Cà phê là thức uống quen thuộc của nhiều người, đặc biệt vào buổi sáng. Ngoài caffeine giúp tăng sự tỉnh táo, loại đồ uống này còn chứa polyphenol và nhiều hợp chất thực vật có hoạt tính chống oxy hóa.
Một số nghiên cứu ghi nhận thói quen uống cà phê thường xuyên có liên quan đến nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính thấp hơn. Dù vậy, phần lớn bằng chứng hiện nay là nghiên cứu quan sát, chưa đủ để khẳng định cà phê trực tiếp phòng ngừa hay điều trị bệnh.
1. Có liên quan đến tuổi thọ cao hơn
Nghiên cứu công bố năm 2025 trên The Journal of Nutrition ghi nhận người uống ít nhất một tách cà phê có caffeine mỗi ngày có nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân thấp hơn 16%. Nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch cũng thấp hơn 17% so với nhóm không uống.
Ở những người uống cà phê kèm đường, sữa hoặc kem, mức giảm nguy cơ được ghi nhận thấp hơn, khoảng 14%.
Các kết quả này cho thấy cà phê có thể là một phần trong thói quen sinh hoạt gắn với sức khỏe lâu dài. Tuy nhiên, tuổi thọ còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như chế độ ăn, vận động, giấc ngủ và tình trạng sức khỏe tổng thể.
2. Hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột
Cà phê có thể tác động đến hệ vi sinh đường ruột nhờ các hợp chất thực vật có trong thức uống này.
Một số nghiên cứu ghi nhận người uống cà phê có lượng vi khuẩn Lawsonibacter asaccharolyticus cao hơn, kể cả khi sử dụng cà phê đã loại bỏ caffeine. Loại vi khuẩn này tham gia chuyển hóa các hợp chất trong cà phê, tạo ra những chất có hoạt tính sinh học.
Polyphenol trong cà phê cũng có thể góp phần duy trì sự đa dạng của hệ vi sinh đường ruột.
Ngoài ra, cà phê có khả năng kích thích nhu động ruột, giúp một số người đi tiêu dễ dàng và đều đặn hơn. Tuy nhiên, ở người nhạy cảm, thức uống này cũng có thể gây khó chịu đường tiêu hóa.
3. Cải thiện sự tỉnh táo và khả năng tập trung
Caffeine trong cà phê có tác dụng kích thích hệ thần kinh trung ương, giúp giảm cảm giác buồn ngủ và tăng sự tỉnh táo. Nhờ đó, một tách cà phê có thể giúp nhiều người cảm thấy tập trung hơn khi làm việc, học tập hoặc thực hiện các nhiệm vụ cần sự chú ý.
Caffeine hoạt động bằng cách ngăn chặn tác động của adenosine – chất dẫn truyền thần kinh có vai trò tạo cảm giác buồn ngủ. Một số nghiên cứu cho thấy caffeine có thể cải thiện thời gian phản ứng, sự chú ý và khả năng thực hiện những công việc đòi hỏi sự tỉnh táo trong thời gian ngắn.
Tuy nhiên, hiệu quả còn tùy thuộc vào lượng caffeine sử dụng, mức độ nhạy cảm và chất lượng giấc ngủ của mỗi người. Uống quá nhiều cà phê hoặc dùng vào buổi chiều tối có thể gây mất ngủ, khiến cơ thể mệt mỏi vào ngày hôm sau. Vì vậy, nên uống với lượng vừa phải và không dùng cà phê để thay thế cho giấc ngủ đầy đủ.
4. Hỗ trợ quá trình trao đổi chất
Caffeine có thể kích thích hệ thần kinh trung ương, làm tăng tạm thời tốc độ trao đổi chất và mức tiêu hao năng lượng.
Một số nghiên cứu ghi nhận mức trao đổi chất có thể tăng trong vài giờ sau khi uống cà phê. Caffeine cũng thúc đẩy quá trình phân giải chất béo để cơ thể sử dụng làm năng lượng.
Tuy nhiên, tác động này không đồng nghĩa uống cà phê sẽ giúp giảm cân đáng kể. Hiệu quả còn phụ thuộc vào chế độ ăn, mức độ vận động và tổng lượng năng lượng tiêu thụ mỗi ngày.
Cà phê nguyên chất ít năng lượng hơn so với các loại pha nhiều đường, sữa đặc hoặc kem. Vì vậy, nếu đang kiểm soát cân nặng, nên ưu tiên cách pha chế đơn giản và không xem cà phê là thức uống giảm cân thay thế chế độ ăn lành mạnh.
5. Có liên quan đến nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính thấp hơn
Nhiều nghiên cứu quan sát ghi nhận người uống cà phê thường xuyên có nguy cơ mắc một số bệnh thấp hơn, trong đó có tiểu đường type 2, Parkinson, bệnh tim mạch, đột quỵ và một số loại ung thư như ung thư gan, đại trực tràng.
Các nhà khoa học cho rằng caffeine và polyphenol có thể góp phần tạo nên những tác động này thông qua cơ chế chống oxy hóa, chống viêm và điều hòa chuyển hóa.
Tuy nhiên, đây chủ yếu là những mối liên quan được ghi nhận trong nghiên cứu. Cà phê không thể thay thế thuốc điều trị, chế độ ăn cân bằng hay các biện pháp phòng bệnh đã được khuyến cáo.
Uống cà phê thế nào để phù hợp với sức khỏe?
Theo Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), người trưởng thành khỏe mạnh nên giới hạn lượng caffeine ở mức không quá 400 mg mỗi ngày. Lượng caffeine thực tế trong mỗi tách cà phê có thể khác nhau tùy loại hạt, cách pha và dung tích.
Uống quá nhiều caffeine có thể gây mất ngủ, hồi hộp, bồn chồn hoặc làm nặng thêm triệu chứng trào ngược dạ dày ở người nhạy cảm. Vì vậy, nên điều chỉnh lượng uống theo phản ứng của cơ thể và hạn chế cà phê vào cuối ngày nếu ảnh hưởng đến giấc ngủ.
Người muốn giảm caffeine có thể lựa chọn cà phê đã loại bỏ caffeine. Dù sử dụng loại nào, nên hạn chế thêm nhiều đường, sữa đặc hoặc kem.
Cà phê có thể mang lại một số lợi ích khi được sử dụng hợp lý, nhưng điều quan trọng vẫn là duy trì chế độ ăn đa dạng, vận động thường xuyên và ngủ đủ giấc.
