Gan đảm nhiệm hàng trăm chức năng quan trọng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, xử lý các chất có hại, tổng hợp protein và dự trữ năng lượng. Dù có khả năng tự phục hồi đáng kể, cơ quan này vẫn có thể bị tổn thương bởi những thói quen sinh hoạt thiếu khoa học.
Đáng lo ngại, nhiều người chỉ quan tâm đến sức khỏe gan khi xuất hiện các biểu hiện như mệt mỏi, chán ăn, vàng da hoặc đau tức vùng bụng. Trong khi đó, một số hành vi thường ngày có thể âm thầm gây hại mà ít người nhận ra.
1. Tự ý sử dụng các sản phẩm quảng cáo thải độc, bổ gan
Khi thường xuyên nổi mụn, ngứa da, nóng trong người hoặc mệt mỏi, nhiều người cho rằng nguyên nhân xuất phát từ gan hoạt động kém. Họ tìm mua trà mát gan, viên uống giải độc, thuốc bổ gan hoặc các sản phẩm thảo dược với hy vọng giúp cơ thể khỏe mạnh hơn.
Tuy nhiên, đây là quan niệm cần được nhìn nhận thận trọng. Những biểu hiện như nổi mụn, ngứa ngáy hay mệt mỏi không phải dấu hiệu đặc hiệu của bệnh gan mà có thể liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau.
Gan vốn có hệ thống chuyển hóa tự nhiên giúp xử lý nhiều chất trong cơ thể. Đến nay, chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy các sản phẩm quảng cáo thải độc có thể làm sạch gan hoặc phục hồi chức năng gan ở người khỏe mạnh.
Đặc biệt, một số loại thuốc, thực phẩm chức năng và sản phẩm thảo dược có thể gây tác dụng phụ, thậm chí dẫn đến tổn thương gan do thuốc nếu sử dụng không phù hợp.
Một trường hợp đáng chú ý vừa được Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương tiếp nhận là bệnh nhân 51 tuổi tự truyền dịch tại nhà với mục đích thải độc gan, bổ gan và làm trắng da. Người bệnh rơi vào tình trạng nguy kịch, phải thở máy và điều trị hồi sức tích cực.
Trường hợp này cho thấy những phương pháp được quảng cáo là chăm sóc sức khỏe không đồng nghĩa với an toàn. Người dân không nên tự ý truyền dịch, sử dụng thuốc hoặc thực phẩm chức năng khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.
Nếu thường xuyên mệt mỏi, ngứa da hoặc có biểu hiện bất thường kéo dài, nên đi khám để tìm đúng nguyên nhân thay vì tự mua sản phẩm bổ gan.
2. Tiếc của, cố ăn thực phẩm đã bị nấm mốc
Đây là thói quen khá phổ biến trong nhiều gia đình. Khi thấy gạo, ngô, lạc hoặc các loại hạt xuất hiện nấm mốc, một số người thường nhặt bỏ phần hỏng, phơi nắng hoặc rang lại rồi tiếp tục sử dụng.
Tuy nhiên, cách làm này không bảo đảm an toàn. Thực phẩm bị nấm mốc có thể chứa aflatoxin – độc tố do một số loại nấm Aspergillus sinh ra.
Aflatoxin đặc biệt nguy hiểm đối với gan. Chất này đã được xác định là tác nhân gây ung thư ở người, có liên quan đến nguy cơ ung thư biểu mô tế bào gan. Những người mắc viêm gan B mạn tính có thể đối mặt với nguy cơ cao hơn khi đồng thời phơi nhiễm aflatoxin.
Điều đáng nói là độc tố không nhất thiết chỉ tồn tại ở phần thực phẩm nhìn thấy nấm mốc. Chúng có thể lan rộng bên trong, khiến việc cắt bỏ phần hỏng không đủ để bảo đảm phần còn lại an toàn.
Aflatoxin cũng có khả năng chịu nhiệt tương đối cao. Vì vậy, rang, luộc hoặc nấu chín thông thường không thể được xem là cách loại bỏ hoàn toàn độc tố.
Khi phát hiện gạo, ngô, lạc, đậu hoặc các loại hạt có dấu hiệu ẩm mốc, đổi màu, có mùi lạ, tốt nhất nên loại bỏ thay vì cố tận dụng.
Để hạn chế nguy cơ, các gia đình nên bảo quản thực phẩm khô ở nơi thoáng mát, tránh ẩm ướt, sử dụng hộp đựng kín và kiểm tra thực phẩm thường xuyên. Không nên mua quá nhiều nếu điều kiện bảo quản không phù hợp.
Làm gì để bảo vệ gan?
Bảo vệ gan không nhất thiết phải bắt đầu bằng những sản phẩm đắt tiền hay phương pháp thải độc phức tạp. Những thay đổi trong sinh hoạt hằng ngày mới là nền tảng quan trọng.
Trước hết, nên hạn chế rượu bia vì việc sử dụng kéo dài có thể gây gan nhiễm mỡ, viêm gan do rượu và xơ gan. Duy trì chế độ ăn cân đối, tăng rau xanh, trái cây, hạn chế thực phẩm nhiều đường và chất béo cũng giúp kiểm soát nguy cơ gan nhiễm mỡ.
Bên cạnh đó, cần duy trì vận động, kiểm soát cân nặng, sử dụng thuốc đúng chỉ định và không tùy tiện kết hợp nhiều loại thực phẩm chức năng.
Tiêm vaccine phòng viêm gan B, xét nghiệm viêm gan B và C khi cần thiết cũng là những biện pháp quan trọng để phòng ngừa bệnh gan mạn tính.
Gan có khả năng bù trừ tốt nhưng không phải cơ quan bất khả xâm phạm. Loại bỏ thực phẩm nấm mốc, tránh tự ý dùng sản phẩm thải độc và duy trì lối sống lành mạnh là những việc đơn giản giúp bảo vệ lá gan lâu dài.
