Vài ngày trước, mạng xã hội tại Trung Quốc đăng tải câu chuyện khiến nhiều người không khỏi xót xa, một người ông đang ru cháu trai ngủ như thường lệ, nhưng không ngờ những động tác rung lắc mạnh lại gây tổn thương nghiêm trọng cho em bé.
Sau đó, đứa trẻ được chẩn đoán mắc hội chứng rung lắc trẻ sơ sinh (Shaken Baby Syndrome), kèm xuất huyết não và để lại những tổn thương thần kinh, trong đó có tình trạng liệt nửa người.
Câu chuyện là lời cảnh báo rằng cơ thể trẻ sơ sinh còn vô cùng non nớt. Đặc biệt, cơ cổ của trẻ chưa đủ khỏe để nâng đỡ đầu, trong khi não bộ vẫn đang phát triển. Vì vậy, những động tác rung, lắc hoặc giật mạnh mà người lớn có thể cho là bình thường lại có thể gây nguy hiểm cho trẻ.
Chăm sóc một em bé không chỉ đơn giản là cho ăn, thay tã hay ru ngủ. Bố mẹ và người chăm sóc cần hiểu rõ những hành động nào an toàn, hành động nào cần tránh để không vô tình gây tổn thương cho trẻ.
Trẻ sơ sinh chưa thể nói cho người lớn biết mình đang đau, khó chịu hay gặp vấn đề gì. Vì vậy, người chăm sóc càng cần trang bị kiến thức cơ bản về cách bế, đặt, dỗ dành và chăm sóc trẻ đúng cách. Theo đó, các chuyên gia đưa ra 2 mối nguy hiểm chính khi rung lắc mạnh trẻ sơ sinh.
Hai mối nguy hiểm khi rung lắc trẻ sơ sinh
Không phải mọi động tác bế, đung đưa nhẹ nhàng đều gây nguy hiểm cho trẻ. Tuy nhiên, rung lắc mạnh, đột ngột hoặc liên tục, đặc biệt khi đầu và cổ trẻ bị lắc theo, có thể gây ra những tổn thương nghiêm trọng mà bên ngoài đôi khi không nhìn thấy.
Tổn thương não
Não của trẻ sơ sinh còn non nớt, trong khi cơ cổ chưa đủ khỏe để giữ đầu ổn định. Khi trẻ bị rung lắc mạnh, đầu có thể chuyển động nhanh về phía trước rồi ngược lại. Sự chuyển động đột ngột này khiến não bị dịch chuyển bên trong hộp sọ, từ đó có thể gây tổn thương mô não và các mạch máu.
Trong trường hợp nghiêm trọng, trẻ có thể bị xuất huyết trong hoặc quanh não, tổn thương thần kinh và nhiều biến chứng nguy hiểm khác. Đây chính là một trong những cơ chế liên quan đến hội chứng rung lắc trẻ sơ sinh.
Điều đáng lo là những tổn thương này không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng vết thương bên ngoài. Em bé có thể không có dấu hiệu bầm tím rõ ràng nhưng bên trong đã xảy ra tổn thương.
Vì vậy, khi dỗ trẻ, bố mẹ và người chăm sóc nên tránh những động tác rung, lắc mạnh hoặc giật đầu trẻ. Nếu cần ru hoặc bế, hãy thực hiện nhẹ nhàng và luôn nâng đỡ phần đầu, cổ của em bé.
Tổn thương cổ và cột sống
Không chỉ não, vùng cổ của trẻ sơ sinh cũng đặc biệt dễ tổn thương. Cơ cổ của trẻ còn yếu, khả năng kiểm soát đầu chưa hoàn thiện, trong khi đầu lại tương đối lớn so với cơ thể.
Khi bị rung lắc mạnh, đầu trẻ có thể chuyển động nhanh trong khi phần thân bị giữ lại. Lực tác động này có thể gây tổn thương vùng cổ và các cấu trúc bên trong.
Đặc biệt, việc rung lắc mạnh không nên được xem là một cách dỗ trẻ khóc hay ru trẻ ngủ. Người lớn có thể nghĩ rằng chỉ cần lắc mạnh một chút để trẻ nhanh nín, nhưng với một cơ thể còn non nớt, lực tác động ấy có thể lớn hơn chúng ta tưởng.
Điều đáng lưu ý là những tổn thương do rung lắc có thể xảy ra bên trong cơ thể mà không để lại dấu vết rõ ràng trên da. Vì vậy, bố mẹ không nên chỉ dựa vào việc “không thấy bé bị thương bên ngoài” để cho rằng trẻ vẫn an toàn.
Nếu trẻ khóc mãi không dỗ được, người chăm sóc nên đặt trẻ nằm ở nơi an toàn, bình tĩnh lại và tìm sự hỗ trợ thay vì cố lắc trẻ để trẻ ngừng khóc.
Bố mẹ nên làm gì để hạn chế nguy cơ rung lắc ở trẻ sơ sinh?
Cẩn thận với những động tác khi bế và chơi cùng con
Không chỉ khi ru ngủ, bố mẹ cũng cần chú ý đến cách bế và chơi với trẻ. Những động tác tưởng như vui đùa như kéo tay, giật người, nhấc trẻ quá mạnh hoặc rung lắc liên tục đều không phù hợp với cơ thể còn non nớt của em bé.
Đặc biệt, trẻ sơ sinh chưa có khả năng kiểm soát tốt phần đầu và cổ. Vì vậy, khi bế hoặc di chuyển trẻ, bố mẹ cần nâng đỡ đầu và cổ, thực hiện các động tác chậm rãi, nhẹ nhàng.
Một số người có thói quen tung trẻ lên cao rồi đỡ xuống vì nghĩ rằng đó là cách chơi khiến em bé thích thú. Tuy nhiên, với trẻ sơ sinh, đây là hành động không nên thực hiện. Việc trẻ bị tăng tốc, dừng lại hoặc thay đổi hướng chuyển động đột ngột có thể tạo ra lực tác động không an toàn lên đầu và cổ.
Vì vậy, khi chơi với trẻ, bố mẹ nên ưu tiên những trò chơi nhẹ nhàng, phù hợp với độ tuổi và khả năng kiểm soát cơ thể của con. Không rung lắc, không tung trẻ lên cao và không dùng lực mạnh khi đùa với em bé.
Nhận biết sớm những dấu hiệu bất thường
Trẻ sơ sinh chưa thể nói cho bố mẹ biết mình đang đau hay khó chịu. Vì vậy, việc quan sát những thay đổi bất thường trong hành vi và thể trạng của con đặc biệt quan trọng.
Sau một sự cố có liên quan đến rung lắc hoặc chấn thương, nếu trẻ xuất hiện những dấu hiệu như lừ đừ bất thường, khó đánh thức, bú kém hoặc bỏ bú, nôn ói nhiều, khó thở, co giật, đồng tử hai bên bất thường hoặc thay đổi rõ rệt trong hành vi, bố mẹ cần đưa trẻ đi khám hoặc cấp cứu ngay.
Đặc biệt, không nên chờ đợi xem trẻ có tự trở lại bình thường hay không nếu nghi ngờ trẻ đã bị rung lắc mạnh. Một số tổn thương nghiêm trọng có thể xảy ra bên trong cơ thể mà không để lại dấu vết rõ ràng bên ngoài.
Chăm sóc trẻ sơ sinh đòi hỏi sự nhẹ nhàng và cẩn trọng hơn chúng ta tưởng. Một động tác người lớn cho là bình thường có thể trở nên nguy hiểm khi thực hiện với một cơ thể còn quá non nớt.
Vì vậy, ngay từ những ngày đầu chăm con, bố mẹ và tất cả người trực tiếp chăm sóc trẻ nên thống nhất một nguyên tắc: không rung lắc trẻ, luôn nâng đỡ đầu và cổ, đồng thời chủ động tìm kiếm trợ giúp y tế khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Bảo vệ trẻ không chỉ nằm ở việc cho con ăn đủ, ngủ đủ mà còn bắt đầu từ những thao tác rất nhỏ trong cách bế, ru và chơi cùng con mỗi ngày.
