Từ khi mới sinh, con gái chị Mai đã gầy hơn hẳn những đứa trẻ cùng tuổi. Hai cánh tay nhỏ, khuôn mặt hơi xương, cảm giác cơ thể nhẹ tênh khi được bế. Trong khi nhiều em bé khác trông mũm mĩm, bụ bẫm, con lại có vóc dáng thanh mảnh khiến người mẹ không ít lần lo lắng.
Có một khoảng thời gian, chị rất ngại khi ai đó hỏi: “Bé được bao nhiêu cân rồi?”. Câu hỏi tưởng như vô tình ấy đôi khi lại khiến chị áp lực. Chị từng nhìn những em bé bụ bẫm rồi thầm ghen tị, nếu con mình cũng tăng cân tốt, có đôi má tròn trịa, có lẽ người khác sẽ không còn cho rằng mình chăm con chưa tốt.
Tuy nhiên, cân nặng hay vẻ ngoài mũm mĩm không thể là thước đo duy nhất để đánh giá một đứa trẻ có được nuôi dưỡng tốt hay không.
Có trẻ sinh ra đã có cơ địa đầy đặn, cũng có trẻ sở hữu vóc dáng mảnh mai. Điều quan trọng hơn là trẻ có phát triển phù hợp với độ tuổi hay không, ăn uống, vận động, giấc ngủ và sức khỏe tổng thể như thế nào.
Đặc biệt, quá trình hình thành và phát triển các tế bào mỡ trong những năm đầu đời cũng có liên quan đến xu hướng tích lũy mỡ của cơ thể về sau. Vì thế, thay vì chỉ cố khiến con “tròn trịa” hơn để được người khác khen là nuôi tốt, bố mẹ cần quan tâm đến chất lượng tăng trưởng và sức khỏe lâu dài của trẻ.
Một em bé gầy nhưng khỏe mạnh, phát triển đúng hướng vẫn có thể đang được chăm sóc rất tốt. Điều bố mẹ cần là theo dõi con đang lớn lên khỏe mạnh và phù hợp với cơ địa, độ tuổi của mình hay không.
Giai đoạn đáng chú ý trong sự phát triển của tế bào mỡ ở trẻ
Khi nhắc về một người “béo”, chúng ta thường nghĩ ngay đến lượng mỡ tích tụ trong cơ thể. Phần lớn chất béo được dự trữ trong các tế bào mỡ. Vì vậy, tình trạng nhiều hay ít mỡ trong cơ thể có liên quan đến cả kích thước lẫn số lượng tế bào mỡ.
Tế bào mỡ có thể thay đổi theo hai cách: chúng có thể phình to khi tích trữ nhiều chất béo hơn, đồng thời số lượng tế bào mỡ cũng có thể tăng lên trong quá trình cơ thể phát triển.
Điều đáng chú ý là mô mỡ không phát triển giống nhau ở mọi thời điểm. Một số giai đoạn được xem là có sự thay đổi tương đối mạnh, trong đó có cuối thai kỳ, năm đầu tiên sau sinh và giai đoạn quanh tuổi dậy thì.
Trong đó, năm đầu đời là giai đoạn bố mẹ đặc biệt cần quan tâm.
Một nghiên cứu được công bố trên Pediatric Research năm 1986 ghi nhận hoạt động tăng sinh tế bào tại mô mỡ đạt mức cao trong giai đoạn sơ sinh. Kết quả này cho thấy mô mỡ của trẻ đang có những biến đổi tích cực trong thời kỳ đầu sau khi chào đời.
Nói cách khác, trong năm đầu tiên, em bé không chỉ tăng nhanh về chiều cao, cân nặng mà các mô trong cơ thể cũng liên tục thay đổi và hoàn thiện. Từ lúc còn nằm yên đến khi biết lẫy, ngồi, bò rồi chập chững bước đi, trẻ trải qua hàng loạt cột mốc phát triển chỉ trong một thời gian rất ngắn. Mô mỡ cũng thay đổi theo quá trình lớn lên đó.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa bố mẹ cần tìm mọi cách để khiến trẻ tăng cân thật nhanh. Sự phát triển của mô mỡ là một phần tự nhiên của quá trình trưởng thành, còn việc trẻ có nguy cơ thừa cân hay béo phì về sau phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm di truyền, dinh dưỡng, mức độ vận động và môi trường sống.
Đặc biệt, nếu trẻ thường xuyên được cung cấp năng lượng vượt quá nhu cầu trong thời gian dài mà ít vận động, các tế bào mỡ có thể tích trữ ngày càng nhiều chất béo và cơ thể có thể hình thành thêm tế bào mỡ.
Vì vậy, bố mẹ nên giúp trẻ tăng trưởng phù hợp, ăn uống cân đối và hình thành thói quen vận động ngay từ những năm đầu đời.
Số lượng tế bào mỡ có thể tăng lên và không dễ giảm khi trưởng thành
“Trẻ con mũm mĩm một chút cũng chẳng sao, lớn lên cao thêm rồi sẽ tự nhiên thon gọn lại.”
Đây là quan niệm khá quen của nhiều người. Quả thực, có những em bé khi còn nhỏ trông bụ bẫm, nhưng khi lớn lên, chiều cao tăng nhanh, tỷ lệ cơ thể thay đổi nên vóc dáng dần trở nên cân đối hơn.
Tuy nhiên, quá trình phát triển của mô mỡ phức tạp hơn chúng ta vẫn nghĩ.
Cơ thể không chỉ thay đổi ở kích thước của tế bào mỡ, mà số lượng tế bào mỡ cũng có thể thay đổi trong quá trình phát triển. Một nghiên cứu được công bố trên Nature năm 2008 cho thấy số lượng tế bào mỡ được hình thành trong quá trình phát triển và nhìn chung được duy trì tương đối ổn định ở tuổi trưởng thành, kể cả sau khi một người giảm cân đáng kể.
Điều này giúp giải thích vì sao giảm cân không đơn giản là “xóa bỏ” các tế bào mỡ. Khi giảm cân, phần lớn là các tế bào mỡ thu nhỏ kích thước do lượng chất béo được dự trữ bên trong giảm xuống, chứ không phải toàn bộ tế bào mỡ biến mất.
Vì thế, nếu sau khi giảm cân, một người quay lại thói quen ăn uống dư thừa năng lượng và ít vận động, các tế bào mỡ có thể tiếp tục tích trữ chất béo và cơ thể dễ tăng cân trở lại.
Nhưng bố mẹ cũng không nên vì thế mà quá lo lắng khi thấy con hơi mũm mĩm. Số lượng tế bào mỡ không quyết định một cách tuyệt đối việc trẻ có thừa cân hay béo phì khi trưởng thành. Cân nặng và sức khỏe lâu dài còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như di truyền, chế độ ăn uống, mức độ vận động, giấc ngủ và môi trường sống.
Điều quan trọng hơn cả là giúp trẻ hình thành một mô hình tăng trưởng lành mạnh, thay vì chỉ tập trung vào việc con phải thật bụ bẫm.
Nếu điều kiện cho phép, có thể tiếp tục cho con bú
Với những bà mẹ có đủ điều kiện và mong muốn nuôi con bằng sữa mẹ, việc tiếp tục cho trẻ bú mẹ theo khuyến nghị phù hợp với độ tuổi có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe.
Một số nghiên cứu quan sát cho thấy trẻ được bú mẹ có xu hướng có nguy cơ thừa cân, béo phì thấp hơn so với một số nhóm trẻ không được bú mẹ. Tuy nhiên, đây không phải là yếu tố duy nhất quyết định cân nặng của trẻ, bởi sự phát triển thể chất còn liên quan đến nhiều yếu tố khác.
Vậy vì sao bú mẹ có thể có lợi cho việc điều hòa cân nặng?
Một điểm đáng chú ý là sữa mẹ thay đổi theo thời gian, đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của trẻ trong từng giai đoạn phát triển. Bên cạnh đó, khi bú trực tiếp, trẻ thường có khả năng chủ động hơn trong việc điều chỉnh lượng sữa nạp vào cơ thể: đói thì bú, no thì dừng.
Quá trình này có thể giúp trẻ sớm hình thành khả năng nhận biết tín hiệu đói và no của chính mình, thay vì luôn cố ăn hết một lượng thức ăn được định sẵn.
Bú mẹ cũng đòi hỏi trẻ chủ động mút và điều phối nhiều hoạt động trong quá trình bú. Tuy nhiên, điều quan trọng vẫn là nhìn việc nuôi con dưới góc độ tổng thể: không phải cứ bú mẹ thì trẻ sẽ không béo, cũng không phải trẻ bú sữa công thức sẽ chắc chắn thừa cân.
Với bố mẹ, điều đáng quan tâm hơn là theo dõi biểu đồ tăng trưởng của con, đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng phù hợp với từng giai đoạn và giúp trẻ hình thành những thói quen tốt ngay từ sớm.
Không mù quáng nuôi con mũm mĩm
Một em bé có đôi má tròn, tay chân bụ bẫm quả thực rất đáng yêu. Khi thấy con tăng cân đều, nhiều bố mẹ cũng cảm thấy yên tâm, thậm chí cho rằng đó là dấu hiệu cho thấy mình đang chăm con thật tốt.
Nhưng mũm mĩm và khỏe mạnh không phải lúc nào cũng đi chung.
Một đứa trẻ có thân hình đầy đặn chưa chắc đã khỏe hơn một đứa trẻ có vóc dáng mảnh mai. Vì vậy, thay vì chỉ nhìn vào con số trên cân hoặc cố để con có đôi má thật tròn, bố mẹ nên quan tâm đến việc trẻ có đang tăng trưởng phù hợp với độ tuổi và duy trì ổn định theo đường cong tăng trưởng của mình hay không.
Nếu chiều cao, cân nặng và các chỉ số phát triển của trẻ vẫn đi theo hướng phù hợp, bố mẹ không cần cố ép con ăn thêm hoặc uống thêm sữa chỉ để con trông “có da có thịt” hơn.
Đặc biệt, khi trẻ bước vào giai đoạn ăn dặm, điều quan trọng không phải là tìm mọi cách tăng lượng calo, mà là giúp con làm quen với chế độ ăn đa dạng và cân đối. Rau củ, trái cây, thịt, cá, trứng, sữa, ngũ cốc và các nhóm thực phẩm phù hợp nên từng bước được đưa vào bữa ăn để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng đang thay đổi của trẻ.
Nuôi con cũng giống như chăm một cái cây. Điều bố mẹ cần quan tâm không phải làm cho cây lớn thật nhanh, mà là cung cấp đủ nước, ánh sáng và chất dinh dưỡng để cây phát triển khỏe mạnh theo khả năng của mình.
Với trẻ nhỏ cũng vậy. Một cơ thể khỏe mạnh, tốc độ tăng trưởng phù hợp và những thói quen ăn uống lành mạnh mới là điều đáng để bố mẹ theo đuổi, không phải thân hình càng bụ bẫm càng tốt.
