Từng là thức quà dân dã gắn với những bữa cơm đạm bạc của người dân quê, khoai lang khô ngày nay được nhiều người tìm mua trên chợ mạng với giá khoảng 60.000 đồng/kg. Từ những lát khoai dẻo bùi, người nội trợ có thể chế biến thành cơm độn khoai, khoai lang xéo hay món ngào đường thơm ngọt.
Thuở trước, khoai lang thường xuyên xuất hiện trong bữa cơm của người dân ở các tỉnh miền Trung. Đây là loại củ dễ trồng, không đòi hỏi nhiều công chăm sóc, từng giúp nhiều gia đình vượt qua những tháng ngày thiếu thốn. Khoai có thể luộc, nướng, nấu canh hoặc độn cùng cơm để làm no bụng.
Sau Tết, khi thời tiết bắt đầu có những ngày nắng hanh, người dân quê thường mang quang gánh lên các gò đồi đào khoai. Những củ khoai thu hoạch được rửa sạch, lựa bỏ phần hư hỏng rồi đem chế biến. Ngoài phần dùng ăn tươi, nhiều gia đình xắt khoai thành từng lát để phơi khô, cất dành cho những ngày mưa gió hoặc lúc nông nhàn.
Khoai lang khô có màu trắng ngà, vàng nâu hoặc sẫm màu tùy giống khoai và cách sơ chế. Những lát khoai đạt độ khô thường cứng hơn khoai tươi, bề mặt hơi se lại, nhưng bên trong vẫn giữ được vị bùi, ngọt tự nhiên. Khi nấu với nước, khoai mềm dẻo, thơm và có độ ngọt đậm hơn. Một số loại được phơi kỹ có thể bảo quản trong thời gian dài nếu giữ ở nơi khô ráo, thoáng mát.
Để làm khoai lang khô, người dân thường chọn những củ khoai già, chắc, không bị sâu bệnh. Khoai được rửa sạch đất, gọt vỏ hoặc để nguyên vỏ tùy cách làm, sau đó thái thành lát vừa ăn. Những lát khoai được trải lên nia, mẹt hoặc phên tre, đem phơi dưới nắng. Trong quá trình phơi, khoai được trở mặt để khô đều, tránh ẩm mốc. Khi đạt độ khô mong muốn, khoai được thu gom, để nguội rồi cho vào túi hoặc hộp kín.
Ngày nay, sản phẩm này không chỉ xuất hiện trong căn bếp của những gia đình nông thôn mà còn được rao bán trên các chợ mạng. Một số người bán giới thiệu khoai lang khô quê nhà, đóng túi theo cân để khách hàng tiện mua về nấu ăn. Trên chợ mạng hay ở các chợ chung cư, khoai lang khô được bán với giá khoảng 60.000 đồng/kg, tùy chất lượng, giống khoai, độ khô và cách đóng gói. Với những người từng lớn lên cùng món khoai dân dã, đây không chỉ là thực phẩm mà còn gợi nhớ hương vị quê nhà.
Từ khoai lang khô, người nội trợ có thể chế biến thành nhiều món ăn quen thuộc. Trong đó, cơm độn khoai lang khô là món đơn giản, phù hợp với những bữa cơm gia đình.
Để nấu món này, khoai lang khô được rửa sạch, ngâm trong nước khoảng 20-30 phút cho mềm rồi để ráo. Gạo vo sạch, cho vào nồi cùng lượng nước vừa đủ. Khi khoai đã ngâm nở, cho vào nấu chung với gạo. Đến lúc cơm vừa cạn nước, dùng đũa hoặc đũa xới cơm đảo nhẹ để khoai phân bố đều. Tiếp tục nấu đến khi cơm chín.
Cơm độn khoai lang khô có mùi thơm đặc trưng, hạt cơm mềm, quyện với những miếng khoai bùi dẻo, ngọt nhẹ. Món này có thể ăn cùng muối mè, muối lạc, tương ớt hoặc các món mặn trong bữa cơm hằng ngày. Trước đây, việc độn khoai vào cơm giúp tiết kiệm gạo, nhưng ngày nay món ăn lại được nhiều người tìm về như một hương vị tuổi thơ.
Một món khác cũng thường được chế biến từ khoai lang khô là khoai lang xéo cùng gạo nếp, đậu và lạc. Khoai lang xéo thành phẩm có độ dẻo, bùi, thơm mùi nếp và vị ngọt tự nhiên của khoai. Nếu thích ăn ngọt, có thể thêm đường khi khoai gần chín. Món ăn dùng nóng hay nguội đều được, thích hợp cho bữa sáng hoặc bữa quà chiều.
Với những người thích món ngọt, khoai lang khô ngào đường cũng là một cách chế biến dễ làm. Khoai sau khi rửa sạch được ngâm trong nước khoảng 20-30 phút, sau đó cho vào nồi, thêm nước và đun sôi. Khi khoai gần chín, cho đường cùng gừng tươi giã nhuyễn vào nồi, khuấy đều để gia vị thấm vào từng lát khoai. Tiếp tục đun thêm vài phút rồi tắt bếp.
Món khoai lang khô ngào đường có vị ngọt đậm, thơm mùi gừng, những lát khoai mềm dẻo, đôi khi hơi dai ở phần rìa. Sau khi để nguội, món ăn có thể cho vào hộp kín, dùng như một món quà vặt hoặc ăn kèm trà nóng.
Ngoài 3 món trên, khoai lang khô còn có thể dùng để nấu cùng đậu phộng, chế biến chè hoặc kết hợp với các nguyên liệu khác để tạo thành những món ăn dân dã.
