Ngày trước, rau thài lài mọc đầy bờ mương, ruộng vườn, nhiều nhà còn nhổ bỏ hoặc cắt cho lợn ăn. Thế nhưng vài năm gần đây, thứ rau dại thân mềm, lá xanh mướt này lại được nhiều người tìm mua. Vị thanh mát, hơi nhớt nhẹ nhưng ngọt hậu, ăn luộc, xào hay nấu canh đều ngon khiến thài lài từ loại cỏ quen thuộc ở quê trở thành món rau lạ miệng được thực khách thành phố ưa chuộng.
Thài lài là cây thân thảo mọc bò, thường cao khoảng 20-60cm, phát triển tốt ở những nơi đất ẩm như bờ mương, ven ruộng, trong vườn hoặc dưới những tán cây thưa. Cây có thân mềm, chứa dịch nhớt nhẹ, lá thuôn dài, đầu nhọn và những bông hoa nhỏ màu xanh tím hoặc xanh lơ khá đặc trưng.
Đặc biệt, thài lài phát triển mạnh vào mùa mưa. Sau những trận mưa, cây nhanh chóng bén rễ, bò lan trên mặt đất, tạo thành những đám xanh um. Đây cũng là thời điểm rau non, mềm và mọng nước nhất, thích hợp để hái làm rau ăn.
Chính vì mọc quá nhanh và dễ lan, trước đây thài lài thường bị xem là cỏ dại. Ở nhiều vùng quê, người dân nhổ bỏ khi cây mọc lẫn trong luống rau hoặc ruộng vườn. Những phần thân, lá còn xanh được tận dụng làm thức ăn cho lợn, gà, thỏ, dê hoặc ủ làm phân xanh.
Với người dân một số vùng Nam Bộ, ngọn thài lài từ lâu đã được tận dụng như một loại rau dân dã. Phần được chọn để ăn chủ yếu là thân và lá non. Người hái thường chọn những ngọn còn non, dài khoảng vài cm, có 2-3 lá. Những ngọn này mềm, mọng nước, khi nấu lên có độ nhớt nhẹ đặc trưng, vị thanh và ngọt dịu.
Đây cũng chính là điểm khiến rau thài lài trở nên khác biệt. Nếu lần đầu thưởng thức, nhiều người có thể chú ý đến độ mềm và hơi nhớt của rau, nhưng khi ăn quen lại cảm nhận rõ vị ngọt thanh, mát miệng và hương thơm rất nhẹ. Rau không có vị đắng hay mùi quá nồng nên dễ kết hợp với nhiều nguyên liệu.
Cách chế biến thài lài khá đơn giản. Những ngọn rau non sau khi hái được rửa sạch, có thể đem luộc hoặc chần qua nước sôi rồi chấm với nước mắm kho quẹt, mắm cá hoặc nước mắm tỏi ớt. Rau chín mềm nhưng không quá nát, giữ được vị thanh và độ nhớt nhẹ, ăn cùng cơm nóng rất đưa miệng.
Thài lài cũng có thể xào tỏi. Chỉ cần phi thơm tỏi, cho rau vào đảo nhanh trên lửa lớn, nêm chút muối hoặc nước mắm là có ngay đĩa rau dân dã. Vị thơm của tỏi quyện với vị ngọt tự nhiên của rau tạo thành món ăn đơn giản nhưng dễ ăn.
Một cách chế biến khác được nhiều người yêu thích là nấu canh. Thài lài có thể nấu cùng tôm, cua hoặc thịt băm. Khi nấu, rau tiết ra một phần chất nhớt tự nhiên, khiến nước canh có độ sánh nhẹ, vị ngọt thanh và mát. Trong những ngày hè nóng bức, một bát canh thài lài ăn cùng cơm trắng là món ăn gợi nhớ hương vị vườn quê.
Loại rau này còn có thể góp mặt trong món canh tập tàng – kiểu canh dân dã kết hợp nhiều loại rau vườn. Thài lài thường được nấu cùng rau sam, rau dền, mảnh bát và một số loại rau mọc tự nhiên khác. Mỗi loại mang một hương vị riêng, khi nấu chung tạo thành nồi canh có vị ngọt tự nhiên, mềm và thanh.
Không chỉ ngon miệng, thài lài còn được nhiều người tìm mua bởi quan niệm đây là loại rau mọc tự nhiên, ít phải chăm sóc. Tuy nhiên, với rau hái từ tự nhiên, người mua vẫn cần chú ý nguồn gốc, tránh sử dụng cây mọc ở khu vực có nguy cơ nhiễm thuốc bảo vệ thực vật hoặc nước thải.
Mùa thài lài thường rộ vào thời điểm mưa nhiều, bởi cây ưa đất ẩm và sinh trưởng nhanh trong điều kiện có đủ nước. Khi trời mưa thuận lợi, chỉ sau một thời gian ngắn những đám thài lài non lại mọc xanh tốt, cho người dân thu hái liên tục. Vào mùa khô, cây vẫn có thể sống nếu được cung cấp đủ độ ẩm nhưng tốc độ phát triển thường chậm hơn.
Cây thài lài dễ sống, thời gian từ khi trồng đến lúc bắt đầu thu hái khá ngắn, thường khoảng 30-45 ngày tùy điều kiện chăm sóc. Sau khi cắt ngọn, cây tiếp tục đâm chồi nên người trồng có thể thu hoạch nhiều lứa.
Từ thứ rau từng bị nhổ bỏ, cho vật nuôi ăn, thài lài nay đã bước ra khỏi những bờ mương làng quê để xuất hiện tại các cửa hàng rau sạch và chợ mạng. Giá bán hiện dao động khoảng 40.000-55.000 đồng/kg.
