Cây duối thuộc họ dâu tằm, có tên khoa học là Streblus asper Lour, mọc nhiều ở các nước nhiệt đới như Ấn Độ, Thái Lan, Việt Nam, Philippines… Loại cây này còn được biết đến với nhiều tên gọi khác như: Duối Nhám, Duối Dai, Hoàng Anh Mộc.
Tại Việt Nam, cây duối được mệnh danh là "vua của các loại cây" nhờ sức sống mãnh liệt, thích nghi tốt với các điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Cây duối thường cao từ 4-8m, rễ cọc, phiến lá có hình trứng, mặt lá cứng. Hoa duối nhỏ, dạng hình cầu, có màu xanh lục. Chúng mọc hoang ở vùng đồi núi và thường được trồng làm hàng rào ở khắp nơi.
Cây duối có thân to lớn, quen thuộc ở các vùng quê các vùng miền
Duối vốn là loại cây mọc dại ở các vùng quê, tồn tại qua nhiều thế hệ. Chính từ sự gần gũi ấy, những người chơi cây cảnh đã bắt đầu nhận ra vẻ đẹp tiềm ẩn trong dáng hình khúc khuỷu, sức sống mãnh liệt và khả năng thích nghi linh hoạt của cây duối. Khi nghệ thuật bonsai ngày càng phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam, duối nhanh chóng lọt vào mắt xanh của giới chơi cây nhờ tố chất “đẹp cổ tự nhiên” mà ít loài nào sánh kịp.
Khác với các loài bonsai phổ biến như tùng, sanh, si - vốn thiên về sự mềm mại, tầng tầng lớp lớp tạo hình công phu, cây duối bonsai lại sở hữu nét đẹp thu hút bởi sự nguyên sơ. Đó là những đường nét thô ráp, thân cây già cỗi nứt nẻ, cành gân guốc tựa rồng bay phượng múa… Không cần cầu kỳ uốn nắn quá mức, các nghệ nhân đã có thể tạo ra siêu phẩm bonsai từ cây duối.
Duối lên chậu thành siêu phẩm bonsai với nhiều dáng thế và kích cỡ khác nhau
Điều đáng chú ý là duối không phải loại cây ngoại nhập hay hiếm gặp. Những nghệ nhân kỳ cựu ở các làng nghề sinh vật cảnh như Vị Khê (Ninh Bình), Hồng Vân (Hà Nội), Văn Giang (Hưng Yên)… đều sở hữu ít nhất một cây duối cổ trong vườn nhà, như một minh chứng cho tay nghề và tình yêu cây cảnh gắn bó với văn hóa dân tộc.
Một nghệ nhân kinh doanh bonsai duối nhiều năm ở Phú Thọ từng trồng loại cây này quanh nhà để làm hàng rào, nhưng khi nhận thấy giá trị kinh tế của chúng, ông đã đưa duối “lên chậu” thành cây cảnh, bán ra thị trường từ vài triệu đến hơn 10 triệu đồng/cây.
Theo vị nghệ nhân này, để trồng bonsai duối thành công trước hết phải tìm được phôi chất lượng, mang về ươm bằng cách trùm túi ni lông giữ ẩm. Sau vài tháng đem cây vào chậu với đất từ xơ dừa, phân chuồng nhằm tăng độ tơi xốp và dinh dưỡng, giúp cây phát triển tốt. Sau đó sẽ dùng kẽm định hình thân, cành tạo dáng bonsai.
Duối được coi như siêu phẩm bonsai bởi sự đa dạng, linh hoạt trong các tạo dáng và chăm sóc
Trên mạng xã hội, có nhiều hội nhóm dành cho người chuyên chơi cây duối cảnh, đó là nơi để những người chơi cây trao đổi kinh nghiệm, mua bán hay khoe tác phẩm của mình. Cây duối có nhiều loại, được bán tùy giá theo từng kích cỡ và tuổi đời khác nhau. Có những gốc cổ thụ hàng trăm năm được nâng niu, chăm chút như báu vật.
Vào năm 2017, giới sinh vật cảnh từng xôn xao với một cây duối "lão mai đắc thọ" 1.000 năm tuổi của một nghệ nhân ở Hưng Yên. Ông mua cây duối này từ cách đó khoảng 15 năm, phải mất 2 năm đi lại thuyết phục, ngả giá vất vả mới có được. Phải tới năm 2020, chủ nhân mới bán cây duối quý này với giá 7 tỷ đồng. Có người trong giới sành chơi cây dự đoán, sau khi về tay chủ mới, giá cây đã lên đến mức 30 tỷ đồng.
Nhưng tác phẩm duối bonsai cổ thụ có giá lên tới hàng chục tỷ đồng
Một cây duối khác với hình dáng tượng trưng cho “hình ảnh người mẹ bồng con" từng được ghi nhận vào năm 2018 cũng có tuổi đời nghìn năm tại tỉnh Ninh Bình. Cây duối cổ này được định giá lên đến 20 tỷ đồng, nhưng chủ nhân chưa khi nào có ý định bán mà coi đây như một báu vật của gia đình.
Ngoài dáng thế thẩm mỹ, giá trị phong thủy của cây duối bonsai cũng là yếu tố khiến nó trở thành lựa chọn yêu thích trong không gian sống hiện đại. Cây có khả năng điều hòa không khí, mang năng lượng tích cực, giúp làm dịu tâm trí và kích thích tư duy sáng tạo.
Các nghệ nhân yêu thích duối bởi loại cây này dễ chăm, dáng đẹp và ý nghĩa phong thủy
Đặc biệt, với những gốc cây duối cổ thụ được chăm sóc lâu năm, khí lực cây mạnh, thân hình tráng kiện, người chơi tin rằng cây sẽ hút tà khí, mang lại bình an, tài lộc cho gia chủ. Trong các thiết kế nhà vườn hiện đại, duối bonsai thường được đặt ở vị trí tiền sảnh, hiên nhà hoặc sân vườn nhỏ, vừa tạo điểm nhấn thẩm mỹ, vừa làm điểm tụ khí tốt lành theo phong thủy.
