Rau lạc tiên vốn là loại rau dân dã, thường mọc tự nhiên ở bờ ao, hàng rào, bờ bụi. Thế nhưng những đọt non xanh mướt, có vị đắng nhẹ, hậu ngọt và thanh mát này ngày càng được nhiều người tìm mua, trở thành đặc sản được người thành phố tìm mua để thưởng thức.
Lạc tiên là loại cây thân leo mềm, có tua cuốn giúp bám vào hàng rào, bụi cây hoặc các giá thể xung quanh. Cây phân bố ở cả ba miền nhưng phổ biến hơn tại các vùng quê miền Bắc. Trước đây, loại cây này thường mọc hoang, chẳng mấy ai để ý. Người dân chỉ tiện tay hái những ngọn non về nấu ăn, còn phần lớn cây được biết đến nhiều hơn với giá trị làm dược liệu.
Phần được dùng làm rau chủ yếu là lá non và đọt non. Khi hái về, rau chỉ cần nhặt bỏ phần già, rửa sạch rồi có thể chế biến thành nhiều món quen thuộc. Đơn giản nhất là luộc chấm nước mắm. Khi chín, rau mềm, không quá dai, mang vị đắng nhẹ đặc trưng nhưng không gắt. Đổi lại, sau khi nhai kỹ lại cảm nhận được vị ngọt dịu, thanh mát, tạo cảm giác khá dễ ăn.
Những ai thích món rau dân dã thường đem lạc tiên xào tỏi. Mùi thơm của tỏi phi quyện với vị đặc trưng của rau tạo nên món ăn đơn giản nhưng đưa cơm. Rau cũng có thể xào cùng thịt bò, tôm hoặc thịt băm để tăng độ đậm đà. Vào những ngày thời tiết nóng, lạc tiên còn được dùng để nấu canh với thịt băm, tôm hoặc cá. Rau chín nhanh, nước canh có vị thanh, phần ngọn mềm và dễ ăn.
Ngoài ra, đọt lạc tiên có thể dùng để nhúng lẩu hoặc kết hợp với một số loại rau khác. Chính hương vị vừa hơi đắng vừa ngọt hậu khiến loại rau mọc dại này khác biệt so với nhiều loại rau ăn lá thông thường.
Một điểm khá thú vị là khi rửa, rau lạc tiên thường tạo bọt. Hiện tượng này đôi khi khiến người chưa quen tưởng rau bị dính xà phòng, nhưng thực tế đây là đặc điểm tự nhiên của cây. Lá và các bộ phận của lạc tiên có chứa saponin, một hợp chất có khả năng tạo bọt khi tiếp xúc với nước. Vì vậy, việc rau nổi bọt khi rửa không đồng nghĩa với việc rau bị nhiễm hóa chất hay chất tẩy rửa.
Lạc tiên sinh trưởng khá mạnh trong điều kiện tự nhiên. Cây thường xuất hiện ở những nơi có độ ẩm, nhiều ánh sáng như bờ ao, ven vườn, hàng rào, bãi đất trống. Cây có khả năng leo bò nhanh nhờ tua cuốn, vì vậy nếu được trồng, người dân thường làm giàn hoặc tận dụng hàng rào để cây bám và phát triển. Sau khoảng 4 tháng trồng có thể thu hoạch lá và ngọn đều đặn.
Cây có thể cho thu hái quanh năm nếu điều kiện phù hợp, nhưng thời điểm đọt non phát triển mạnh thường rơi vào cuối xuân, đầu hè, nhất là sau những trận mưa. Đây cũng là lúc rau xanh non, mọng và được thu hái nhiều nhất. Hoa thường xuất hiện khoảng tháng 4-5, có màu trắng pha tím khá bắt mắt. Sau đó, cây kết quả, quả non màu xanh và khi chín chuyển vàng nhạt, bên ngoài được bao phủ bởi lớp màng mỏng giống chiếc lồng đèn.
Từ một loại dây leo mọc dại, lạc tiên hiện đã bắt đầu được một số hộ gia đình đưa vào trồng để chủ động nguồn rau. Cách trồng không quá phức tạp bởi cây có sức sống tốt, có thể nhân giống bằng hạt hoặc cành, nhưng để có rau non đẹp, người trồng cần chuẩn bị đất tơi xốp, đủ ẩm và có chỗ cho cây leo. Việc cắt tỉa thường xuyên cũng giúp cây ra nhiều chồi non, thuận tiện cho thu hoạch.
Tuy nhiên, nguồn rau lạc tiên trên thị trường hiện vẫn phụ thuộc khá nhiều vào việc thu hái tự nhiên. Đây cũng là lý do loại rau này không phải lúc nào cũng có sẵn với số lượng lớn. Tại một số cửa hàng thực phẩm sạch và các kênh bán hàng trực tuyến, rau lạc tiên tươi có thể được bán khoảng 50.000-70.000 đồng/kg, thậm chí cao hơn khi nguồn cung khan hiếm hoặc trái mùa.
