Sen từ lâu đã gắn liền với hình ảnh làng quê Việt Nam, thường mọc tự nhiên ở nhiều vùng trũng, ao hồ. Bên cạnh mang vẻ đẹp nhẹ nhàng, giá trị kinh tế từ loại cây này trong những năm gần đây cũng liên tục cải thiện. Nhờ khả năng thích nghi tốt với điều kiện ngập nước, chi phí chăm sóc không quá cao và đầu ra tương đối ổn định, nhiều hộ nông dân đã biến loại cây từng mọc dại này thành loại cây trồng chuyên canh, mở ra hướng làm kinh tế mới hiệu quả.
Cánh đồng sen đang vào mùa nở rộ (Ảnh minh hoạ)
Theo kinh nghiệm của nhiều hộ nông dân, sen phát triển tốt trên các vùng đất trũng, ruộng ngập nước hoặc ao hồ có lớp bùn dày. Sau khi xuống giống, người trồng chủ yếu duy trì mực nước phù hợp, bón phân định kỳ, đồng thời cắt bỏ lá già để cây tập trung nuôi chồi và ra hoa.
Một trong những ưu điểm của cây sen là thời gian cho thu hoạch tương đối sớm. Tùy giống và điều kiện canh tác, sau khoảng 80-90 ngày trồng, sen bắt đầu ra hoa để thu hoạch. Sau giai đoạn này, cây tiếp tục cho hoa, gương và hạt trong nhiều tháng nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật.
Theo người trồng sen chia sẻ, đây là loại cây khá dễ thích nghi với điều kiện tự nhiên ở nhiều địa phương. So với một số cây trồng khác trên đất trũng, sen không đòi hỏi nhiều công chăm sóc, trong khi chi phí đầu tư ban đầu ở mức vừa phải và thời gian khai thác kéo dài.
Người dân đang thu hoạch hoa sen (Ảnh minh hoạ)
Tại nhiều vùng chuyên canh, người trồng thường thu hoạch hoa từ sáng sớm để giữ được độ tươi trước khi đưa ra chợ hoặc cung cấp cho các cơ sở cắm hoa, ướp trà. Khi hoa nở liên tục, việc thu hái cũng diễn ra gần như hằng ngày trong suốt mùa vụ. Ở các chợ dân sinh, một bó sen (10 bông) có giá dao động từ 30.000 đồng - 50.000 đồng, những loại hoa sen cao cấp khác giá thành có thể lên tới 300.000 đồng/bó.
Bên cạnh hoa, ngó sen là sản phẩm cho thu hoạch khá sớm, còn gương sen và hạt sen được thu hái khi đạt độ già thích hợp. Giá các sản phẩm từ sen thường biến động theo mùa vụ và nhu cầu thị trường, ngó sen tươi từ 50.000 - 100.000 đồng/kg, hạt sen tươi khoảng 200.000 đồng/kg (đã bóc vỏ), còn gương sen tươi thì rẻ hơn.
Ngoài bán cho thương lái, nhiều hộ còn cung cấp hoa cho cửa hàng hoa tươi, hạt sen cho các cơ sở chế biến hoặc bán ngó sen cho nhà hàng và chợ đầu mối, góp phần đa dạng đầu ra. Nhờ có nhiều sản phẩm khai thác trên cùng một diện tích, người trồng có thể duy trì nguồn thu trong suốt thời gian sen vào vụ.
Nhận thấy hiệu quả kinh tế cao hơn so với việc canh tác trên những diện tích đất trũng kém hiệu quả, nhiều hộ dân đã chuyển sang trồng sen hoặc mở rộng diện tích trong những năm gần đây. Tại một số địa phương, cây sen còn được đánh giá mang lại giá trị kinh tế cao hơn nhiều lần so với trồng lúa trên cùng loại đất.
Thu hoạch gương sen, hạt sen (Ảnh minh hoạ)
Điểm đặc biệt của nghề trồng sen là gần như mọi bộ phận của cây đều có thể khai thác. Hoa được sử dụng để cắm, ướp trà hoặc phục vụ nhu cầu thờ cúng; hạt sen là nguyên liệu chế biến nhiều món ăn; ngó sen được dùng làm gỏi hoặc các món xào; trong khi lá sen còn được dùng để gói thực phẩm và chế biến trà.
Nhờ vậy, nhiều người ví nghề trồng sen là nghề "hoa nở là hái ra tiền". Sau khi hoa được cắt bán, cây vẫn tiếp tục phát triển để cho gương, hạt và các sản phẩm khác, góp phần nâng cao giá trị trên cùng một diện tích sản xuất.
Chè hạt sen táo đỏ thơm ngon, giàu dưỡng chất (Ảnh minh hoạ)
Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, sen còn là nguyên liệu quen thuộc trong ẩm thực Việt Nam. Hạt sen được dùng để nấu chè, hầm với thực phẩm hoặc chế biến nhiều món ăn; ngó sen thường xuất hiện trong các món gỏi; lá sen được dùng để gói xôi, gói cốm hoặc pha trà.
Nhờ có thể khai thác nhiều sản phẩm trên cùng một cây, thời gian thu hoạch kéo dài và đầu ra khá đa dạng, nghề trồng sen đang mang lại nguồn thu nhập ổn định cho nhiều hộ nông dân. Từ một loài cây từng mọc hoang dại ở ao hồ, sen ngày nay đã trở thành cây trồng có giá trị kinh tế tại nhiều vùng nông thôn, góp phần giúp người nông dân cải thiện thu nhập, ổn định cuộc sống.
