Rau bình bát dây, còn gọi là bát bát, mảnh bát hay miểng bát, có tên khoa học Coccinia cordifolia (L.) Cogn, thuộc họ Bí (Cucurbitaceae). Đây là loài dây leo sinh trưởng mạnh ở vùng nhiệt đới, phân bố tại Việt Nam, Malaysia, Ấn Độ và nhiều nước châu Á. Ở nước ta, cây mọc nhiều tại các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, nơi chúng thường bám vào hàng rào, bờ mương, vườn cây hay những bãi đất hoang.
Nếu trước đây bình bát dây chỉ được xem là loại rau mọc dại, người dân hái về cải thiện bữa ăn thì ngày nay nó lại được đánh giá cao bởi hương vị riêng khó lẫn. Phần ngọn non và lá non có màu xanh mướt, khi nấu chín vẫn giữ được độ giòn nhẹ, vị ngọt thanh xen chút bùi và hậu mát rất dễ chịu. Chính sự thanh đạm ấy khiến rau bình bát dây trở thành nguyên liệu được nhiều đầu bếp yêu thích khi chế biến các món ăn mang phong cách đồng quê.
Không ít du khách khi đến miền Tây đều muốn thử loại rau "lạ tai, lạ miệng" này. Nhiều nhà hàng chuyên món miền Tây hay các quán ăn sinh thái đã đưa rau bình bát dây vào thực đơn như một đặc sản địa phương để giới thiệu với thực khách. Với nhiều người lần đầu thưởng thức, cảm giác thích thú đến từ sự kết hợp giữa vị ngọt mát của rau cùng các nguyên liệu quen thuộc, tạo nên món ăn vừa dân dã vừa khác biệt.
Trong số các món ăn từ bình bát dây, nổi tiếng nhất là canh bình bát nấu tôm hoặc tép đồng. Chỉ với vài nắm ngọn non, ít tôm tươi và gia vị đơn giản đã tạo nên bát canh có vị ngọt tự nhiên, nước trong, thơm dịu. Rau mềm vừa phải nhưng vẫn giữ được độ giòn, ăn rất mát và không hề ngấy, đặc biệt thích hợp trong những ngày nắng nóng.
Bình bát dây cũng rất hợp khi nấu cùng cá lóc, cá trê, cua đồng hoặc thịt bằm. Mỗi nguyên liệu lại mang đến một sắc thái khác nhau nhưng đều tôn lên vị thanh ngọt đặc trưng của loại rau này. Với người miền Tây, đây là món ăn gợi nhớ hương vị quê nhà, còn với du khách lại là trải nghiệm ẩm thực mới mẻ.
Độc đáo hơn cả là món canh bình bát dây nấu hột vịt lộn. Sự kết hợp tưởng như lạ lẫm nhưng lại tạo nên hương vị hài hòa. Vị béo ngậy của hột vịt lộn được cân bằng bởi vị ngọt mát của lá bình bát, giúp món ăn trở nên dễ thưởng thức hơn. Từ món canh này, nhiều nơi còn biến tấu thành lẩu hột vịt lộn ăn kèm rau bình bát dây, bún tươi và các loại rau sống. Đây là món ăn khiến nhiều thực khách tò mò gọi thử và không ít người trở thành "khách quen" sau lần đầu thưởng thức.
Ngoài các món nước, ngọn bình bát dây còn được chế biến thành nhiều món hấp dẫn như luộc chấm kho quẹt, xào tỏi, xào thịt bò, xào tôm hay ăn sống cùng bánh xèo, bánh khọt và các món lẩu. Rau có vị nhẹ nên rất dễ kết hợp với nhiều nguyên liệu mà không làm mất đi hương vị của món chính.
Cùng với xu hướng tìm về thực phẩm tự nhiên và các loại rau đồng quê, rau bình bát dây ngày càng được tiêu thụ nhiều hơn. Không chỉ xuất hiện tại các chợ truyền thống ở miền Tây, loại rau này còn được bán trên chợ mạng và các cửa hàng chuyên đặc sản vùng miền. Ngọn rau tươi thường có giá khoảng 40.000-70.000 đồng/kg, tùy thời điểm và nguồn cung.
Không chỉ bán rau thương phẩm, nhiều nhà vườn còn kinh doanh cây giống và hạt giống bình bát dây để phục vụ những người muốn tự trồng tại nhà. Trên thị trường, hạt giống được đóng gói với số lượng từ vài chục hạt mỗi gói, còn cây giống là những cây con khỏe mạnh đã bén rễ. Nhờ nhu cầu ngày càng tăng, việc bán cây giống cũng mang lại nguồn thu ổn định cho nhiều hộ dân.
Việc trồng bình bát dây khá đơn giản vì cây dễ sống, phát triển nhanh và ít sâu bệnh. Người trồng có thể nhân giống bằng hạt hoặc giâm cành, sau đó cho dây leo lên giàn hoặc hàng rào để tiết kiệm diện tích. Chỉ sau khoảng 2-3 tháng, cây đã bắt đầu cho thu hoạch ngọn và lá non, càng cắt tỉa thường xuyên càng ra nhiều đọt mới.
