Béo phì từ lâu không còn được xem đơn thuần là vấn đề ngoại hình mà đã trở thành một bệnh lý mạn tính có ảnh hưởng sâu rộng đến sức khỏe cộng đồng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hiện nay có khoảng 1 tỷ người trên toàn cầu đang sống chung với tình trạng thừa cân, béo phì, gây ra những tổn thất kinh tế ước tính lên đến 3.000 tỷ USD mỗi năm do chi phí y tế và suy giảm năng suất lao động.
Trong đó, tại Việt Nam có khoảng 19,5% dân số (tương đương 20 triệu người) đang sống chung với thừa cân – béo phì (BMI >= 25 kg/m2)
Hiện dù tỷ lệ béo phì hiện vẫn thấp hơn nhiều quốc gia trong khu vực Đông Nam Á, các chuyên gia cảnh báo tốc độ gia tăng lại thuộc nhóm nhanh nhất châu Á, đặt ra nhiều thách thức cho hệ thống y tế trong tương lai.
Béo phì ngày càng gia tăng do từ các nguyên nhân chính: lối sống hiện đại ít vận động và tiêu thụ thực phẩm giàu calo như trà sữa, thức ăn nhanh và những quan niệm sai lệch trong nuôi dạy trẻ, cho rằng mũm mĩm là khỏe mạnh. (Ảnh minh họa).
Lối sống đô thị khiến béo phì gia tăng nhanh
Tại buổi hội thảo: “Nâng cao nhận thức về bệnh béo phì: 20 triệu lý do hành động vì bệnh béo phì tại Việt Nam”, PGS.TS.BS Trần Quang Nam, Trưởng khoa Nội tiết - Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM cho biết: “Béo phì là một bệnh lý mạn tính phức tạp liên quan đến rối loạn chuyển hóa, không đơn thuần chỉ là vấn đề lối sống hay thẩm mỹ. Nếu BMI cao hơn 25 kg/m2, chúng ta cần chủ động tư vấn với chuyên viên y tế để có phương án quản lý cân nặng và sức khỏe một cách khoa học, an toàn và hạn chế những biến chứng”.
Theo chuyên gia phân tích tình trạng béo phì hiện nay không chỉ xuất phát từ chế độ ăn uống không lành mạnh hay yếu tố di truyền mà còn liên quan chặt chẽ đến sự thay đổi trong lối sống xã hội. Không chỉ người trưởng thành, độ tuổi mắc béo phì cũng đang trẻ hóa nhanh chóng. Các yếu tố như thức ăn chế biến sẵn, đồ uống nhiều đường, thói quen ngủ muộn, thời gian tiếp xúc màn hình kéo dài đang khiến trẻ em và thanh thiếu niên đối mặt sớm với các rối loạn chuyển hóa.
Ngoài ra, yếu tố di truyền cũng có thể chiếm tới khoảng 50% nguy cơ béo phì. Bên cạnh đó, căng thẳng tâm lý, áp lực cuộc sống hay trầm cảm cũng ảnh hưởng đến cảm giác thèm ăn và quá trình chuyển hóa của cơ thể.
Một vấn đề đáng lo ngại được các chuyên gia chỉ ra là nhận thức của cộng đồng về béo phì vẫn còn nhiều sai lệch. (Ảnh minh họa).
Theo một số khảo sát, khoảng 1/3 người béo phì cho rằng họ chỉ thừa cân nhẹ hoặc thậm chí có cân nặng bình thường. Trong đó, 3/5 người béo phì tin rằng việc giảm cân hoàn toàn phụ thuộc vào ý chí cá nhân và họ có thể giảm cân nếu đủ quyết tâm.
BS Nam cho rằng quan niệm này khiến nhiều người không tìm đến sự hỗ trợ của nhân viên y tế, dù béo phì thực chất là một bệnh lý mạn tính cần được quản lý lâu dài.
“Không ít bệnh nhân chỉ đi khám khi đã xuất hiện biến chứng như tiểu đường, tim mạch hay gan nhiễm mỡ và họ cũng chỉ chọn những chuyên khoa cụ thể này để khám chữa bệnh và không nghĩ đến nguyên nhân sâu xa đến từ việc mức cân nặng của cơ thể đang vượt khỏi mức ổn định” - BS Nam nói.
Rào cản tâm lý trong điều trị béo phì
Không chỉ thiếu nhận thức, béo phì còn đi kèm nhiều rào cản tâm lý khiến việc điều trị trở nên khó khăn.
Theo ThS. BS Phạm Thị Minh Châu, Bộ môn Tâm thần - Đại học Y Dược TP.HCM, không ít bệnh nhân cảm thấy nhạy cảm khi nhắc đến cân nặng, thậm chí xem đó là “điểm yếu” cần che giấu.
Nữ bác sĩ kể lại trường hợp một bệnh nhân từng từ chối thảo luận về cân nặng với bác sĩ. Sau đó, người này lại lựa chọn tiếp tục điều trị với một bác sĩ khác chỉ vì vị bác sĩ đó không đề cập đến vấn đề cân nặng.
“Có những bệnh nhân chọn cách che giấu bằng việc mặc quần áo rộng thùng thình hoặc tránh nói về vấn đề này. Đây là một cách đối phó kém tích cực, vì nó khiến quá trình điều trị bị trì hoãn”, BS Châu nhận định.
Theo các chuyên gia, xã hội vẫn còn xu hướng xem béo phì như một vấn đề thẩm mỹ thay vì một bệnh lý cần điều trị.
Bên cạnh đó, nhiều người còn tìm đến các giải pháp giảm cân nhanh từ quảng cáo của các trung tâm thẩm mỹ hoặc thực phẩm chức năng với lời hứa “nhanh - gọn - hiệu quả”, nhưng chi phí cao và tiềm ẩn rủi ro. Theo đó, việc giảm cân hay chữa bệnh béo phì giống như một cuộc chiến dài hạn, có lúc tiến triển tốt nhưng cũng có lúc thất bại. Tuy nhiên, béo phì hoàn toàn có thể được kiểm soát bằng các phương pháp y khoa bài bản với chi phí hợp lý hơn, nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách.
Bên cạnh việc xây dựng cách sống khoa học, kiểm soát chất lượng của các bữa ăn, các chuyên gia cho rằng điều quan trọng nhất hiện nay là nâng cao nhận thức cộng đồng thông qua các kênh truyền thông y tế uy tín, đồng thời khuyến khích tầm soát sớm và xây dựng lối sống lành mạnh ngay từ nhỏ.
“Béo phì là một cuộc chiến nhiều tập và chưa có hồi kết nhưng chúng ta không phải chiến đấu một mình. Nếu có sự đồng hành của y tế, gia đình và cộng đồng, việc kiểm soát căn bệnh này hoàn toàn có thể đạt được”, các chuyên gia nhấn mạnh.
