Cảm giác an toàn là một trong những nền tảng quan trọng đối với quá trình trưởng thành của trẻ. Đứa trẻ có thể không nhớ hết những nơi bố mẹ từng đưa con đi chơi, cũng không nhớ mình đã từng được tặng bao nhiêu món đồ chơi. Nhưng con thường ghi nhớ rất lâu cảm giác bố mẹ dành cho mình trong những lúc buồn bã, sợ hãi hay thất vọng.
Đó là cảm giác: “Bố mẹ ở đây, con không phải sợ, mọi chuyện rồi sẽ ổn.”
Với trẻ nhỏ, sự an toàn về cảm xúc giống như một điểm tựa. Khi buồn, con biết mình có người lắng nghe. Khi sợ hãi, con biết mình có nơi để tìm về. Khi thất vọng, con không cảm thấy mình phải tự mình đối diện với tất cả. Theo đó, có 4 câu bố mẹ nên nói thường xuyên, nhằm tạo cảm giác an toàn và nuôi dưỡng sự tự tin cho con.
“Bố mẹ yêu con”
Bố mẹ yêu con, dù con đứng ở vị trí nào, đạt thành tích tốt hay đôi khi chưa làm được như mong muốn.
Tình yêu của bố mẹ không nên phụ thuộc vào điểm số, thành tích hay cách con thể hiện trong từng khoảnh khắc. Ngay cả khi con mắc sai lầm, bố mẹ vẫn yêu con. Có những hành vi cần được sửa đổi, những nguyên tắc cần được nhắc nhở, nhưng tình yêu dành cho con không vì thế mà thay đổi.
Bố mẹ đôi khi nghĩ rằng trẻ sẽ hiểu tình yêu thương của mình qua những việc làm hàng ngày. Nhưng trẻ nhỏ không phải lúc nào cũng nhận ra những tình cảm được giữ trong lòng. Tình yêu cần được thể hiện bằng những điều mà con có thể nhìn thấy, nghe thấy và cảm nhận được.
Đó có thể là một cái ôm khi trẻ buồn, lời động viên khi thất vọng, ánh mắt dịu dàng khi con mắc lỗi hay đơn giản là câu nói: “Bố mẹ yêu con.”
Trẻ có quyền buồn, tức giận, thất vọng và đôi khi phản ứng mạnh mẽ. Những cảm xúc ấy là một phần tự nhiên trong quá trình lớn lên. Điều quan trọng là sau những lúc như vậy, con vẫn biết rằng mình được yêu thương và có một nơi an toàn để trở về.
“Không sao đâu con, cứ từ từ”
Thông thường, khi trẻ mắc lỗi, thường nghe những câu như: “Sao con chậm thế?”, “Việc này mà con cũng không làm được à?” hay “Các bạn đều làm tốt, sao con lại không làm được?”. Những lời trách móc lặp đi lặp lại dễ khiến trẻ dần mất tự tin và sợ mỗi lần phải thử một điều mới.
Vì thế, câu nói “Không sao đâu, cứ từ từ” có ý nghĩa hơn một lời an ủi, nhằm cho con biết rằng mắc lỗi là chuyện bình thường, làm chưa tốt cũng không đáng xấu hổ. Con có thời gian để học, luyện tập và tiến bộ từng ngày.
Nếu con lỡ làm đổ cốc sữa, bố mẹ có thể nói: “Không sao đâu, mình cùng lau dọn nhé.”
Mỗi đứa trẻ có một nhịp phát triển riêng. Có trẻ giống như một cái cây lớn nhanh, sớm vươn cao, trẻ khác lại cần nhiều thời gian hơn để bén rễ, rồi mới từng bước lớn lên theo cách của riêng.
"Đó là quyết định của con, bố mẹ ủng hộ con"
Trao cho trẻ quyền lựa chọn không có nghĩa là bố mẹ mặc kệ con muốn làm gì thì làm. Đó là cách bố mẹ cho con cơ hội suy nghĩ, cân nhắc và học cách chịu trách nhiệm với quyết định của mình.
Đôi khi, lựa chọn của con sẽ khác với điều bố mẹ mong đợi. Nếu quyết định ấy nằm trong giới hạn an toàn và phù hợp với lứa tuổi, hãy nghiêm túc lắng nghe và tôn trọng lựa chọn của con. Khi cảm nhận được sự tin tưởng, trẻ cũng dần học cách tin vào chính mình.
Một đứa trẻ có cảm giác mình được yêu thương và thuộc về gia đình sẽ không cần phải luôn đứng đầu để chứng minh giá trị của bản thân. Một lần thất bại cũng không khiến con nghĩ rằng mình kém cỏi hay không xứng đáng được yêu thương.
Khi ấy, trẻ sẽ học cách cố gắng không chỉ để làm hài lòng bố mẹ hay vượt qua người khác, mà vì muốn học thêm một điều, làm tốt hơn một việc, sửa một lỗi sai và từng bước trở thành phiên bản tốt hơn của bản thân.
“Có bố mẹ ở đây với con”
Đứa trẻ biết rằng gia đình là nơi an toàn để trở về sẽ có thêm sự vững vàng khi bước ra thế giới bên ngoài. Trẻ hiểu rằng mình xứng đáng được tôn trọng, vì vậy sẽ từng bước học cách bảo vệ ranh giới và phẩm giá của bản thân.
Bố mẹ bình tĩnh và nhất quán, trẻ sẽ dễ cảm thấy an toàn khi bộc lộ những cảm xúc khó nói.
Những câu nói đơn giản như “Bố mẹ ở đây”, “Con cứ nói với bố mẹ”, “Không sao, mình cùng giải quyết” và “Bố mẹ vẫn yêu con” có lẽ không thể thay đổi mọi chuyện ngay lập tức. Nhưng nếu được lặp lại đủ nhiều trong những năm tháng đầu đời, có thể trở thành một điểm tựa quen thuộc trong tâm trí trẻ.
Trên hành trình nuôi con, bố mẹ khó tránh khỏi những lúc lo lắng, mất kiên nhẫn hay thất vọng. Có khi bố mẹ lo vì điểm số sa sút, băn khoăn vì tính cách, hoặc mệt mỏi trước những lúc con bướng bỉnh, trì hoãn, nghịch ngợm.
Nhưng mỗi đứa trẻ có một nhịp phát triển riêng. Có trẻ sớm bộc lộ khả năng và nhanh chóng đạt được những điều người lớn mong đợi. Cũng có trẻ cần thêm thời gian để tích lũy kinh nghiệm, hình thành sự tự tin rồi mới từng bước tiến bộ.
Vì vậy, trẻ chưa tỏa sáng hôm nay không có nghĩa con sẽ mãi như vậy. Trong những tình huống con làm chưa tốt, cách bố mẹ phản hồi cũng đáng được lưu ý.
