Bữa ăn của con đôi khi trở thành nỗi lo của cả gia đình. Có trẻ vừa ngồi vào bàn đã lắc đầu, ăn được vài miếng liền đòi xuống. Có trẻ lại ngậm thức ăn trong miệng rất lâu, dù bố mẹ đã kiên nhẫn dỗ dành. Một số bé chỉ thích vài món quen thuộc, nhất quyết không chịu thử những món mới.
Khi gặp tình trạng này, nhiều bố mẹ thường nghĩ ngay rằng con biếng ăn, kén ăn hoặc chưa biết nghe lời. Không ít gia đình tìm cách đổi món liên tục, bật TV để dụ con ăn, thậm chí ép trẻ ăn thêm vài thìa vì sợ con thiếu chất, chậm lớn.
Tuy nhiên, nguyên nhân trẻ biếng ăn không phải lúc nào cũng giống nhau. Có trẻ thực sự chưa đói, có trẻ đã ăn vặt quá gần bữa chính, nhưng cũng có bé không thích cảm giác của một số loại thức ăn hoặc gặp khó khăn khi nhai và nuốt. Nếu chưa xác định được nguyên nhân, việc liên tục thúc ép đôi khi chỉ khiến giờ ăn thêm căng thẳng.
Trẻ chưa đói nhưng vẫn bị yêu cầu ăn
Một trong những nguyên nhân khiến trẻ ăn ít là chưa có cảm giác đói vào thời điểm được dọn bữa.
Nhu cầu ăn uống của trẻ không hoàn toàn giống nhau mỗi ngày. Có hôm bé vận động nhiều, chơi đùa liên tục nên nhanh đói. Nhưng cũng có ngày trẻ ít hoạt động hơn, vừa ngủ dậy hoặc ăn bữa trước khá no nên chưa muốn ăn thêm.
Trong khi đó, một số gia đình thường cố định lượng thức ăn mà trẻ phải ăn trong mỗi bữa. Bố mẹ mong con ăn hết bát cơm, uống đủ cốc sữa hoặc ăn thêm vài miếng rau, ngay cả khi trẻ đã có dấu hiệu no.
Khi bị thúc ép thường xuyên, trẻ có thể dần ít chú ý đến cảm giác đói và no của chính mình. Bữa ăn cũng dễ trở thành cuộc giằng co giữa mong muốn của bố mẹ và phản ứng của con.
Ăn vặt sát bữa khiến trẻ không còn hứng thú với bữa chính
Bánh quy, sữa, nước trái cây, kẹo hay một vài miếng trái cây tưởng chừng không đáng kể, nhưng nếu được ăn liên tục trong ngày, chúng có thể ảnh hưởng đến cảm giác đói của trẻ.
Chẳng hạn, bé vừa uống một hộp sữa và ăn vài chiếc bánh trước giờ cơm khoảng 30 phút. Khi ngồi vào bàn, trẻ chỉ ăn hai, ba miếng rồi quay đi. Bố mẹ thấy con ăn quá ít nên lại lấy thêm sữa hoặc bánh để bù. Vòng lặp này có thể tiếp tục khiến trẻ ít hứng thú với bữa chính.
Đây là tình huống khá phổ biến trong các gia đình có trẻ nhỏ. Vì thương con hoặc sợ con đói, người lớn thường cho trẻ ăn ngay khi con đòi, chưa kể những món ăn vặt được dùng để dỗ trẻ khi quấy khóc.
Trẻ không thích kết cấu, mùi vị hoặc hình thức của món ăn
Đôi khi, nguyên nhân đơn giản là món ăn khiến trẻ cảm thấy khó chịu.
Có bé không thích rau mềm nhũn, nhưng lại có thể ăn rau củ được luộc vừa chín tới. Có bé sợ cảm giác thức ăn lợn cợn trong miệng, không thích thịt dai hoặc cá có xương. Một số trẻ khác lại nhạy cảm với mùi của trứng, cá, hành hoặc những loại thực phẩm có mùi đặc trưng.
Đặc biệt, ở trẻ nhỏ, khả năng làm quen với các loại thực phẩm vẫn đang phát triển. Trẻ có thể cần được tiếp xúc nhiều lần với một món ăn trước khi sẵn sàng nếm thử. Việc con từ chối trong lần đầu không có nghĩa là trẻ sẽ không bao giờ ăn món đó.
Khi nhận thấy con chỉ ăn một số món quen thuộc, bố mẹ nên quan sát xem trẻ phản ứng với điều gì: mùi vị, độ mềm, độ dai, màu sắc hay cách trình bày. Từ đó, gia đình có thể điều chỉnh cách chế biến để trẻ dễ tiếp nhận hơn.
Vì sao trẻ thường ngậm thức ăn rất lâu? Và khi nào tình trạng biếng ăn cần được chú ý?
Một số trẻ không hẳn từ chối ăn mà có thói quen giữ thức ăn trong miệng, nhai rất chậm hoặc ngậm một miếng cơm trong nhiều phút. Bố mẹ càng giục, trẻ càng ít nhai; đến cuối bữa, thức ăn vẫn còn nguyên trong miệng.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này.
Thứ nhất, trẻ có thể chưa biết cách phối hợp nhai và xử lý thức ăn thành thạo. Những bé mới chuyển từ thức ăn mềm sang thức ăn có kết cấu rõ hơn cần thời gian để làm quen với việc cắn, nhai và đưa thức ăn về phía sau miệng để nuốt.
Thứ hai, thức ăn có thể quá khô, dai, cứng hoặc không phù hợp với khả năng nhai của trẻ. Một miếng thịt dai hay phần cơm khô có thể khiến bé mất nhiều thời gian xử lý, thậm chí ngại nuốt vì cảm thấy khó chịu.
Thứ ba, trẻ có thể bị phân tâm trong bữa ăn. Nếu vừa ăn vừa xem TV, điện thoại hoặc chơi đồ chơi, bé thường không tập trung vào thức ăn. Một số trẻ ngậm thức ăn trong miệng mà không nhận ra mình đã ngừng nhai từ lúc nào.
Ngoài ra, việc thường xuyên bị thúc giục, dọa nạt hoặc ép ăn cũng có thể khiến trẻ căng thẳng, càng khó tập trung vào việc nhai nuốt.
Phần lớn trẻ có những giai đoạn ăn ít, kén món hoặc thay đổi khẩu vị. Tuy nhiên, bố mẹ không nên chủ quan nếu tình trạng này kéo dài hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường.
Một số dấu hiệu cần được chú ý gồm:
- Trẻ sụt cân, không tăng cân như dự kiến hoặc có dấu hiệu chậm phát triển.
- Trẻ ăn ngày càng ít, thường xuyên từ chối nhiều nhóm thực phẩm hoặc chế độ ăn rất hạn chế.
- Trẻ thường xuyên ho, sặc, nôn khi ăn; có biểu hiện đau khi nhai hoặc nuốt.
- Bữa ăn luôn kéo dài bất thường, trẻ mệt mỏi hoặc phải được hỗ trợ quá nhiều mới ăn được.
- Trẻ có biểu hiện đau bụng, táo bón kéo dài, nôn ói hoặc những triệu chứng khác ảnh hưởng đến việc ăn uống.
Trong những trường hợp này, bố mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá phù hợp. Không nên tự ý cho con dùng thuốc kích thích ăn ngon, men tiêu hóa hay các sản phẩm bổ sung khi chưa xác định được nguyên nhân.
Khi trẻ biếng ăn, ngậm thức ăn lâu hoặc chỉ ăn vài miếng, điều bố mẹ cần làm trước tiên là quan sát để hiểu điều gì đang khiến trẻ khó ăn.
Có thể con chưa đói vì ăn vặt sát bữa, chưa quen với kết cấu món ăn, dễ mất tập trung hoặc thực sự gặp khó khăn khi nhai nuốt. Mỗi nguyên nhân cần một cách xử lý khác nhau, vì vậy việc ép ăn hoặc liên tục đổi món mà không tìm hiểu lý do thường khó mang lại hiệu quả lâu dài.
Bố mẹ hãy duy trì lịch ăn uống phù hợp, chuẩn bị thực phẩm an toàn, tạo không khí thoải mái và cho trẻ cơ hội làm quen với nhiều món ăn. Đồng thời, cần tôn trọng cảm giác no của con và theo dõi sự phát triển tổng thể thay vì chỉ chú ý đến lượng thức ăn trong từng bữa.
Hiểu đúng nguyên nhân trẻ biếng ăn sẽ giúp bố mẹ lựa chọn cách hỗ trợ phù hợp hơn, để bữa ăn dần trở thành khoảng thời gian nhẹ nhàng thay vì áp lực đối với cả gia đình.
