Từng mọc hoang ven đường, bờ ruộng, bờ ao hay len lỏi trong những khu vườn ẩm, rau dệu trước đây thường bị xem là cây cỏ dại, thậm chí được hái về làm thức ăn cho gia súc. Thế nhưng vài năm trở lại đây, loại rau có vị ngọt mát, thanh nhẹ này lại được nhiều người tìm mua, trở thành một trong những loại rau dại được bán tại các cửa hàng đặc sản và trên chợ mạng.
Rau dệu còn được gọi là diếp bò, diếp không cuống, tên khoa học là Alternanthera sessilis. Đây là cây thân thảo, thường bò sát mặt đất, thân phân nhiều nhánh và có khả năng mọc chồi, ra rễ phụ khỏe. Nhờ vậy, cây dễ dàng tạo thành từng bụi xanh um ở những khu đất ẩm.
Quan sát kỹ, rau dệu có lá màu xanh thẫm, mọc đối hoặc so le, phiến lá hình mũi mác, đầu nhọn, nổi rõ một gân giữa. Thân cây có thể dài khoảng 40-60cm, các nhánh bò lan hoặc vươn lên tùy điều kiện sinh trưởng. Khi được trồng ở nơi có bóng râm, thân cây có thể chuyển sang màu tím nhạt.
Hoa rau dệu khá đặc biệt, màu trắng, mọc thành từng cụm nhỏ ở nách lá và gần như không có cuống. Trong tự nhiên, cây có thể phát triển mạnh ở những nơi đất ẩm như bờ ao, ruộng nước, vườn nhà, ven mương, bờ bụi hay nương rẫy. Loài cây này phân bố rộng ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, trong đó có nhiều quốc gia Đông Nam Á.
Điểm khiến rau dệu được yêu thích khi dùng làm thực phẩm nằm ở hương vị khá dễ ăn. Phần đọt và lá non có vị ngọt mát, thanh nhẹ, đôi khi hơi nhẩn nhẩn. Rau không có mùi quá đặc trưng nên khi chế biến không át vị của các nguyên liệu khác.
Theo người có kinh nghiệm hái rau dệu, những cây mọc ở nơi mát, nhiều độ ẩm thường cho đọt non mềm và vị ngọt hơn. Vào mùa mưa, rau cũng thường được nhận xét là mọng nước, dễ ăn hơn so với thời điểm nắng nóng kéo dài.
Từ loại rau từng chỉ cần bước ra vườn là hái được cả rổ, rau dệu nay có thể xuất hiện trong nhiều món ăn gia đình. Đọt non có thể luộc, chấm kho quẹt hoặc nước mắm, xào tỏi, xào trứng, xào cùng thịt. Rau cũng có thể ăn sống và kết hợp với một số loại rau khác như rau ngổ, ngọn ớt.
Trong đó, món canh rau dệu nấu tép đồng được nhiều người miền Tây nhắc đến như một món ăn dân dã. Rau sau khi nhặt lấy phần non, rửa sạch rồi cho vào nồi canh cùng tép, tạo thành món có vị ngọt thanh, nước canh nhẹ và dễ ăn. Ngoài tép, rau dệu còn có thể nấu cùng thịt băm, cá đồng hoặc nấm.
Trên thị trường, rau dệu có mức giá dao động khoảng 50.000-60.000 đồng/kg tùy thời điểm và nguồn hàng. So với thời điểm trước đây chỉ cần ra vườn hoặc ven bờ ruộng là có thể hái được một rổ, mức giá này khá cao. Tuy nhiên, rau dệu hiện vẫn chủ yếu được khai thác từ nguồn mọc tự nhiên, chưa phổ biến trồng đại trà. Tại một số tỉnh miền Tây, người dân vẫn hái rau mọc men theo mương, kênh, bờ ruộng rồi bán cho thương lái. Vì nguồn cung không ổn định nên có thời điểm người mua phải đặt trước nếu cần số lượng lớn.
Loài cây này được đánh giá là dễ sống, sinh trưởng nhanh và không đòi hỏi chăm sóc cầu kỳ. Người trồng có thể nhân giống bằng hạt hoặc tận dụng các đoạn thân khỏe để cây tiếp tục mọc chồi và phân nhánh.
Với rau trồng lấy ngọn, người dân có thể bắt đầu hái những đọt non sau khoảng 45-60 ngày, tùy điều kiện đất, nước và tốc độ sinh trưởng. Sau mỗi lần cắt, cây tiếp tục mọc chồi và phân nhánh, vì thế nếu chăm sóc tốt có thể thu hái nhiều lứa thay vì trồng lại sau từng vụ.
Đặc biệt, rau dệu có khả năng sinh trưởng gần như quanh năm ở những nơi có khí hậu phù hợp. Mùa mưa thường là thời điểm cây phát triển mạnh, cho nhiều đọt non và được người dân thu hái nhiều hơn. Khi thu hoạch, phần được ưu tiên là những ngọn non, lá xanh, chưa già để giữ độ mềm và vị ngọt mát khi chế biến.
