Bố mẹ nào cũng mong con trai lớn lên trở thành người tự tin, mạnh mẽ, sống vui vẻ. Nhưng những phẩm chất ấy không tự nhiên hình thành, mà cần được nuôi dưỡng qua môi trường sống và cách giáo dục hàng ngày.
Trong đó, lời nói của bố mẹ có ảnh hưởng đáng kể đến cách trẻ nhìn nhận bản thân, đối diện với khó khăn và đưa ra lựa chọn. Những lời trẻ nghe mỗi ngày cũng góp phần định hình con người mà trẻ sẽ trở thành trong tương lai.
"Con cứ thử đi, không sao đâu"
Các bé trai thường tò mò, thích khám phá bằng cách leo trèo, chạy nhảy hay tháo rời đồ vật để tìm hiểu bên trong. Tuy nhiên, phản ứng đầu tiên của người lớn đôi khi là: “Đừng chạm vào!”, “Nguy hiểm lắm!” hay “Lỡ làm hỏng thì sao?”. Khi thường xuyên nghe những lời cảnh báo như vậy, trẻ dễ hình thành tâm lý dè dặt, thường hỏi “Làm thế này có được không?” trước khi thử một điều mới.
Trên thực tế, không phải trải nghiệm nào cũng nguy hiểm hay dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Quần áo bẩn có thể giặt sạch, đồ vật hỏng có thể sửa chữa, còn những trò chơi phù hợp với lứa tuổi sẽ giúp trẻ học hỏi và rèn luyện kỹ năng. Khi được khám phá trong giới hạn an toàn và nhận được sự tin tưởng từ bố mẹ, trẻ sẽ có thêm cơ hội phát huy tính chủ động, sự tò mò và lòng tự tin.
"Con tự quyết định nhé!"
Từ những lựa chọn nhỏ như hôm nay mặc gì, đi đôi giày nào đến những việc lớn hơn như cuối tuần đi đâu, bố mẹ nên tạo cơ hội để trẻ tự quyết định trong khả năng của mình. Nhiều phụ huynh mong con tự lập nhưng lại thường xuyên bác bỏ ý kiến của trẻ bằng những câu như: “Cái này không được”, “Cái kia không tốt”, “Cứ nghe lời mẹ đi”.
Khi liên tục bị phủ nhận, trẻ dễ hình thành suy nghĩ rằng ý kiến của mình không quan trọng, dần ngại suy nghĩ và chờ người lớn quyết định thay. Ngược lại, khi được tự lựa chọn và chịu trách nhiệm với những quyết định phù hợp lứa tuổi, trẻ sẽ học cách cân nhắc, giải quyết vấn đề và chấp nhận kết quả. Đây cũng là nền tảng giúp trẻ tự tin hơn khi đứng trước những lựa chọn trong tương lai.
"Thua cũng không sao đâu con"
Các bé trai thường thích cạnh tranh và muốn giành chiến thắng. Vì vậy, khi thua cuộc, trẻ có thể buồn bực, ném đồ, khóc lóc hoặc giận dỗi: “Con không chơi nữa!”. Lúc này, bố mẹ đừng vội trách con là người không biết chấp nhận thất bại, cũng không nên cố ý nhường phần thắng để trẻ vui lòng.
Thay vào đó, hãy thừa nhận cảm xúc của trẻ và nhẹ nhàng nói: “Thua cuộc đúng là khiến mình buồn, nhưng không sao cả. Lần sau con có thể thử lại”. Qua đó, trẻ hiểu rằng thắng hay thua đều là một phần bình thường của cuộc chơi.
Điều quan trọng không phải lúc nào cũng giành chiến thắng, mà nên biết chấp nhận kết quả, rút kinh nghiệm và sẵn sàng tiếp tục cố gắng. Khi không quá sợ thất bại, trẻ sẽ tự tin thử sức với những thử thách mới.
"Nếu con muốn khóc thì cứ khóc"
Nhiều người cho rằng con trai phải mạnh mẽ, không nên khóc vì nước mắt thường bị xem là biểu hiện của sự yếu đuối. Vì vậy, khi trẻ rơi nước mắt, người lớn thường nhắc nhở: “Đừng khóc nữa!” hay “Con trai ai lại khóc!”. Lâu dần, trẻ có thể học cách kìm nén cảm xúc, che giấu nỗi buồn thay vì bày tỏ điều mình đang trải qua.
Thực tế, mạnh mẽ không có nghĩa không bao giờ buồn hay rơi nước mắt, mà nên biết đối diện với cảm xúc và vượt qua khó khăn. Khi được phép khóc và chia sẻ cảm xúc, trẻ sẽ hiểu rằng buồn bã hay tổn thương đều là những điều bình thường. Thay vì dồn nén cảm xúc, trẻ có cơ hội học cách giải tỏa nỗi buồn lành mạnh, từ đó dần hình thành khả năng điều chỉnh cảm xúc và đứng dậy sau thất bại.
"Bố mẹ tự hào về con"
Đừng đợi đến khi trẻ đạt giải nhất hay nhận được phần thưởng mới dành lời khen. Khi trẻ chủ động giúp người khác nhặt đồ, tự đứng dậy sau một lần vấp ngã hay kiên trì hoàn thành nhiệm vụ khó, bố mẹ đều có thể ghi nhận những nỗ lực ấy. Hãy để trẻ hiểu rằng tình yêu thương và sự trân trọng của gia đình không phụ thuộc vào điểm số hay thành tích, mà còn đến từ chính con người trẻ và cách trẻ đối xử với mọi người.
Những điều này nghe có vẻ đơn giản, nhưng điều khó nhất là duy trì mỗi ngày. Bố mẹ đôi khi lo lắng con bị tổn thương, tụt hậu hoặc thua kém bạn bè nên muốn can thiệp vào mọi việc. Tuy nhiên, nuôi dạy trẻ tự lập, bố mẹ biết lùi lại đúng lúc, trao cho trẻ cơ hội tự trải nghiệm, mắc lỗi và học cách giải quyết vấn đề.
Việc bao bọc con quá mức đôi khi khiến trẻ thiếu cơ hội trải nghiệm, tự giải quyết vấn đề và học cách đối diện với khó khăn. Vì vậy, đôi khi bố mẹ nên cho con không gian để tự khám phá, thử sức và trưởng thành trong giới hạn an toàn. Khi được tin tưởng và tôn trọng, trẻ sẽ dần tự tin, bản lĩnh và biết chịu trách nhiệm với những lựa chọn của mình.
