Sữa yến mạch, sữa đậu nành và sữa hạnh nhân ngày càng phổ biến trong chế độ ăn lành mạnh. Tuy nhiên, không phải sản phẩm nào cũng có giá trị dinh dưỡng tương đương sữa bò. Một nghiên cứu mới tại Anh cảnh báo việc thay thế sữa, sữa chua và phô mai bằng các sản phẩm thực vật không được bổ sung vi chất có thể làm giảm lượng i-ốt, canxi, vitamin B2 và vitamin B12 trong khẩu phần.
Nghiên cứu do các nhà khoa học tại Đại học Surrey phối hợp với Đại học Queen’s Belfast thực hiện, công bố trên tạp chí The Lancet Planetary Health ngày 4/11/2026.
Nhóm nghiên cứu sử dụng dữ liệu Khảo sát Dinh dưỡng và Chế độ ăn Quốc gia Anh (NDNS) của hơn 3.500 người, từ 18 tháng đến 100 tuổi. Sau đó, các nhà khoa học mô phỏng những kịch bản thay thế một phần hoặc toàn bộ sữa, sữa chua và phô mai bằng các sản phẩm có nguồn gốc thực vật đang lưu hành trên thị trường.
Chỉ thay thế một phần cũng có thể làm giảm lượng i-ốt
Kết quả cho thấy việc thay thế khoảng 20–35% sản phẩm từ sữa bằng các lựa chọn thực vật theo mức tăng cường vi chất hiện có trên thị trường Anh đã làm giảm lượng hấp thụ của cả bốn vi chất được phân tích. Trong đó, i-ốt là chất bị ảnh hưởng rõ nhất.
Ở nữ vị thành niên, tỷ lệ có lượng i-ốt hấp thụ thấp hơn mức tham chiếu tăng từ 54% lên 65%. Với phụ nữ từ 19–49 tuổi, tỷ lệ này tăng từ 32% lên 42%.
Trong kịch bản thay thế hoàn toàn sản phẩm từ sữa, tỷ lệ hấp thụ i-ốt không đáp ứng mức tham chiếu được mô hình hóa tăng lên 80% ở nữ vị thành niên và 72% ở nam vị thành niên.
I-ốt là nguyên liệu cần thiết để tuyến giáp sản xuất hormone điều hòa chuyển hóa, hỗ trợ tăng trưởng và phát triển não bộ. Vi chất này đặc biệt quan trọng trước và trong thai kỳ, khi nhu cầu của cơ thể tăng lên.
Ngoài i-ốt, việc thay thế sản phẩm từ sữa còn có thể làm giảm lượng canxi, riboflavin (vitamin B2) và vitamin B12. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào thành phần dinh dưỡng và mức độ bổ sung vi chất của từng sản phẩm.
Không phải sữa thực vật nào cũng thay thế được sữa bò
Một điểm quan trọng của nghiên cứu là sự khác biệt giữa các sản phẩm trên thị trường. Một số loại sữa thực vật được bổ sung canxi và vitamin B12 nhưng vẫn có thể thiếu i-ốt hoặc vitamin B2.
Nhóm nghiên cứu cũng mô phỏng phương án bắt buộc bổ sung vi chất vào các sản phẩm thay thế sữa. Kết quả cho thấy cách này giúp hạn chế sự suy giảm lượng hấp thụ dinh dưỡng. Tuy nhiên, trong mô hình bổ sung vi chất cho sữa thực vật, tỷ lệ nữ vị thành niên vẫn có lượng i-ốt thấp hơn mức tham chiếu là 59%. Khi kết hợp thêm bánh mì được bổ sung i-ốt, tỷ lệ này giảm xuống còn 37%.
Các kết quả cho thấy việc thay thế sữa động vật bằng sản phẩm thực vật cần đi kèm giải pháp bảo đảm vi chất, thay vì chỉ quan tâm đến nguồn gốc thực vật của sản phẩm.
4 điều cần kiểm tra khi chọn sữa thực vật
Nếu thường xuyên dùng sữa thực vật thay sữa bò, người tiêu dùng nên chú ý:
- Kiểm tra i-ốt: Không mặc định sữa thực vật có chứa i-ốt. Hãy xem kỹ bảng thành phần hoặc thông tin nhà sản xuất về việc bổ sung vi chất này.
- Ưu tiên sản phẩm tăng cường dinh dưỡng: Chọn loại có bổ sung canxi, vitamin B12 và vitamin B2 nếu đây là nguồn thay thế thường xuyên trong khẩu phần.
- Quan tâm đến protein: Hàm lượng protein giữa các loại sữa thực vật rất khác nhau. Sữa đậu nành thường có lượng protein cao hơn sữa hạnh nhân hoặc sữa yến mạch, nhưng vẫn cần kiểm tra nhãn sản phẩm.
- Xây dựng khẩu phần đa dạng: Bổ sung i-ốt, canxi và vitamin B12 từ những nguồn thực phẩm phù hợp khác. Người ăn thuần chay cần đặc biệt chú ý vitamin B12 và trao đổi với chuyên gia dinh dưỡng về nguồn bổ sung an toàn.
Nữ vị thành niên, phụ nữ chuẩn bị mang thai và phụ nữ mang thai cần quan tâm hơn đến lượng i-ốt trong khẩu phần. Người tiêu dùng cũng nên nhớ rằng lượng hấp thụ thấp hơn mức tham chiếu trong mô hình không đồng nghĩa với việc đã được chẩn đoán thiếu chất.
Lời khuyên: Sữa thực vật vẫn có thể là một phần của chế độ ăn cân bằng. Điều quan trọng là chọn sản phẩm phù hợp, đọc kỹ nhãn dinh dưỡng và bảo đảm khẩu phần cung cấp đủ vi chất. Đừng chỉ chọn sữa vì nhãn “plant-based” hay “không chứa sữa”, mà hãy chọn dựa trên giá trị dinh dưỡng thực tế.
