Không chỉ ăn gì hay ăn bao nhiêu, thời điểm ăn uống cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe chuyển hóa. Một nghiên cứu quy mô lớn tại Mỹ cho thấy những người thường xuyên ăn vào ban đêm có nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa và xơ gan cao hơn so với nhóm ít có thói quen này.
Phát hiện đặt ra một vấn đề đáng chú ý: duy trì những bữa ăn quá muộn trong thời gian dài liệu có liên quan đến những thay đổi bất lợi đối với hoạt động chuyển hóa của gan?
Nghiên cứu theo dõi gần 200.000 người trong 16 năm
Nghiên cứu có tên Late-Night Eating Is Associated With Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease and Cirrhosis, được công bố trực tuyến trên tạp chí Clinical Gastroenterology and Hepatology vào tháng 10/2026.
Nhóm nghiên cứu phân tích dữ liệu của 199.155 người tham gia thuộc ba đoàn hệ sức khỏe lớn tại Mỹ, gồm Nurses’ Health Study I và II cùng Health Professionals Follow-Up Study. Thời gian theo dõi trung vị khoảng 16 năm.
Các nhà khoa học đánh giá nhiều thói quen ăn uống và mối liên hệ với bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD) cũng như xơ gan.
Sau khi điều chỉnh một số yếu tố như tuổi, BMI, tổng năng lượng tiêu thụ, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc, hoạt động thể chất, sử dụng rượu và chất lượng chế độ ăn, kết quả vẫn ghi nhận mối liên hệ đáng chú ý.
Cụ thể, người có thói quen ăn khuya có nguy cơ mắc MASLD xơ gan cao hơn so với nhóm đối chiếu.
Vì sao ăn quá muộn có thể không có lợi cho gan?
Gan đóng vai trò trung tâm trong quá trình chuyển hóa đường, chất béo và nhiều chất dinh dưỡng. Hoạt động của cơ quan này chịu ảnh hưởng bởi đồng hồ sinh học, vốn điều chỉnh các quá trình chuyển hóa theo chu kỳ ngày và đêm.
Khi thường xuyên nạp năng lượng vào thời điểm cơ thể chuẩn bị nghỉ ngơi, nhịp ăn uống có thể không còn đồng bộ với nhịp sinh học. Điều này được cho là có khả năng ảnh hưởng đến quá trình điều hòa đường huyết và chuyển hóa chất béo.
Nếu thói quen ăn muộn đi kèm khẩu phần dư thừa năng lượng, ít vận động, thừa cân hoặc kháng insulin, nguy cơ tích tụ mỡ trong gan càng đáng quan tâm.
Tuy nhiên, nghiên cứu chưa chứng minh ăn khuya trực tiếp gây bệnh gan. Chất lượng bữa ăn, giấc ngủ và lối sống tổng thể cũng có thể góp phần giải thích mối liên hệ này.
Bỏ bữa sáng và ăn tối sát giờ ngủ cũng cần lưu ý
Một nghiên cứu đoàn hệ tại Nhật Bản, công bố trên tạp chí Nutrients năm 2026, tiếp tục tìm hiểu mối liên hệ giữa thói quen ăn uống và bệnh gan nhiễm mỡ.
Trong số 29.889 người trưởng thành được theo dõi, các nhà nghiên cứu ghi nhận 4.829 trường hợp mắc MASLD/MetALD. Ba thói quen được đánh giá gồm bỏ bữa sáng, ăn tối trong vòng hai giờ trước khi đi ngủ và ăn quá nhanh.
Đáng chú ý, nhóm có cả ba thói quen này ghi nhận nguy cơ mắc bệnh cao hơn nhiều so với nhóm không có thói quen bất lợi nào trong ba hành vi trên.
Kết quả gợi ý rằng thời điểm và cách thức ăn uống có thể là những yếu tố đáng quan tâm đối với sức khỏe gan. Dù vậy, đây vẫn là nghiên cứu quan sát, chưa chứng minh những hành vi này trực tiếp gây bệnh.
Làm gì để bảo vệ sức khỏe gan?
Để hạn chế những thói quen ăn uống bất lợi, mỗi người có thể bắt đầu từ những thay đổi đơn giản:
- Ăn tối hợp lý: Cố gắng hoàn thành bữa tối trước giờ ngủ khoảng 2–3 tiếng nếu điều kiện sinh hoạt cho phép.
- Hạn chế ăn khuya: Tránh thường xuyên ăn vặt vào đêm muộn, đặc biệt là thực phẩm nhiều đường, chất béo và năng lượng.
- Duy trì giờ ăn ổn định: Hạn chế bỏ bữa sáng rồi ăn bù quá nhiều vào cuối ngày.
- Kiểm soát cân nặng: Người thừa cân, béo phì nên hướng đến giảm cân từ từ, bền vững.
- Tăng cường vận động: Kết hợp hoạt động thể chất với chế độ ăn cân đối và hạn chế rượu bia.
Người có yếu tố nguy cơ như béo bụng, tiểu đường type 2, rối loạn mỡ máu hoặc đã được chẩn đoán gan nhiễm mỡ nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá phù hợp.
Nhìn chung, ăn muộn không đồng nghĩa chắc chắn mắc bệnh gan. Tuy nhiên, duy trì giờ ăn hợp lý, hạn chế những bữa ăn lớn sát giờ ngủ và xây dựng lối sống lành mạnh có thể là những bước thiết thực để chăm sóc sức khỏe chuyển hóa lâu dài.
