Ở tuổi 30, nhiều người vẫn có thể chấp nhận việc thu nhập và chi tiêu thay đổi liên tục. Tháng này kiếm được nhiều thì chi tiêu thoải mái hơn, tháng sau có khoản phát sinh lại cố gắng tiết kiệm bù. Tuy nhiên, càng bước gần tuổi 50, cách quản lý tiền dựa vào cảm giác càng dễ khiến bạn rơi vào thế bị động.
Đây cũng là giai đoạn nhiều gia đình phải cùng lúc lo cho con cái, cha mẹ lớn tuổi, nhà cửa, sức khỏe và kế hoạch nghỉ hưu. Vì vậy, thay vì chỉ quan tâm mỗi tháng kiếm được bao nhiêu, hãy bắt đầu nhìn vào những con số phản ánh sức khỏe tài chính thực sự của mình.
1. Mỗi tháng gia đình thực sự cần bao nhiêu tiền?
Đừng chỉ ước chừng rằng gia đình cần 20, 30 hay 40 triệu đồng mỗi tháng. Hãy nhìn lại chi tiêu trong khoảng 3-6 tháng gần nhất để có con số sát thực tế hơn.
Ngoài tiền ăn uống, điện nước, tiền nhà, học phí và đi lại, cần tính cả những khoản không xuất hiện đều đặn như bảo hiểm, thuốc men, sửa chữa, hiếu hỉ, mua sắm hoặc các khoản đóng theo năm.
Sau khi cộng lại, hãy chia trung bình để biết gia đình thực sự cần bao nhiêu tiền mỗi tháng.
Đây là con số nền tảng cho hầu hết kế hoạch tài chính. Nếu không biết mức chi tiêu thực tế, bạn sẽ khó xác định quỹ dự phòng cần bao nhiêu, có thể tiết kiệm được bao nhiêu hay sau này cần nguồn thu nhập thế nào.
Chẳng hạn, hai gia đình cùng kiếm 50 triệu đồng mỗi tháng nhưng một nhà cần 40 triệu để duy trì cuộc sống, nhà còn lại chỉ cần 25 triệu. Dù thu nhập giống nhau, khoảng dư để tích lũy và ứng phó với biến cố của họ hoàn toàn khác nhau.
2. Nếu mất thu nhập, bạn có thể sống được bao nhiêu tháng?
Đây là phép tính đơn giản nhưng rất đáng thực hiện trước tuổi 50.
Hãy lấy số tiền có thể sử dụng tương đối nhanh như tiền mặt, tiền gửi hoặc quỹ dự phòng chia cho chi phí thiết yếu mỗi tháng.
Ví dụ, gia đình có 180 triệu đồng dự phòng và mức chi phí thiết yếu là 30 triệu đồng/tháng. Nếu không có thêm thu nhập, khoản tiền này tương đương khoảng 6 tháng chi phí.
Mỗi gia đình có hoàn cảnh khác nhau nên không nhất thiết phải chạy theo một con số cứng nhắc. Người có công việc ổn định, nhiều nguồn thu sẽ có mức độ rủi ro khác người làm tự do hoặc phụ thuộc vào một nguồn thu nhập duy nhất.
Điều quan trọng là phải biết nếu nguồn thu nhập chính dừng lại, mình có bao nhiêu thời gian để xoay xở.
Khoản dự phòng cũng nên được tách khỏi tiền dành cho đầu tư hoặc các mục tiêu dài hạn, bởi khi có biến cố, khả năng tiếp cận tiền mới là điều quan trọng.
3. Tổng số nợ còn lại là bao nhiêu?
Nhiều người nhớ rất rõ số tiền tiết kiệm nhưng lại không biết chính xác mình còn nợ bao nhiêu.
Trước tuổi 50, hãy ghi lại toàn bộ các khoản vay, từ vay mua nhà, mua xe, vay tiêu dùng, thẻ tín dụng đến các khoản trả góp. Bên cạnh tổng dư nợ, cần biết mỗi tháng phải trả bao nhiêu và thời điểm dự kiến kết thúc khoản vay.
Ví dụ, thu nhập gia đình là 50 triệu đồng/tháng nhưng có 20 triệu đồng phải dành để trả nợ. Như vậy, 40% thu nhập đã được phân bổ trước khi các khoản sinh hoạt khác bắt đầu.
Không phải khoản nợ nào cũng giống nhau. Một khoản vay phục vụ việc tạo dựng tài sản có đặc điểm khác với khoản vay tiêu dùng. Nhưng dù thuộc loại nào, bạn vẫn cần biết rõ khoản nợ đang chiếm bao nhiêu phần thu nhập và có thể kéo dài đến khi nào.
Càng gần tuổi nghỉ hưu, việc kiểm soát nợ càng quan trọng bởi nguồn thu nhập từ công việc có thể thay đổi. Một khoản vay kéo dài quá lâu có thể tạo áp lực lớn lên ngân sách gia đình.
4. Tài sản ròng hiện tại của bạn là bao nhiêu?
Đây là con số nhiều người chưa từng tính dù đã đi làm hàng chục năm.
Công thức rất đơn giản:
Tài sản ròng = Tổng tài sản - Tổng nợ.
Tài sản có thể bao gồm tiền mặt, tiền gửi, các khoản đầu tư, bất động sản và những tài sản có giá trị đáng kể khác. Sau đó trừ đi toàn bộ khoản nợ còn lại.
Ví dụ, bạn có căn nhà trị giá khoảng 3 tỷ đồng, 500 triệu đồng tiền tiết kiệm và đầu tư, nhưng còn 1 tỷ đồng tiền vay. Tài sản ròng về mặt tính toán là khoảng 2,5 tỷ đồng.
Con số này không nhằm giúp bạn so sánh với người khác. Giá trị của nó nằm ở việc theo dõi sự thay đổi của chính mình qua từng năm.
Nếu thu nhập tăng liên tục nhưng tài sản ròng gần như không tăng, có thể đã đến lúc xem lại cách sử dụng tiền. Ngược lại, tài sản ròng tăng đều cho thấy một phần thu nhập đang thực sự được chuyển thành nền tảng tài chính dài hạn.
5. Sau khi nghỉ làm, mỗi tháng bạn cần bao nhiêu tiền?
Đây có thể là con số khó tính nhất nhưng lại rất cần thiết.
Thay vì chỉ nghĩ “sau này sẽ có lương hưu” hoặc “con cái lớn rồi sẽ đỡ”, hãy thử hình dung cụ thể cuộc sống mình mong muốn sau khi nghỉ làm.
Bạn cần bao nhiêu tiền cho ăn uống, nhà ở, chăm sóc sức khỏe? Có còn khoản vay nào không? Có muốn đi du lịch hay dành tiền cho những sở thích cá nhân?
Ví dụ, nếu cho rằng sau khi nghỉ làm cần khoảng 20 triệu đồng mỗi tháng theo giá trị hiện tại, bạn sẽ có cơ sở để tính tiếp nguồn tiền nào có thể đáp ứng nhu cầu đó và phần còn thiếu cần chuẩn bị từ trước.
Tất nhiên, kế hoạch dài hạn cũng cần tính đến lạm phát bởi sức mua của cùng một khoản tiền sẽ thay đổi theo thời gian.
Không cần giàu trước tuổi 50, nhưng đừng mơ hồ về tiền
Trước tuổi 50, điều đáng quan tâm không chỉ là tài khoản có bao nhiêu tiền.
Bạn cần biết mỗi tháng mình thực sự tiêu bao nhiêu, quỹ dự phòng đủ trong bao lâu, còn bao nhiêu nợ, tài sản ròng đang ở mức nào và sau khi nghỉ làm cần bao nhiêu tiền để duy trì cuộc sống.
Không phải ai cũng có cùng mức thu nhập hay cùng mục tiêu tài chính. Nhưng việc biết rõ những con số của chính mình sẽ giúp bạn nhìn thấy khoảng cách giữa hiện tại và tương lai rõ ràng hơn.
Sau cùng, cảm giác an toàn tài chính đôi khi không đến từ việc có một tài khoản thật lớn, mà đến từ việc biết tiền của mình đang ở đâu, cần bao nhiêu cho cuộc sống và còn phải chuẩn bị thêm bao nhiêu cho những năm phía trước.
