn tan, thấm đẫm gia vị, vị chua nhẹ của me hòa cùng vị mặn mòi của biển tạo nên một hương vị đậm đà khó cưỡng. Khi thưởng thức, từng miếng cúm núm “rộp rộp” trong miệng mang lại cảm giác vừa lạ vừa thú vị.
Không chỉ ngon, cúm núm còn có mức giá khá “mềm”, thường dao động khoảng 100.000 đồng/kg tại các chợ địa phương. Chính vì vậy, từ một loài cua dân dã, cúm núm ngày nay đã trở thành đặc sản được nhiều du khách “săn lùng” khi đến Quảng Ngãi.
