Từng là thứ rau dại mọc chen trong luống khoai, bãi ngô, góc vườn, bờ rào, rau dền cơm nay lại được nhiều người tìm mua bởi hương vị mềm, ngọt và thanh mát. Với những người từng lớn lên ở miền quê, một mớ rau dền cơm xanh non không chỉ gợi nhớ bữa cơm đạm bạc mà còn đánh thức ký ức về những ngày thơ bé.
Ở các vùng nông thôn, rau dền cơm từng quen thuộc đến mức chẳng ai nghĩ đến chuyện trồng hay bán. Sau những trận mưa, chỉ vài ngày, những cây rau non đã mọc lên xanh mướt ở bờ ruộng, bãi đất trống, ven vườn hoặc xen giữa những luống rau màu. Khi làm cỏ cho ruộng khoai, ruộng ngô hay đậu phộng, người dân bắt gặp những ngọn dền cơm non thì tiện tay nhổ mang về.
Cây rau dền cơm khá nhỏ, thân mềm, lá xanh non, không có gai tua tủa như rau dền gai. Cây cũng không phát triển to và rậm như những giống dền được gieo trồng phổ biến. Phần thân và lá khi còn non đều mềm, không xơ nên có thể tận dụng gần như toàn bộ để chế biến món ăn.
Đặc biệt, loại rau này có sức sống rất khỏe. Hạt có thể nằm lại trong đất, đến khi gặp mưa và điều kiện ẩm thích hợp sẽ nhanh chóng nảy mầm. Bởi vậy, ở nhiều vùng quê, người dân gần như không cần gieo trồng nhưng năm nào cũng có rau để hái. Chính đặc điểm ấy khiến dền cơm trước đây thường bị xem như một loại cỏ dại, mọc đâu ăn đó.
Thế nhưng, chỉ cần đưa lên mâm cơm, thứ rau tưởng chừng bình thường ấy lại khiến nhiều người nhớ mãi. Rau dền cơm non có vị ngọt tự nhiên, mềm và hơi bùi. Khi nấu chín, rau không bị dai, phần thân vẫn giữ được độ mềm, trong khi nước rau có vị thanh nhẹ, rất dễ ăn.
Đơn giản nhất là rau dền cơm luộc. Rau chỉ cần rửa sạch, nhặt bỏ phần già rồi cho vào nồi nước đang sôi, chần trong thời gian ngắn là có thể vớt ra. Rau luộc chấm nước mắm tỏi ớt, tương hoặc xì dầu đã đủ ngon. Những cọng rau xanh non, mềm mại quyện với vị mặn, cay, thơm của nước chấm tạo thành món ăn dân dã nhưng rất “đưa cơm”.
Rau dền cơm cũng đặc biệt hợp để nấu canh. Người quê thường nấu cùng cua đồng, tôm tươi, tôm khô hoặc thịt băm. Nếu nấu với tôm, vị ngọt của tôm hòa với vị thanh mát của rau tạo nên một nồi canh có hương vị nhẹ nhàng. Rau chín nhanh nên chỉ cần cho vào khi nước đã sôi và nấu thêm một lúc là được. Nếu nấu quá lâu, rau dễ mềm nhũn và mất đi độ ngon tự nhiên.
Một bát canh rau dền cơm nấu tôm ăn cùng cơm trắng trong những ngày hè nóng nực từng là món ăn quen thuộc của nhiều gia đình. Không có nguyên liệu đắt tiền, chẳng cần cách chế biến cầu kỳ, vậy mà vị ngọt lịm của nước canh cùng những cọng rau mềm, bùi vẫn đủ khiến người ăn nhớ lâu. Ngoài luộc, nấu canh, rau dền cơm còn có thể xào tỏi hoặc xào với thịt.
Ngày trước, rau dền cơm thường xuất hiện trong những bữa cơm của gia đình nông thôn còn nhiều thiếu thốn. Người dân không phải mua rau, cũng chẳng mất công chăm bón, chỉ cần ra vườn hoặc xuống ruộng là có thể hái được một rổ. Những bà, những mẹ sau khi làm cỏ thường mang rau về nhặt, rửa sạch rồi nấu thành bữa ăn cho cả nhà.
Tại một số chợ dân sinh ở thành phố, rau dền cơm không phải ngày nào cũng xuất hiện. Người bán thường mang về theo từng đợt, tùy vào lượng rau hái được ở quê. Có người từng ăn loại rau này từ nhỏ, nhiều năm sống xa quê nên khi bắt gặp một bó dền cơm xanh non lại mua ngay để tìm lại hương vị quen thuộc.
Giá rau dền cơm vì thế cũng không cố định. Tùy nguồn cung, khu vực và thời điểm, rau có thể được bán với giá từ 40.000-75.000 đồng/kg, cao hơn các loại rau dền trồng đại trà.
Không chỉ mọc hoang, rau dền cơm còn có thể được trồng tại nhà. Hạt được gieo trực tiếp trên nền đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng và thoát nước tốt. Cây cần ánh sáng, độ ẩm vừa phải và có thể phát triển khá nhanh. Người trồng chỉ cần bổ sung phân hữu cơ, tưới nước đều và tỉa bớt những cây mọc quá dày. Sau 30 ngày trồng có thể cắt ngọn non để ăn, sau đó tiếp tục chăm sóc cho những lứa sau.
