Con vọp có tên gọi Gelonia hoặc Polymesoda erosa, là loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ sinh sống chủ yếu ở khu vực cửa sông, bãi bồi và rừng ngập mặn có nền bùn mềm, nước lợ. Tại Việt Nam, con vọp phân bố nhiều ở Cà Mau, Vĩnh Long (vùng Trà Vinh cũ), TP Cần Thơ (khu vực Sóc Trăng) và một số địa phương ven biển.
Khác với nghêu thường sống ở vùng cát, vọp gần như vùi hoàn toàn trong lớp bùn dưới tán rừng ngập mặn. Thức ăn của loài vật này chủ yếu là phù sa, sinh vật phù du và các chất hữu cơ lơ lửng trong nước. Chính vì vậy, người nuôi vọp hầu như không phải bổ sung thức ăn công nghiệp, vừa giúp giảm chi phí sản xuất, vừa hạn chế phát sinh chất thải ra môi trường.
Người dân thu hoạch vọp ở vùng rừng ngập mặn (Ảnh minh hoạ)
Chính nhờ đặc tính sinh trưởng tự nhiên này mà chi phí đầu tư ban đầu của nghề nuôi vọp khá thấp. Người nuôi chủ yếu đầu tư con giống, cọc và lưới quây để khoanh vùng bãi nuôi. Bên cạnh đó, quá trình nuôi vọp người dân cần thường xuyên kiểm tra hệ thống chắn nhằm hạn chế thất thoát vọp khi thủy triều lên xuống.
Trong quá trình nuôi vọp, nguồn nước có ý nghĩa lớn, quyết định tốc độ sinh trưởng của loài vật này. Những khu vực có độ mặn dao động khoảng 5-20‰, nền đáy nhiều bùn hữu cơ và ít bị ô nhiễm thường cho tỷ lệ sống cao. Nếu điều kiện thuận lợi, sau khoảng 12-18 tháng nuôi, vọp đạt kích cỡ thương phẩm từ 20-35 con/kg, sẵn sàng xuất bán.
Cận cảnh con vọp thương phẩm vừa được thu hoạch, lớp vỏ màu nâu sẫm bám bùn đặc trưng (Ảnh minh hoạ)
Đến mùa thu hoạch, người dân thường chờ nước rút rồi dùng cào hoặc thu gom thủ công. Công việc đòi hỏi kinh nghiệm bởi vọp vùi khá sâu dưới lớp bùn. Sau khi thu hoạch, vọp được rửa sạch, phân loại theo kích cỡ trước khi chuyển đến thương lái hoặc các cơ sở thu mua.
Hiện nay, giá vọp thương phẩm thường dao động khoảng 40.000-80.000 đồng/kg, tùy kích cỡ và thời điểm. Những năm nguồn cung khan hiếm, giá có thể vượt 100.000 đồng/kg. Với diện tích nuôi vài héc-ta dưới tán rừng ngập mặn, nhiều hộ dân có thể thu về hàng trăm triệu đồng mỗi năm sau khi trừ chi phí, mở ra một hướng làm giàu mới hiệu quả cho người nông dân.
Ngoài tiêu thụ trong nước, một phần sản lượng còn được các cơ sở chế biến cung cấp cho hệ thống nhà hàng và thị trường xuất khẩu dưới dạng cấp đông hoặc sơ chế.
Vọp được chế biến thành nhiều món ăn ngon, giàu giá trị dinh dưỡng (Ảnh minh hoạ)
Không chỉ mang giá trị kinh tế, nghề nuôi vọp còn được xem là mô hình khai thác thủy sản gắn với bảo tồn hệ sinh thái rừng ngập mặn. Khi được quản lý đúng kỹ thuật và khai thác hợp lý, loài đặc sản mang cái tên lạ này vừa tạo sinh kế ổn định cho người dân ven biển, vừa góp phần giữ gìn những cánh rừng ngập mặn – "lá chắn xanh" trước biến đổi khí hậu.
Xét ở góc độ dinh dưỡng, không chỉ nổi bật với hương vị thơm ngon mà vọp còn là nguồn cung cấp nhiều chất dinh dưỡng quan trọng cho cơ thể. Cụ thể, con vọp chứa một lượng protein cao giúp xây dựng và tái tạo mô cơ thể, hỗ trợ quá trình trao đổi chất, tăng cường hệ miễn dịch. Chất béo lành mạnh có trong thịt vọp cũng giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, hỗ trợ chức năng não bộ. Vitamin A, canxi, sắt, magie và các chất chống oxy hóa cũng là nguồn dinh dưỡng lành mạnh, có lợi cho sức khoẻ tổng thể.
Với những lợi ích dinh dưỡng kể trên, hiện rất nhiều gia đình bổ sung con vọp vào chế độ ăn uống của gia đình, trở thành món ăn được nhiều người ưa chuộng, góp phần không nhỏ vào việc nâng cao giá trị kinh tế của loài nhuyễn thể này.
