Một chế độ ăn giàu rau củ và trái cây nhiều màu sắc không chỉ cung cấp vitamin, chất xơ mà còn bổ sung các hợp chất thực vật có hoạt tính sinh học. Nghiên cứu mới được công bố trên Chronic Obstructive Pulmonary Diseases: Journal of the COPD Foundation cho thấy những người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) có nồng độ carotenoid trong máu cao hơn thường có tình trạng hô hấp và chất lượng cuộc sống tốt hơn.
Carotenoid – sắc tố tự nhiên có trong nhiều loại rau quả
Carotenoid là nhóm hợp chất tạo nên sắc đỏ, cam và vàng đặc trưng ở nhiều loại thực vật. Một số carotenoid quen thuộc gồm beta-carotene trong cà rốt, khoai lang; lycopene trong cà chua; alpha-carotene trong bí đỏ và lutein, zeaxanthin trong một số loại rau xanh.
Ngoài vai trò tạo màu, carotenoid còn được nghiên cứu nhờ đặc tính chống oxy hóa và khả năng tham gia điều hòa các phản ứng viêm. Đây là lý do các nhà khoa học quan tâm đến mối liên hệ giữa nhóm hợp chất này với sức khỏe đường hô hấp, đặc biệt ở người mắc COPD – bệnh lý đặc trưng bởi tình trạng viêm mạn tính và hạn chế luồng khí đi qua đường thở.
Người có carotenoid trong máu cao ghi nhận sức khỏe hô hấp tốt hơn
Nghiên cứu do nhóm chuyên gia liên quan đến Đại học Johns Hopkins thực hiện, phân tích dữ liệu của 98 người có thu nhập thấp đang sống chung với COPD tại khu vực Baltimore, Mỹ.
Thay vì yêu cầu người tham gia sử dụng một loại thực phẩm bổ sung, nhóm nghiên cứu đo nồng độ của nhiều loại carotenoid trong máu, sau đó đối chiếu với các chỉ số đánh giá triệu chứng, tình trạng sức khỏe hô hấp và chất lượng cuộc sống.
Kết quả cho thấy những người có tổng nồng độ carotenoid trong máu cao hơn thường có điểm đánh giá tình trạng COPD tốt hơn, ít bị ảnh hưởng bởi ho và khó thở hơn. Nhóm này cũng ghi nhận tần suất các đợt COPD trở nặng nghiêm trọng thấp hơn.
Đáng chú ý, nồng độ carotenoid cao còn có liên quan đến mức thấp hơn của một số dấu ấn viêm trong máu, bao gồm TNF-alpha và IL-6. Đây là những chất tham gia vào quá trình điều hòa phản ứng viêm của cơ thể.
Những phát hiện này gợi ý rằng tình trạng dinh dưỡng, đặc biệt là việc hấp thụ các hợp chất thực vật từ rau quả, có thể là một yếu tố đáng quan tâm trong chăm sóc người mắc bệnh phổi mạn tính.
Nên bổ sung carotenoid từ thực phẩm nào?
Carotenoid hiện diện trong nhiều thực phẩm quen thuộc, vì vậy việc đa dạng hóa rau củ và trái cây là cách thực tế để tăng lượng hợp chất này trong khẩu phần:
- Cà rốt, khoai lang, bí đỏ: cung cấp beta-carotene và alpha-carotene.
- Cà chua, dưa hấu: là những nguồn lycopene đáng chú ý.
- Ớt chuông đỏ, cam, đu đủ: góp phần bổ sung carotenoid cùng nhiều vi chất khác.
- Rau bina, cải bó xôi và các loại rau lá xanh: cung cấp lutein, zeaxanthin cùng chất xơ.
Thay vì tập trung vào một loại thực phẩm duy nhất, nên luân phiên nhiều loại rau quả với màu sắc khác nhau trong các bữa ăn. Đây cũng là cách giúp khẩu phần cân bằng hơn về vitamin, khoáng chất và chất xơ.
Không nên nhầm thực phẩm giàu carotenoid với viên bổ sung
Một điểm cần đặc biệt lưu ý: nghiên cứu này ghi nhận mối liên hệ giữa nồng độ carotenoid trong máu và tình trạng sức khỏe của người mắc COPD. Đây là nghiên cứu quan sát, không phải thử nghiệm chứng minh rằng ăn thêm cà rốt, cà chua hay uống viên carotenoid sẽ trực tiếp cải thiện chức năng phổi.
Đặc biệt, không nên tự ý sử dụng viên beta-carotene liều cao với mục đích bảo vệ phổi. Viện Ung thư Quốc gia Mỹ cảnh báo việc bổ sung beta-carotene liều cao có thể làm tăng nguy cơ ung thư phổi ở người hút thuốc.
Với người mắc COPD, chế độ ăn đa dạng có thể hỗ trợ chăm sóc sức khỏe tổng thể, nhưng không thay thế thuốc, phục hồi chức năng hô hấp hay kế hoạch điều trị do bác sĩ chỉ định. Bỏ thuốc lá và hạn chế tiếp xúc với khói bụi vẫn là những biện pháp quan trọng để bảo vệ phổi.
Thông điệp đáng chú ý: Một đĩa ăn nhiều màu sắc có thể mang lại nhiều lợi ích dinh dưỡng hơn chúng ta nghĩ. Rau củ và trái cây giàu carotenoid là lựa chọn tốt để xây dựng chế độ ăn cân bằng, nhưng chưa thể xem chúng như một phương pháp điều trị bệnh phổi.
