Khi trẻ bị ngã, có bé tự đứng dậy, phủi bụi rồi tiếp tục chơi, cũng có bé ngồi xuống khóc và chờ người lớn đến dỗ dành. Sự khác biệt ấy đôi khi không nằm ở tính cách bẩm sinh, mà được hình thành từ cách trẻ được nuôi dạy trong gia đình.
Những đứa trẻ tự tin, biết tự giải quyết vấn đề thường lớn lên trong môi trường có những nguyên tắc rõ ràng.
Hãy cho phép trẻ mắc lỗi, nhưng cần phải xem xét và suy ngẫm về những lỗi đó
Trẻ mắc lỗi không phải là vấn đề. Điều quan trọng nằm ở cách bố mẹ phản ứng sau đó.
Khi sự việc xảy ra, bố mẹ nên bình tĩnh để cùng trẻ nhìn lại vấn đề. Thay vì hỏi “Tại sao con lại làm thế nữa?”, hãy hỏi “Lần này điều gì chưa đúng?” và “Lần sau mình nên làm thế nào?”. Cuộc trò chuyện nên hướng đến việc tìm cách khắc phục và rút kinh nghiệm, thay vì tập trung vào trách lỗi.
Khi hiểu rằng mắc lỗi không đồng nghĩa với bị xấu hổ hay phủ nhận, trẻ sẽ tự tin hơn khi thử lại, đồng thời cởi mở và thành thật hơn với bố mẹ.
Bố mẹ không nên vội vàng trả lời, hãy để trẻ tự thử trước
Đây là điều không dễ thực hiện, bởi người lớn thường có xu hướng nhanh tay giúp đỡ và nhanh chóng đưa ra lời giải khi thấy trẻ gặp khó khăn. Chẳng hạn, trẻ loay hoay mãi vẫn chưa buộc được dây giày, bố mẹ dễ lo lắng và làm giúp. Khi trẻ chưa biết cách giải quyết một vấn đề, người lớn cũng thường nhanh chóng đưa ra đáp án.
Cách làm này giúp tiết kiệm vài phút trước mắt, nhưng lâu dần trẻ dễ hình thành thói quen chờ người khác đưa ra câu trả lời.
Khi trẻ gặp khó khăn, bố mẹ nên kiên nhẫn chờ trẻ tự thử và tìm cách xử lý. Nếu cần hỗ trợ, hãy bắt đầu bằng một câu hỏi gợi mở như: “Con nghĩ chúng ta nên bắt đầu từ đâu?”. Những điều trẻ tự mình tìm ra thường dễ ghi nhớ hơn và giúp trẻ tự tin hơn khi gặp tình huống tương tự.
Cảm xúc không đúng cũng không sai, nhưng hành vi cần có giới hạn
Bố mẹ không nên phủ nhận những cảm xúc như tức giận, buồn bã hay ghen tị ở trẻ. Những câu như “Có gì mà khóc?” hay “Có gì mà tức giận?” nếu lặp lại thường xuyên dễ khiến trẻ học cách che giấu cảm xúc thay vì hiểu và điều chỉnh.
Cảm xúc cần được đón nhận, nhưng hành vi vẫn phải có giới hạn. Trẻ được quyền buồn, tức giận hay thất vọng, nhưng không được đánh người, la hét xúc phạm người khác hoặc phá hỏng đồ đạc. Khi phân biệt rõ hai điều này, trẻ sẽ hiểu rằng mọi cảm xúc đều được lắng nghe, đồng thời vẫn cần chịu trách nhiệm về cách mình thể hiện.
Hãy bớt lo lắng và để trải nghiệm dạy trẻ
Trời lạnh nhưng trẻ không chịu mặc áo khoác, bố mẹ không nhất thiết phải liên tục nhắc nhở. Nếu thấy lạnh, trẻ sẽ dần hiểu vì sao cần giữ ấm. Đồ chơi bày lung tung rồi không tìm thấy, hãy để trẻ tự tìm và rút kinh nghiệm. Bài tập kéo dài đến khuya, trẻ cũng cần nhận ra rằng trì hoãn khiến mình mất thời gian nghỉ ngơi.
Nhiều lời nhắc nhở đôi khi không hiệu quả bằng một lần để trẻ tự trải nghiệm hậu quả từ lựa chọn của mình. Qua những tình huống nhỏ trong cuộc sống, trẻ dần hiểu nguyên nhân, kết quả và học cách chịu trách nhiệm với quyết định của bản thân.
Tất nhiên, mọi trải nghiệm đều cần nằm trong giới hạn an toàn. Với những tình huống tiềm ẩn nguy hiểm, bố mẹ vẫn cần can thiệp kịp thời. Còn trong những việc phù hợp với lứa tuổi, hãy cho trẻ cơ hội tự thử, tự vấp và tự điều chỉnh. Khi quen với việc đối diện những khó khăn nhỏ, trẻ sẽ từng bước hình thành khả năng tự giải quyết vấn đề và thích nghi với những thử thách lớn hơn.
Hãy làm cho trẻ cảm nhận được tình yêu thương vô điều kiện của bố mẹ
Điều quan trọng là giúp trẻ hiểu rằng tình yêu thương của bố mẹ không phụ thuộc vào thành tích và việc con có luôn ngoan ngoãn hay không. Nhiều trẻ lớn lên với suy nghĩ mình phải đạt điểm cao, giành giải thưởng hoặc làm hài lòng bố mẹ mới xứng đáng được yêu thương. Vì vậy, mỗi khi thất bại, trẻ dễ cảm thấy bản thân kém cỏi và mất đi sự tự tin.
Bố mẹ cần để con biết rằng mình được yêu thương vì chính con, không phải vì những thành tích con đạt được. Dù con làm bài kiểm tra chưa tốt, bố mẹ vẫn sẵn lòng ôm con và động viên. Dù con mắc sai lầm, bố mẹ vẫn lắng nghe, đồng hành và giúp con tìm cách khắc phục. Cảm giác được yêu thương vô điều kiện sẽ trở thành điểm tựa để trẻ dám thử sức, chấp nhận thất bại và có thêm can đảm đứng dậy sau những lần vấp ngã.
Năm nguyên tắc trên thoạt nhìn là những cách dạy trẻ ứng xử trong cuộc sống, nhưng sâu xa hơn giúp trẻ xây dựng nền tảng vững vàng từ bên trong. Khi được phép mắc lỗi, trẻ học cách đối diện với thất bại và mạnh dạn thử lại. Khi được trao thời gian tự tìm câu trả lời, trẻ dần hình thành tư duy độc lập. Hay cảm xúc được tôn trọng, trẻ học cách thấu hiểu và điều chỉnh bản thân.
Và khi cảm nhận được tình yêu thương của bố mẹ, trẻ sẽ hiểu rằng một lần thất bại không quyết định giá trị của bản thân. Từ đó, con có thêm sự tự tin để khám phá thế giới, đối mặt với khó khăn và trưởng thành lành mạnh hơn.
