Nuôi dạy một đứa trẻ tự kỷ là hành trình đặc biệt đối với bố mẹ. Trong hành trình ấy, phụ huynh cần học cách buông bớt kiểm soát và chấp nhận nhịp phát triển riêng của con. Đây không phải là sự buông xuôi, hay từ bỏ kỳ vọng, mà là một cách nhìn sâu sắc, nhân văn hơn về sự trưởng thành của trẻ.
Khi tình yêu đi kèm với nỗi lo
Hầu hết bố mẹ của trẻ tự kỷ đều bắt đầu bằng một mong muốn: “Con mình sẽ ổn thôi, chỉ cần cố gắng thêm một chút”. Nhưng “một chút” ấy dần trở thành áp lực vô hình. Áp lực phải can thiệp sớm, học nhiều, nói nhanh, giống các bạn hơn. Và rồi, bố mẹ bước vào một vòng xoáy: so sánh - lo lắng - thúc ép - thất vọng.
Sự thật là, càng yêu con, bố mẹ dễ muốn kiểm soát mọi thứ. Kiểm soát lịch học, hành vi. Nhưng chính điều đó lại khiến cả bố mẹ và con đều mệt mỏi. Đứa trẻ có thể cảm nhận được áp lực, dù không thể diễn đạt bằng lời. Và cbố mẹ, dù cố gắng đến đâu, cũng luôn thấy “chưa đủ”.
Càng yêu con, bố mẹ dễ muốn kiểm soát mọi thứ.
Hiểu rằng mỗi đứa trẻ có một nhịp độ phát triển riêng
Một trong những thay đổi lớn trong cách suy nghĩ mà bố mẹ cần nhận ra là sự phát triển không phải là một đường thẳng, và cũng không có một chuẩn chung cho tất cả mọi đứa trẻ.
Trẻ tự kỷ có cách tiếp nhận thế giới khác biệt. Có trẻ nói muộn nhưng lại có khả năng quan sát tinh tế. Có trẻ không giao tiếp bằng lời nhưng thể hiện cảm xúc qua hành động. Hay trẻ khác cần nhiều thời gian hơn để thích nghi, nhưng khi đã quen, lại có thể làm rất tốt.
Khi bố mẹ ngừng so sánh con với “mốc phát triển tiêu chuẩn” hay với những đứa trẻ khác, sẽ dễ dàng nhìn thấy ưu điểm của con.
Buông kiểm soát không phải là bỏ mặc
Nhiều phụ huynh lo lắng rằng nếu “buông”, con sẽ tụt lại. Nhưng buông ở đây không phải thả trôi, mà cần giảm bớt sự ép buộc, tăng thêm sự thấu hiểu.
Thay vì cố gắng điều khiển mọi hành vi của con, bố mẹ có thể quan sát xem điều gì khiến con thoải mái và điều gì khiến con căng thẳng. Từ đó chỉnh môi trường, cũng như nhận rằng có những ngày con tiến bộ, nhưng cũng có ngày “lùi lại”.
Buông kiểm soát là khi bố mẹ không còn cố gắng “sửa con cho đúng”, mà bắt đầu đi cùng con trên hành trình riêng của con.
Mỗi đứa trẻ đều có một nhịp độ phát triển riêng.
Thay vì hỏi: “Tại sao con không làm được như các bạn?” Hãy thử hỏi: “Điều gì đang khiến con khó khăn?”
Khi thay đổi câu hỏi, bố mẹ cũng thay đổi cách tiếp cận. Không còn là trách móc hay thất vọng, mà là tìm hiểu và hỗ trợ.
Ví dụ: Khi con không chịu giao tiếp → có thể con đang quá tải cảm giác.
Khi con cáu gắt → con không biết diễn đạt nhu cầu.
Khi con lặp lại hành vi → có thể đó là cách con tự trấn an.
Mỗi hành vi đều có lý do. Khi hiểu được điều đó, bố mẹ sẽ bớt kiểm soát và bắt đầu kết nối tốt hơn.
Chấp nhận không có nghĩa là từ bỏ hy vọng
Nhiều bố mẹ nhầm lẫn giữa “chấp nhận” và “buông xuôi”. Nhưng thực tế, chấp nhận là nền tảng để hy vọng trở nên thực tế hơn.
Khi bố mẹ chấp nhận con:
- Kỳ vọng sẽ phù hợp hơn với khả năng của con.
- Áp lực giảm xuống, cơ hội phát triển lại tăng lên
- Mỗi tiến bộ nhỏ đều trở nên đáng quý.
Một đứa trẻ tự kỷ có thể không đi theo con đường “truyền thống”, nhưng điều đó không có nghĩa là con không thể phát triển, hay hạnh phúc.
Khi bố mẹ bình tĩnh, nhẹ nhàng và ổn định cảm xúc, trẻ cũng sẽ cảm nhận được sự an toàn.
Trong hành trình này, những bước tiến lớn hiếm khi đến nhanh chóng. Nhưng những thay đổi nhỏ lại xuất hiện mỗi ngày, nếu bố mẹ đủ kiên nhẫn để nhận ra.
Lần đầu con nhìn vào mắt bạn lâu hơn một chút, hay con chủ động cầm tay mẹ... Những điều ấy, với người ngoài có thể bình thường. Nhưng với bố mẹ của trẻ tự kỷ, đó là những khoảnh khắc vô cùng quý giá.
Khi cha mẹ học cách trân trọng những bước tiến nhỏ, cũng học được cách buông bỏ kỳ vọng quá lớn.
Vì vậy, khi bố mẹ bình tĩnh, nhẹ nhàng và ổn định cảm xúc, trẻ cũng sẽ cảm nhận được sự an toàn.
Buông kiểm soát là một quá trình. Mỗi ngày, bố mẹ học thêm một chút, hiểu con thêm một chút, và cũng hiểu chính mình hơn.
Khi cha mẹ buông bớt kiểm soát, con sẽ có không gian để phát triển. Khi cha mẹ chấp nhận, con sẽ cảm thấy được an toàn. Và khi con cảm thấy an toàn, con mới có thể học hỏi, kết nối và lớn lên.
Mỗi đứa trẻ đều có con đường trưởng thành riêng. Và khi bố mẹ đủ kiên nhẫn để bước chậm lại, sẽ thấy con đang tiến về phía trước tự tin hơn.
