Thực tế, khả năng học tập của trẻ không phải đợi đến khi đi học mới nhìn thấy qua điểm số hay thứ hạng. Ngay trong những hoạt động quen thuộc mỗi ngày, từ cách con chơi, đọc sách đến cách xử lý một tình huống khó, bố mẹ đã có thể nhận ra cách trẻ quan sát, suy nghĩ và tiếp thu điều mới.
Những biểu hiện này thường rất tự nhiên, thậm chí nhỏ đến mức dễ bị bỏ qua. Nhưng nếu quan sát kỹ, bố mẹ sẽ thấy cách trẻ học hỏi đã được bộc lộ từ rất sớm, trước cả khi những con số trên bảng điểm xuất hiện.
Quan sát cách trẻ tương tác với đồ chơi
Một trong những cách đơn giản để quan sát khả năng tư duy của trẻ là chú ý đến cách con chơi.
Có những trẻ chơi với đồ chơi để tìm kiếm cảm giác mới. Chơi được vài phút, con nhanh chóng chuyển sang món khác. Nhưng cũng có những trẻ có thể tập trung lâu hơn vào cùng một ý tưởng và liên tục phát triển theo những cách khác nhau.
Chẳng hạn, với một bộ khối lego, ban đầu trẻ xếp các khối chồng lên nhau. Vài ngày sau, lego trở thành một ngôi nhà, rồi tiếp tục được biến thành nơi ở cho những con vật nhỏ. Nhìn bên ngoài, đó là một trò chơi bình thường, nhưng thực tế trẻ đang liên tục thử nghiệm những khả năng mới và mở rộng ý tưởng của mình.
Quan sát cách trẻ tương tác với đồ chơi.
Bố mẹ cũng nên quan sát cách trẻ phản ứng khi gặp khó khăn trong lúc chơi.
Khi khối lego đồ chơi bị đổ, trẻ gọi người lớn giúp đỡ hay tự tìm cách điều chỉnh và xây lại? Khi một miếng ghép không vừa, trẻ bỏ cuộc hay thử xoay theo hướng khác?
So với việc trẻ học trước bao nhiêu chữ, nhớ được bao nhiêu bài thơ hay đạt điểm số thế nào, những khoảnh khắc nhỏ này cho thấy rõ hơn cách trẻ suy nghĩ và giải quyết vấn đề.
Một chi tiết khác cũng đáng chú ý là khả năng kết nối những trải nghiệm khác nhau.
Đôi khi đồ chơi của trẻ trông bình thường, nhưng cách con sử dụng lại đầy bất ngờ. Ví dụ, một chiếc xe cứu thương từng nhìn thấy vài ngày trước, một câu chuyện đã nghe, hay một trò chơi từng tham gia đều có thể được trẻ kết hợp thành một tình huống mới. Những trải nghiệm vốn không liên quan được nối lại và trở thành một trò chơi hoàn toàn khác.
Đó chính là một trong những biểu hiện sớm của khả năng sáng tạo, trẻ kết hợp những trải nghiệm rời rạc để tạo ra ý tưởng mới.
Xem kệ sách của trẻ
Những góc sách hơi cong, trang giấy mềm đi vì được lật mở nhiều lần đôi khi cũng là một dấu hiệu đáng chú ý. Một đứa trẻ vài tuổi chưa đọc được nhiều chữ nhưng nếu thực sự yêu thích một câu chuyện, con thường sẽ liên tục yêu cầu bố mẹ đọc đi đọc lại cùng một cuốn sách.
Đôi khi bố mẹ sẽ thấy sốt ruột: “Sao lần nào cũng là cuốn này?”. Nhưng với trẻ, mỗi lần nghe không đơn thuần là lặp lại một câu chuyện đã quen thuộc.
Lần đầu tiên, trẻ có thể chỉ nhớ những nhân vật và diễn biến chính. Đến những lần sau, trẻ dần chú ý hơn đến biểu cảm, giọng nói của nhân vật và những chi tiết nhỏ từng bỏ qua. Có khi bố mẹ chưa kịp lật sang trang tiếp theo, con đã đoán được chuyện gì sắp xảy ra.
Trẻ đang từng bước xây dựng khả năng ghi nhớ, hiểu vấn đề và kết nối thông tin.
Vì sao trẻ thích nghe đi nghe lại một câu chuyện?
Bởi khi nội dung đã quen thuộc, trẻ có thêm thời gian và sự tập trung để khám phá những điều mới. Mỗi lần nghe lại, con kết nối những chi tiết vừa nhận ra với ký ức trước đó, từ đó hiểu rõ hơn hành động của nhân vật, trình tự sự việc và logic của câu chuyện.
Nhìn bên ngoài, đó là sự lặp lại. Nhưng bên trong, trẻ đang từng bước xây dựng khả năng ghi nhớ, hiểu vấn đề và kết nối thông tin.
Vì vậy, thay vì quan tâm trẻ đã đọc được bao nhiêu cuốn sách, điều đáng chú ý hơn là con có tìm được nội dung khiến mình thực sự tò mò và muốn khám phá thêm hay không. Một cuốn sách được trẻ yêu thích và đọc đi đọc lại đôi khi mang lại nhiều giá trị hơn nhiều cuốn sách chỉ được lật qua một lần.
Hãy nhìn vào những bức tranh vẽ nghệch ngoặc của con
Bố mẹ không nhất thiết phải dành riêng một bức tường để trưng bày tranh của con. Bố mẹ xem đến những bức vẽ nguệch ngoạc hay món đồ thủ công được con giữ lại, và xem trong đó có những ý tưởng riêng nào được gửi gắm.
Chẳng hạn, một bức tranh nhìn đơn giản nhưng trẻ lại kể: “Thỏ con bị thương, thỏ mẹ đang về nhà.”
Với người lớn, đó có thể chỉ là vài nét vẽ. Nhưng với trẻ, đây là quá trình biến một ý tưởng trong tâm trí thành cách biểu đạt để người khác hiểu. Trẻ phải hình dung, sắp xếp, sau đó tìm cách diễn đạt điều mình muốn nói.
Quá trình này giúp trẻ rèn luyện khả năng hiểu, tổ chức và thể hiện suy nghĩ. Về sau, những kỹ năng ấy cũng hỗ trợ con trong việc hiểu nội dung khi đọc, sắp xếp ngôn ngữ để trả lời câu hỏi và đưa ý tưởng của mình vào bài viết.
Hãy nhìn vào những bức tranh vẽ nghệch ngoặc của con.
