Tuổi thơ là nền tảng cho sự trưởng thành, trong đó lòng tự tin giúp trẻ mạnh dạn khám phá thế giới và tin vào giá trị của bản thân. Những đứa trẻ vui vẻ, hoạt bát thường được nuôi dưỡng trong môi trường gia đình yêu thương. Ngược lại, có những đứa trẻ rụt rè, dè dặt, ánh mắt lộ vẻ lo lắng mỗi khi giao tiếp hay thử sức với điều mới.
Điều đó không có nghĩa là con thiếu năng lực, mà đôi khi bắt nguồn từ những trải nghiệm và cách tương tác trong gia đình. Những lời nói, thái độ và cách bố mẹ đối xử với con hàng ngày đều góp phần hình thành lòng tự tin của trẻ. Vì vậy, có những kiểu ứng xử trong gia đình mà bố mẹ cần nhìn lại để hiểu con và giúp con trưởng thành vững vàng hơn.
Thường xuyên so sánh con với những đứa trẻ khác
Cậu bé Axialin đã có những tiến bộ trong học tập, những nỗ lực ấy vẫn hiếm khi được bố mẹ ghi nhận. Thay vào đó, em thường xuyên nghe những câu như: “Nhìn bạn Tiểu Minh kìa, lúc nào cũng đứng đầu lớp! Con phải cố gắng hơn nữa!”. Những lời so sánh lặp đi lặp lại khiến cậu bé dần cảm thấy bản thân chưa đủ tốt, dù đã rất cố gắng.
Có lần, cậu hào hứng chạy về nhà khoe bảng điểm, mong nhận được lời khen từ bố mẹ. Thế nhưng, đáp lại niềm vui ấy lại là câu nói: “Có gì mà vui chứ? Những bạn khác còn làm tốt hơn con”. Sự háo hức nhanh chóng nhường chỗ cho thất vọng. Dần dần, cậu trở nên ít nói, thu mình và ngại giao tiếp với mọi người.
Thực tế, mỗi đứa trẻ đều có điểm mạnh, tốc độ phát triển và hành trình trưởng thành riêng. Khi thường xuyên bị đặt lên bàn cân với người khác, trẻ dễ hình thành suy nghĩ rằng mình không đủ giỏi, dù đã nỗ lực hết sức.
Vì vậy, thay vì lấy thành tích của những đứa trẻ khác làm thước đo, bố mẹ nên ghi nhận sự tiến bộ của con, khuyến khích những cố gắng dù nhỏ và giúp con nhận ra giá trị của chính mình. Được công nhận và động viên đúng lúc sẽ giúp trẻ thêm tự tin, có động lực tiếp tục cố gắng mà không phải sống trong áp lực so sánh.
Quá khắt khe với con trong chuyện tiền bạc
Tiết kiệm là thói quen tốt, nhưng nếu bố mẹ quá khắt khe trong chi tiêu, trẻ dễ hình thành cảm giác thiếu thốn và tự ti khi so sánh với bạn bè. Khi thấy những đứa trẻ khác được mua món đồ mình yêu thích, còn bản thân luôn bị từ chối mà không hiểu lý do, con có thể cảm thấy thiệt thòi, thậm chí cho rằng gia đình mình kém hơn người khác.
Trẻ nhỏ chưa đủ khả năng hiểu hết giá trị của đồng tiền và hoàn cảnh tài chính của gia đình. Vì vậy, thay vì chỉ nói rằng không có tiền hoặc luôn cấm đoán mọi mong muốn của con, bố mẹ nên giải thích rõ vì sao cần cân nhắc khi mua sắm, đồng thời hướng dẫn con phân biệt giữa nhu cầu và sở thích. Trẻ cũng cần hiểu rằng tiền bạc có được từ quá trình lao động và mỗi món đồ đều đáng được trân trọng.
Điều quan trọng là giúp con hiểu giá trị của lao động, biết chi tiêu hợp lý và không đánh giá bản thân qua những gì mình sở hữu. Khi được giáo dục đúng cách, trẻ sẽ học được cách trân trọng những gì mình có.
Gia đình thường xuyên xảy ra bạo lực
Gia đình nên là nơi trẻ cảm thấy an toàn, được yêu thương và có thể tìm đến mỗi khi gặp khó khăn. Tuy nhiên, khi thường xuyên chứng kiến những cuộc cãi vã gay gắt hoặc phải chịu những hành vi bạo lực, trẻ dễ rơi vào trạng thái bất an, lo lắng và mất dần cảm giác an toàn ngay trong chính ngôi nhà của mình.
Lớn lên trong môi trường như vậy, mỗi đứa trẻ có thể có những phản ứng khác nhau. Một số trẻ dễ nóng giận, học theo cách giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực, trong khi những trẻ khác trở nên rụt rè, nhạy cảm, luôn lo sợ mình mắc lỗi hoặc làm phật lòng người khác.
Những trải nghiệm tiêu cực kéo dài cũng có thể ảnh hưởng đến cách trẻ nhìn nhận bản thân, xây dựng các mối quan hệ và đối mặt với khó khăn khi trưởng thành.
Thiếu vắng tình thương của bố mẹ
Nhịp sống bận rộn khiến nhiều bố mẹ thường xuyên rơi vào trạng thái mệt mỏi, ít có thời gian trò chuyện và gần gũi với con. Dù vẫn cố gắng đáp ứng nhu cầu ăn uống, học tập và sinh hoạt, bố mẹ đôi khi quên rằng trẻ cũng cần được lắng nghe, chia sẻ và quan tâm đến cảm xúc.
Khi những mong muốn hay nỗi buồn không được chú ý, trẻ dễ cảm thấy cô đơn, cho rằng cảm xúc của mình không quan trọng. Tình trạng này kéo dài có thể khiến con trở nên khép kín, ngại bày tỏ suy nghĩ và dần mất đi sự tự tin.
Với trẻ, sự quan tâm không nhất thiết phải đến từ những món quà hay điều lớn lao. Đôi khi, đó chỉ là vài phút bố mẹ thực sự lắng nghe con kể chuyện ở trường, một cái ôm khi con buồn hoặc lời hỏi han sau một ngày dài.
Những kết nối giản dị ấy giúp trẻ cảm nhận mình được yêu thương, tôn trọng và có giá trị. Bởi vậy, dù công việc có bận rộn đến đâu, bố mẹ cũng nên dành thời gian chất lượng cho con, để con luôn cảm thấy gia đình là nơi mình có thể tin tưởng và tìm về.
