Chị Vương chia sẻ: “Con tôi đang học lớp 8, ngày nào cũng cầm điện thoại chơi game, bài tập thì để đến tận 11 - 12 giờ đêm mới làm. Mỗi lần tôi nhắc nhở, con lại tỏ ra khó chịu, nói rằng tôi không tin tưởng. Tôi không biết có nên lo lắng và can thiệp nhiều hơn hay không?”
Đây có lẽ là nỗi trăn trở chung của rất nhiều bậc phụ huynh.
Nếu quản lý chặt, sợ con cảm thấy bị kiểm soát, dễ phản ứng hoặc nổi loạn hơn. Nhưng nếu buông lỏng, nhìn con sa sút lại không khỏi lo lắng.
Thực tế, trẻ vẫn cần được định hướng và quản lý. Tuy nhiên, “quản lý” ở đây không có nghĩa kiểm soát mọi thứ, mà là biết giữ những nguyên tắc quan trọng ở đúng thời điểm.
Có 3 điều cốt lõi ở đứa trẻ xuất sắc mà bố mẹ nên nắm vững, dù trong hoàn cảnh nào cũng không nên bỏ qua.
Thói quen sắp xếp ưu tiên việc học trước
Một cô bé tiểu học có học lực ở mức khá, không quá nổi bật. Nhưng người mẹ lại rất kiên định với một nguyên tắc: mỗi ngày đi học về, việc đầu tiên phải làm là hoàn thành bài tập, sau đó mới được vui chơi.
Dù hôm đó bài tập nhiều hay ít, hay có kế hoạch gì khác, quy tắc này vẫn không thay đổi.
Thời gian đầu, cô bé khóc lóc, trì hoãn, thậm chí tìm cách thương lượng. Nhưng người mẹ nhẹ nhàng nói: “Khi con làm xong bài, thời gian còn lại hoàn toàn là của con.”
Dần dần, việc làm bài tập trước trở thành một thói quen tự nhiên. Đến khi lên trung học, trong khi nhiều bạn vẫn còn phân vân chơi trước hay học trước, cô bé đã hình thành phản xạ về nhà là đặt cặp xuống và bắt đầu học.
Sau này, em thi đỗ vào một trường đại học tốt và làm việc trong môi trường chuyên nghiệp. Khi nhìn lại, cô chia sẻ: “Hồi nhỏ em thấy mẹ khá nghiêm khắc, nhưng bây giờ em hiểu điều quý giá nhất mẹ cho em chính là thói quen biết sắp xếp ưu tiên.”
Thực tế, những thói quen tốt nếu được hình thành từ sớm sẽ theo trẻ rất lâu. Giai đoạn đầu tiểu học là “thời điểm vàng” để xây dựng nền nếp. Nếu bố mẹ kiên trì ở giai đoạn này, sau này sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
Trẻ có quy tắc sống lành mạnh
Ngày nay, nhiều gia đình hướng đến “giáo dục hạnh phúc”, mong muốn con được tự do phát triển, không bị ràng buộc bởi quá nhiều quy tắc. Điều này hoàn toàn dễ hiểu và cũng rất đáng trân trọng.
Tuy nhiên, tự do không có nghĩa là buông lỏng. Trên thực tế, tự do và quy tắc không hề mâu thuẫn, ngược lại, khi có những nguyên tắc rõ ràng, trẻ mới có được một nền tảng vững chắc để phát triển tự do đúng nghĩa.
Chẳng hạn, không sử dụng điện thoại khi ăn, biết dùng lời nói lễ phép với người lớn, giữ lời hứa và chủ động xin lỗi khi làm sai. Thoạt nhìn, những quy định này có vẻ nghiêm khắc, nhưng thực tế lại mang đến những ảnh hưởng rất tích cực.
Những đứa trẻ lớn lên trong môi trường có nguyên tắc rõ ràng thường dễ hòa đồng, biết tôn trọng người khác và đáng tin cậy hơn. Vì hiểu được giới hạn và cách cư xử phù hợp, các em cũng dễ nhận được sự yêu quý từ bạn bè và thầy cô.
Bản chất của quy tắc không phải để kiểm soát hay hạn chế, mà để dạy trẻ cách sống cùng người khác một cách hài hòa. Khi trẻ hiểu được điều gì đúng, điều gì là giới hạn, các em sẽ biết cách tự điều chỉnh hành vi của mình.
Khéo léo trong cách ứng xử, biết phân biệt đúng - sai, điều gì nên và không nên làm
Nếu thói quen và quy tắc giúp trẻ biết cách cư xử, thì “điểm mấu chốt” là những điều tuyệt đối không được làm.
Có những việc linh hoạt trao đổi, nhưng cũng có nguyên tắc không thể thỏa hiệp. Chẳng hạn như không nói dối, không bắt nạt người khác, không thiếu tôn trọng người lớn và tuyệt đối không đùa giỡn với sự an toàn của bản thân hay người khác. Khi những giới hạn này bị vượt qua, trẻ cần hiểu rằng sẽ có hậu quả rõ ràng đi kèm.
Một người mẹ phát hiện con trai đã lấy cục tẩy của bạn. Thay vì mắng mỏ hay bao che, bà đưa con quay lại lớp, trả lại món đồ và yêu cầu con tự nói lời xin lỗi. Ban đầu, cậu bé ngại ngùng và không muốn làm. Nhưng người mẹ vẫn kiên nhẫn đứng chờ, không ép buộc gay gắt, cũng không nhân nhượng, chỉ nhẹ nhàng nhưng dứt khoát: “Khi con làm sai, con cần chịu trách nhiệm về việc đó.”
Cuối cùng, cậu bé đã tự mình xin lỗi. Từ sau lần đó, em không còn tái phạm. Điều này cho thấy, khi điểm mấu chốt được giữ vững, trẻ sẽ dần hiểu đúng -sai và biết tự điều chỉnh hành vi.
Nếu những sai sót nhỏ bị bỏ qua, trẻ có thể không nhận ra giới hạn, và theo thời gian, những hành vi đó dễ trở nên nghiêm trọng hơn.
Tuy vậy, việc đặt ra nguyên tắc không đồng nghĩa với kiểm soát cứng nhắc. Kỷ luật hiệu quả nên bắt đầu từ một mối quan hệ tích cực.
Thói quen, quy tắc và điểm mấu chốt giống như nền móng của một ngôi nhà. Nền móng vững chắc thì ngôi nhà mới bền lâu. Nếu nền móng lỏng lẻo, dù bên ngoài có đẹp đến đâu cũng khó đứng vững.
Khi con còn nhỏ và vẫn cần sự dẫn dắt, sự rõ ràng và nhất quán từ bố mẹ là điều rất cần thiết. Không phải để ép con trở thành khuôn mẫu, mà để giúp con lớn lên với đủ bản lĩnh, vững vàng bước đi trên con đường của riêng mình.
