Những năm gần đây, bên cạnh phát triển mô hình chăn nuôi, một số hộ dân còn kết hợp nuôi trùn quế để làm thức ăn cho gia súc, gia cầm và các loài động vật khác. Đồng thời, chất thải của trùn quế vừa tận dụng làm phân bón, vừa giảm thiểu ô nhiễm môi trường.
Trùn quế hay giun quế có tên khoa học Perionyx excavatus, thuộc nhóm giun sống trong môi trường ẩm ướt, nơi có nhiều chất hữu cơ đang phân hủy. Cơ thể chúng nhỏ, mềm, màu đỏ tím, khá nhạy với ánh sáng nên thường ẩn trong lớp chất nền. Trùn quế có khả năng sinh sản nhanh và được sử dụng rộng rãi trong việc chuyển hóa chất thải quy mô hộ gia đình và trang trại.
Trùn quế tập trung dày trong lớp chất nền hữu cơ (Ảnh minh hoạ)
Theo các hộ dân, nuôi trùn quế không tốn nhiều công chăm sóc, có thể tận dụng diện tích trong gia đình để tạo chuồng nuôi. Loài vật nhỏ bé này sợ ánh sáng, nên khi làm chuồng cần phải có mái che, phủ bạt ở trên, môi trường sống phải đảm bảo về độ ẩm từ 75-80%, nhiệt độ ở mức 20-28 độ C để trùn có thể phát triển tốt. Khu vực làm chuồng cũng nên chọn ở vị trí cao, thoáng mát, không ngập nước vào mùa mưa để tránh ảnh hưởng đến trùn quế. Chuồng nuôi cũng cần hạn chế kiến, cóc, nhái và những sinh vật có khả năng ăn trùn xuất hiện.
Chất nền là yếu tố quan trọng giúp cho trùn quế sinh trưởng và phát triển tốt. Về nơi trú ẩn này, đất phải cần tơi, xốp, giàu dinh dưỡng... hoặc dùng phân bò để nuôi trùn. Người nuôi cần kiểm tra thường xuyên, khi lớp chất nền khô, có thể bổ sung nước bằng cách tưới nhẹ; ngược lại, nếu quá ướt phải tìm cách thoát nước phù hợp.
Sau khi chuẩn bị chuồng nuôi đáp ứng đủ điều kiện, bỏ giống khoảng 2 ngày thì bắt đầu cho trùn ăn. Điểm đặc biệt là nguồn thức ăn của trùn quế có thể đến từ phân của gia súc như phân bò, phân trâu hoặc phụ phẩm thực vật, nguyên liệu hữu cơ. Tuy nhiên khi cho ăn cần tránh đưa lượng “thức ăn” lớn vào chuồng của trùn quế, nên có sự xử lý ủ phân trước khi cho trùn ăn, đồng thời cần kiểm tra nhiệt độ và độ ẩm của chất nền. Một số người dân cho biết sử dụng hỗn hợp phân bò - phân heo, kết hợp rơm rạ làm nguyên liệu đã tiến hành ủ các loại chất nền trong 45 ngày trước khi đưa cho trùn sử dụng.
Một lưu ý khác về việc cho trùn quế ăn, không nên cho thêm thức ăn mới vào khi lượng thức ăn cũ còn nhiều, từ đó có thể dẫn tới việc giảm khả năng sinh sản của trùn quế.
Phân chuồng và phụ phẩm hữu cơ được xử lý trước khi làm thức ăn cho trùn (Ảnh minh hoạ)
Với đặc tính sinh sản khá nhanh, trong điều kiện chất nền phù hợp, khoảng 2-3 tháng sau khi nuôi trùn bắt đầu sinh sản. Khi đàn trùn phát triển đủ mật độ, người nuôi có thể thu sinh khối trùn để bán giống hoặc bán làm nguyên liệu thức ăn cho vật nuôi.
Bên cạnh đó, trùn quế còn là phân hữu cơ lý tưởng cho cây trồng. người nuôi trùn quế sẽ sử dụng lá cây, rơm rạ, thức ăn thừa… để cho trùn quế ăn. Loài vật này dùng canxi cacbonat để giải phóng canxi thừa và đưa thức ăn vào bộ phận tiêu hóa. Một số chất hóa học trong đường tiêu hóa của trùn quế giúp phân giải đất và chất hữu cơ thành phân có nhiều dinh dưỡng, phù hợp cho cây trồng.
Tuy nhiên, nghề nuôi trùn quế không phải mô hình cứ có phân và thả trùn là có thể đạt hiệu quả. Người nuôi cũng cần quản lý chất nền, đảm bảo chất lượng của nguồn thức ăn, tỷ lệ phối trộn… để đạt được hiệu quả cao nhất.
Từ một loài vật có vẻ ngoài khiến nhiều người e ngại, trùn quế đã được đưa vào những mô hình sản xuất có quy trình tương đối rõ ràng. Hiện nay, giá của trùn quế bán ra thị trường dao động từ 10.000-30.000 đồng/kg, trong khi phân trùn quế cũng có mức giá 5.000 - 10.000 đồng/kg, từ đó giúp người nông dân có nguồn thu nhập ổn định.
Có thể thấy, nuôi trùn quế đã và đang mở ra một hướng làm kinh tế mới cho người dân, trùn quế vừa là nguồn thức ăn có giá trị dinh dưỡng cao cho vật nuôi, vừa có thể tận dụng phân của trùn để làm phân hữu cơ có lợi cho cây trồng và đất. Ngoài ra, trùn quế còn góp phần bảo vệ môi trường, xử lý được một phần rác thải hữu cơ từ con người.
