Kiến vàng có tên khoa học là Oecophylla smaragdina, thuộc bộ cánh màng hymenoptera, họ formicidae, có màu vàng nhạt. Chúng làm tổ trong những lá cây được xếp chụm lại và gắn dính với nhau bởi tơ của ấu trùng kiến nên chúng còn có tên khác là kiến thợ dệt. Tại Việt Nam, do cấu tạo bụng kiến màu vàng nên được gọi là kiến vàng.
Tổ kiến vàng thường bao gồm kiến thợ lớn, kiến thợ nhỏ, kiến đực và kiến chúa. Kiến vàng hiện diện quanh năm trong vườn cây ăn trái với mật độ rất lớn, tuy nhiên số lượng vẫn có sự dao động theo những thời điểm trong năm, tổ kiến vàng xuất hiện nhiều nhất vào đầu mùa mưa.
Loài kiến vàng có khả năng khống chế, tiêu diệt côn trùng gây hại
Kiến vàng vốn đã được đánh giá là loài “thiên địch” lợi hại của ruộng vườn bởi khả năng khống chế, tiêu diệt côn trùng gây hại. Loài kiến vàng có đặc tính khống chế rất hiệu quả và là “nỗi ám ảnh” của nhiều loài côn trùng thuộc nhóm bọ xít, rầy mềm, rệp sáp, các loại sâu ăn lá, sâu đục thân cành và các loại sâu đục vỏ trái,…
Trong nông nghiệp, nuôi dưỡng và phát triển kiến vàng trong vườn cây ăn quả là một giải pháp sinh học thông minh thay thế thuốc trừ sâu và bảo vệ môi trường, tạo dựng thói quen sản xuất lành mạnh, hợp với xu thế nông nghiệp thuận tự nhiên. Nhờ vào đặc tính sẵn có của kiến vàng mà việc diệt trừ sâu hại trên cây ăn trái đã trở nên thật đơn giản.
Nhận thấy giá trị kinh tế với phương pháp nuôi kiến vàng ngay trong vườn cây ăn quả, giúp bảo vệ môi trường sống và tăng năng suất, nhiều hộ nông dân đã áp dụng cách làm này trong vườn nhà mình như một biện pháp ngăn ngừa sâu hại, giúp cây phát triển tốt, cho năng suất cao.
Kiến vàng kết đàn, làm tổ trên cây rất nhanh, giúp bảo vệ cây trồng
Nhiều hộ nông dân dân ở các địa phương thực hiện mô hình nuôi kiến vàng đều đang phát triển tốt trang trại rộng vài ha, điển hình như trồng cam gần chục năm tuổi. Trước đây, khi nhận thấy sản lượng thu hoạch cam chỉ đạt khoảng 7 tấn/ha và giá cam chỉ đạt 15.000 đồng/kg do chất lượng quả thấp, lợi nhuận thu về không cao, sau khi tìm hiểu và áp dụng mô hình nuôi kiến vàng để bảo vệ cây trồng, vườn cam của các gia đình đã được cải thiện về chất lượng và năng suất.
Để có tổ kiến vàng, người nông dân phải đi vào rừng cây keo tìm tổ của chúng. Sau khi phát hiện tổ kiến, họ cắt luôn cả cành cây có tổ kiến đó bỏ vào bao tải bọc kín mang về gác lên cây cam. Để đàn kiến ở lại trên cây cam, người nông dân phải bỏ thức ăn như tép biển hoặc cơm nguội vào các chai nhựa rồi buộc lên cành cam để làm mồi cho kiến. Với vài tổ ban đầu, sau khoảng gần 3 tháng, vườn cam đã có hơn 40 tổ kiến vàng.
Người nông dân làm tổ dẫn dụ kiến vàng
Quá trình nuôi và theo dõi kiến vàng từ khi đưa về thả nuôi trên cây cam, người nông dân nhận thấy các loài như rệp, bọ xít, nhện đỏ, sâu đục quả, sâu đục thân… đều bị kiến xử lý hết. Biện pháp này giúp gia đình đỡ tốn công chăm sóc, sau nữa là hiệu quả mang lại cho vườn cam.
Đàn kiến vàng nhiều hộ nuôi đang có xu hướng tiếp tục tăng đàn. Đặc biệt, năng suất cam đạt cao hơn trước do không bị côn trùng phá, ước tính đến cuối vụ, các gia đình có thể thu về khoảng 18 tấn cam cho 3 ha cây trồng, cao hơn trước 3 tấn, thu nhập cũng sẽ tăng cao nhờ chất lượng quả được nâng lên.
Kiến vàng được nuôi ngay trong vườn cây ăn quả như một loài “vệ sĩ” cho cây trồng
Nhiều hộ nông dân trước đây không biết tới mô hình nuôi kiến vàng để bảo vệ và nuôi dưỡng cây ăn quả, nhờ được những người đi trước gợi ý nên đã làm theo thử. Thay vì mỗi năm tốn bao nhiêu tiền để phun xịt thuốc trừ sâu, nay nuôi kiến vàng vừa không mất vốn đầu tư lại nhàn tênh.
Nhiều người nông dân tìm kiến vàng bằng cách đi đến những cây tràm giáp vườn có nhiều kiến vàng, rồi thòng dây dẫn dụ chúng về bằng cách treo mồi là nội tạng của gà, lợn. Trong quá trình chờ bầy kiến phát triển, họ không sử dụng bất cứ loại thuốc trừ sâu nữa nên vườn cây ăn quả có thể bị sâu hại tàn phá, thất thu.
Mất khoảng 3 năm chấp nhận thiệt hại về năng suất cây trồng do không sử dụng thuốc trừ sâu, đến khi đàn kiến phát triển đều khắp vườn cây do có môi trường sống thích hợp thì cũng là thời điểm vườn cây của các hộ được đàn kiến bảo vệ.
Đàn kiến được nuôi thành công trên cây, giúp tăng năng suất cây trồng
Khi vườn nhà đã có hàng triệu con kiến tỏa ra khắp nơi tìm bắt sâu bọ với khoảng 2.000 tổ kiến vàng khắp vườn cây từ ca cao tới chôm chôm… mỗi năm hộ nông dân tiết kiệm gần 50 triệu đồng tiền phun thuốc bảo vệ thực vật, thu hoạch khoảng hàng chục tấn quả các loại, cho lợi nhuận hàng trăm triệu đồng.
Với mong muốn cùng bà con làm giàu, các hộ nông dân tại địa phương không ngần ngại chia sẻ kinh nghiệm và phương thức nuôi kiến vàng để bảo vệ cây ăn quả. Đây là loài “vệ sĩ” tốt, không tốn nhiều vốn đầu tư lại gần gũi với môi trường, cho năng suất cao.
