Nhà tâm lý học Wu Zhihong từng ví bố mẹ như một “chiếc bình chứa” của con. Điều đó có nghĩa là bố mẹ đón nhận những cảm xúc, thành công và thất bại, niềm vui và nỗi buồn của con mà không vội phán xét, kìm nén hay né tránh.
Bố mẹ giống như một điểm tựa vững chắc, giúp con cảm thấy an toàn và được chấp nhận. Nghe có vẻ đơn giản, nhưng để làm được điều này đòi hỏi sự kiên nhẫn. Chính cảm giác được đón nhận và yêu thương ấy góp phần nuôi dưỡng lòng tự tin của trẻ.
Ghi nhận nỗ lực và những tiến bộ của con
Ví dụ, một đứa trẻ đạt 10 điểm trong bài kiểm tra, giành được giải thưởng và hào hứng chạy về nhà khoe: “Mẹ ơi, con đứng đầu rồi!”. Thế nhưng, thay vì chia sẻ niềm vui, một số bố mẹ lại đáp: “Ừ, tốt đấy, nhưng lần sau con vẫn phải cố gắng nhé.”
Lúc này, điều trẻ mong đợi là sự ghi nhận từ bố mẹ.
Thay vì chỉ chú ý đến điểm số, bố mẹ có thể nói: “Mẹ thấy dạo này con tự giác làm bài tập sau giờ học, còn chủ động ghi lại những lỗi sai để sửa. Đây là thành quả từ những cố gắng của con”.
Cách phản hồi ấy giúp trẻ hiểu rằng thành công không chỉ đến từ năng lực, mà còn là kết quả của sự kiên trì và nỗ lực mỗi ngày.
Nhà tâm lý học Carol Dweck cho rằng, việc khuyến khích trẻ chú trọng đến quá trình học tập, nỗ lực và cách vượt qua khó khăn có thể góp phần hình thành tư duy phát triển.
Trân trọng con không có nghĩa khen ngợi quá mức, mà là giúp con hiểu rằng bố mẹ ghi nhận cả những cố gắng, sự kiên trì và tinh thần không bỏ cuộc.
Ghi nhận nỗ lực và những tiến bộ của con.
Ở bên khi con gặp khó khăn, vấp ngã
Khi con thất bại, những câu nói như “Mẹ đã bảo rồi mà con không nghe”, “Sao con bất cẩn thế?” hay “Tại sao các bạn khác làm được mà con lại không?” dễ khiến trẻ cảm thấy tổn thương và mất tự tin.
Những lời trách móc ấy không giúp con rút kinh nghiệm tốt hơn, mà có thể khiến con sợ mắc lỗi và ngại chia sẻ những khó khăn của mình.
Sự hỗ trợ thường bắt đầu từ việc giúp trẻ cảm thấy an toàn. Tình yêu của bố mẹ không nên phụ thuộc vào điểm số hay việc con có luôn ngoan ngoãn hay không. Dù con thi không tốt, mắc lỗi hay gặp rắc rối, bố mẹ vẫn có thể đồng hành và cùng con tìm cách giải quyết.
Ở bên khi con gặp khó khăn, vấp ngã.
Một người mẹ kể rằng con trai bị bạn cùng lớp đánh và khóc khi trở về nhà. Phản ứng đầu tiên của chị là hỏi: “Sao con không đánh trả?”. Cậu bé càng khóc dữ dội hơn. Sau đó, người mẹ đổi cách nói: “Con đau lắm phải không? Để mẹ xem nào”. Khi cảm nhận được sự quan tâm, cậu bé dần bình tĩnh lại và kể cho mẹ nghe chuyện đã xảy ra.
Khi cảm xúc được lắng nghe và dịu xuống, trẻ thường dễ chia sẻ và tiếp nhận hướng dẫn hơn.
Thất bại vốn là một phần của quá trình trưởng thành. Nếu ngay cả gia đình cũng trở thành nơi con sợ bị phán xét, trẻ sẽ khó tìm được điểm tựa để vượt qua những cảm xúc tiêu cực.
Đồng hành cùng con không có nghĩa giải quyết mọi vấn đề thay con, mà nên giúp con hiểu rằng dù chuyện gì xảy ra, vẫn có người lắng nghe và cùng mình tìm hướng giải quyết.
Cho phép con bộc lộ cảm xúc một cách tự nhiên
Thực tế, cảm xúc không biến mất chỉ vì bị yêu cầu che giấu. Khi thường xuyên phải kìm nén, trẻ có thể dần ngại bày tỏ suy nghĩ, khó nhận biết cảm xúc của bản thân hoặc phản ứng mạnh hơn khi không chịu đựng được nữa.
Bố mẹ không nhất thiết phải tìm cách giải quyết mọi chuyện ngay lập tức. Đôi khi, ngồi bên con và nói: “Mẹ hiểu hôm nay con không vui” cũng đủ để trẻ cảm thấy được lắng nghe.
Điều quan trọng là phân biệt giữa cảm xúc và hành vi. Trẻ có quyền buồn bã, tức giận hay thất vọng, nhưng không được làm tổn thương bản thân hoặc người khác vì những cảm xúc ấy.
Cho phép con bộc lộ cảm xúc một cách tự nhiên.
Chẳng hạn, khi con tức giận, bố mẹ có thể nói: “Mẹ biết con đang rất giận. Con có thể đấm vào gối để bình tĩnh lại, nhưng không được đánh người khác”. Khi con buồn, bố mẹ có thể nhẹ nhàng động viên: “Con cứ khóc nếu muốn, mẹ sẽ ở đây với con”.
Khi cảm xúc được đón nhận và hướng dẫn đúng cách, trẻ sẽ dần học cách nhận biết, điều chỉnh cảm xúc thay vì cố gắng che giấu chúng. Đây cũng là nền tảng để con hiểu bản thân và xây dựng sự tự tin từ bên trong.
Nuôi dưỡng lòng tự tin cho trẻ bắt đầu từ ba điều: ghi nhận những nỗ lực của con, đồng hành khi con gặp khó khăn và tôn trọng cảm xúc của con trong giới hạn phù hợp.
Điều quan trọng là bố mẹ sẵn lòng lắng nghe, thấu hiểu và sửa chữa khi mình mắc sai lầm. Khi biết rằng mình được yêu thương ngay cả lúc thất bại, trẻ sẽ có thêm sự an tâm để khám phá thế giới, đối mặt với thử thách và trưởng thành theo cách riêng.
